nuper ubi extinctum admoueas, accendier ante
quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?
multaque praeterea prius ipso tacta uapore
eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis.
905 hoc igitur fieri quoque in illo fonte putandumst.
905a [DE LAPIDE MAGNETE]
quod superest, agere incipiam quo foedere fiat
Naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit,
quem ‘Magneta’ uocant patrio de nomine Grai,
Magnetum quia sit patriis in finibus ortus.
910 hunc homines lapidem mirantur: quippe catenam
saepe ex anellis reddit pendentibus ex se.
quinque etenim licet interdum pluresque uidere
ordine demisso leuibus iactarier aureis,
unus ubi ex uno dependet supter adhaerens,
915 ex alioque alius lapidis uim uinclaque noscit:
usque adeo permananter uis perualet eius.
hoc genus in rebus firmandumst multa, prius quam
ipsius rei rationem reddere possis,
et nimium longis ambagibus est adeundum.
920 quo magis attentas auris animumque reposco.
920a [FLVERE AB OMNIBVS REBVS]
principio omnibus ab rebus, quascumque uidemus,
perpetuo fluere ac mitti spargique necessest
corpora quae feriant oculos uisumque lacessant.
perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
925 frigus ut a fluuiis, calor a sole, aestus ab undis
aequoris, exesor moerorum, litora propter;
nec uarii cessant sonitus manare per aureis;[1]
denique in os salsi uenit umor saepe saporis,
cum mare uersamur propter; dilutaque contra
934 cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
935 usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
930 fertur et in cunctas dimittitur undique partis,
931 nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper
cernere odorari licet et sentire sonare.
935a [RARAS RES OMNIS ESSE]
936 nunc omnis repetam quam raro corpore sint res
commemorare. quod in primo quoque carmine claret.
quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res
noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,
940 qua de disserere adgredior, firmare necessest
nihil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.
principio fit ut in speluncis saxa superne
sudent umore et guttis manantibus stillent;
manat item nobis e toto corpore sudor;
945 crescit barba pilique per omnia membra, per artus;
diditur in uenas cibus omnis, auget alitque
corporis extremas quoque partis unguiculosque.
frigus item transire per aes calidumque uaporem
sentimus, sentimus item transire per aurum
950 atque per argentum, cum pocula plena tenemus.
denique per dissaepta domorum saxea uoces
peruolitant; permanat odor frigusque uaposque
ignis, qui ferri quoque uim penetrare sueuit.
954 denique qua circum caeli lorica coercet . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
955 morbida uisque simul, cum extrinsecus insinuator,
et tempestates in terra caeloque coortae
in caelum terrasque remotae iure facessunt,
quandoquidem nihil est nisi raro corpore nexum.
huc accedit uti non omnia, quae iaciuntur
960 corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu
atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.
principio terram sol excoquit et facit are,
at glaciem dissoluit et altis montibus albas[2]
extructas ningues radiis tabescere cogit.[3]
965 denique cera liquefit in eius posta uapore.
ignis item liquidum facit aes aurumque resoluit,
at coria et carnem trahit et conducit in unum.
umor aquae porro ferrum condurat ab igni,
at coria et carnem mollit durata calore.
970 barbigeras oleaster eo iuuat usque capellas,
effluat ambrosias quasi uero et nectare tinctus.
qua nihil est homini quod amarius frondeat esca.
denique amaracinum fugitat sus et timet omne
unguentum. nam saetigeris subus acre uenenumst,
975 quod nos interdum tamquam recreare uidetur.
at contra nobis caenum taeterrima cum sit
spurcities, eadem subus haec iucunda uidetur,
insatiabiliter toti ut uoluantur ibidem.
hoc etiam superest, ipsa quam dicere de re
980 adgredior, quod dicendum prius esse uidetur.
multa foramina cum uariis sint reddita rebus,
dissimili inter se natura praedita debent
esse et habere suam naturam quaeque uiasque.
quippe etenim uarii sensus animantibus insunt,
985 quorum quisque suam proprie rem percipit in se.
nam penetrare alio sonitus alioque saporem
cernimus e sucis, alio nidoris odoris.
[scilicet id fieri cogit natura uiarum
multimodis uarians, ut paulo ostendimus ante]
991 praeterea manare aliud per saxa uidetur
atque aliud lignis, aliud transire per aurum,
argentoque foras aliud uitroque meare.
nam fluere hac species, illac calor ire uidetur,
995 atque aliis aliud citius transmittere eadem.
scilicet: id fieri cogit natura uiarum
997 multimodis uarians, ut paulo ostendimus ante,
990 propter dissimilem naturam textaque rerum.
998 quapropter, bene ubi haec confirmata atque locata
omnia constiterint nobis praeposta parata,
1000 quod superest facile hinc ratio reddetur et omnis
[1] per aureis=per auras (MSS)=per auris (Housman)
[2] albas=altas (MSS)
[3] ningues=niues (MSS)
靠近一盞夜燈,它還未觸到火焰
就已經開始燃燒,松木也與此相似?
還有許多東西也是在火舔舐之前,
就能遠距離點燃,只需熱源的幫助。
905 因此應相信,泉水中這一幕也會發生。
接下來我將討論因為怎樣的自然[1]
法則,那種石頭竟然能夠吸引鐵——
希臘人在本族語言中稱為“馬格內塔”,[2]
因為它的發源地就是馬格尼西亞。
910 人們覺得它實在神奇,因為它經常[3]
能讓一串小鐵環次第懸掛在下面。
有時你可以看見五個甚至更多
依序吊於其下,隨微風來回搖蕩,
一個掛住一個,粘附在它的底部,
915 全都通過上一個體驗石頭的磁性:
它的力量像持續的水流貫穿其間。
這類問題需要先確認許多證據,[4]
然後才能給出符合真相的答案,
解決它們需要迂迴漫長的過程。
920 所以更要你專註傾聽,仔細思索。
首先我們已知曉,無論什麼物體,[5]
都必定不斷向外流溢、釋放、散播
碰撞我們眼睛、引發視覺的物質。
氣味也從特定的物體持續流出,
925 正如寒之於江河,熱之於太陽,飛沫
之于海浪(它總是侵蝕近岸的屋牆);
各種不同的聲音也不停地穿過空氣;
我們在海邊活動時,嘴裡也經常滲入
一種潮濕的鹹味;而當我們端詳
934 別人製作艾酒時,則被苦味感染。[6]
935 所有這些物質從萬物源源不斷地
930 流溢出來,傳遞到周圍的每個方向,
931 從未有一點停頓,從未有一點安閑,
因為我們的感覺不曾中斷,每時
每刻都能夠看到、聞到、聽到什麼。
936 現在我將重申,萬物的結構並非[7]
緻密,此點我在第一卷已經證明。
雖然知曉這個事實對許多問題
都有幫助,但它與我正在考察的
940 現象尤其相關,所以我必須聲言,
人能感知的一切都混合實體與虛空。
例如在某些岩洞里,頭頂的岩石就會
滲出液珠,一滴一滴墜落下來;
我們的整個身體同樣會分泌汗液;
945 鬍子會冒出,軀幹和四肢都會長毛;
食物擴散至所有血脈,將營養送到
身體偏僻的角落,指甲也不例外;
當我們握着盛滿酒水的杯子,能夠
體會到寒度和熱度同樣可以穿透
950 青銅,穿透黃金,當然也穿透白銀;
還有,話音也可以越過房子內部的
石牆;氣味也能滲透,還有寒氣以及
火的熱力,它能夠攻破鐵的堡壘。
954 甚至環繞我們的天穹,其堅固甲胄[8]
[也難抵擋突然捲來的原子云陣,][9]
955 或者從外部空間侵入的強大瘟疫,
即使在這個世界的天地誕生的風暴,
最終也會自然地撤回天空和大地,
因為萬物的結構無一真正緻密。
不僅如此,從萬物釋放出來的所有[10]
960 微粒不會喚起完全相同的感覺,
也不會以相同方式適合所有的東西。
例如,太陽晒乾泥土,效果如焙烤,
它的光線卻讓冰塊解凍,迫使
高山上皚皚積雪融化,匯入江河;
965 在它的照射下,蜂蠟也會變成液體。
與此相似,火也會熔化銅和黃金,
但它卻讓皮肉枯萎,皺縮到一起。
火中取出的鐵遇水會變得堅硬,
卻讓被火烤硬的皮肉恢復柔軟。
970 山羊無比迷戀野橄欖,彷彿它果真
洋溢着仙餚的味道,還在瓊漿里浸過,
但在人類的口中,它卻是最苦的植物。
再如,豬厭惡馬郁蘭,害怕一切香膏,
對長滿毫刺的它們,這都是恐怖毒藥,
975 而我們時常覺得香水是生機之源。
相反,污穢的淤泥於我們是可憎的折磨,
卻似乎給豬帶來了無與倫比的歡愉,
全身在裡面翻滾,永遠捨不得離開。
還有一個事實我覺得應當提及,[11]
980 然後才可以討論我試圖解開的謎題。
既然不同的物體都擁有許多孔隙,
它們理應具備各自相異的特性,
每種的構成物質和通道都各從其類。
的確,動物身上都長着不同的感官,
985 各自以專有的方式覺知各自的對象。
我們發現,聲音進入一個器官,各種
味道進入一個,氣味進入另一個。
[九百八十八和九百八十九行顯然錯誤地
複製了後面的九百九十五和九百九十六行。][12]
991 而且,我們看見一種物質能滲穿[13]
岩石,另一種滲穿木頭,另一種透過
黃金,另一種則能穿透白銀和玻璃,
例如形象從玻璃流過,熱流過白銀,
995 經過同樣的通道,物質的速度也相異。
毫無疑問,這是由通道多種多樣的
特性所決定(如我不久前已然證明),[14]
因為萬物的成分和質地各不相同。
現在,既然所有這些前提都已經[15]
確立,各就其位,為我們打好地基,
1000 餘下的事就頗為簡單:藉助它們
[1] 906-1089行探討了磁石的各種特性。古代的恩培多克勒、德謨克利特和亞里士多德(De Anima 405a.19-21)都曾仔細思考過這個問題。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE LAPIDE MAGNETE(論磁石)。這個小標題在抄本中標為905a行。
[2] 希臘語“磁石”是Magneta,音譯就是“馬格內塔”,其產地是Magnesia(馬格尼西亞)。
[3] 關於這裡的描述,參考柏拉圖《伊安篇》(Ion 533d-e)。
[4] 917-920行引出了下文闡述的伊壁鳩魯派的廣義“輻射”理論。
[5] 921-933行(實際的935行)重申了伊壁鳩魯派的看法,萬物都在不停地向外發射引發各種感覺的物質。這段文字與第四卷217-229行有諸多相似之處。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,FLVERE AB OMNIBVS REBVS(萬物皆流出物質)。這個小標題在抄本中標為920a行。
[6] 抄本中的934行和935行位置不對,挪到此處,變成實際的930行和931行,原來的930-933行依次變成實際的932-935行。
[7] 936-958行重申了第一卷中(329-369行)闡明的觀點:一切經驗之物都由實體和虛空混合而成。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,RARAS RES OMNIS ESSE(萬物都不緻密)。這個小標題在抄本中標為935a行。
[8] 比喻出自恩尼烏斯《伊菲革涅婭》(Iphigenia 215-218)。
[9] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。
[10] 在959-978行,盧克萊修斷言,從不同物體流出的物質會有不同的效果。
[11] 在979-990行(實際的997行),盧克萊修指出,不同的孔隙具備不同的特性。
[12] 這兩行應當忽略。
[13] 抄本的990行位置有誤,挪到了997行後面,成為實際的997行,這樣991-997行依次成為實際的990-996行。
[14] 指本卷775-776行。
[15] 998-1041行回到關於磁石的討論。