《物性論》第6卷1001-1100行

causa patefiet, quae ferri pelliciat uim.
principio fluere e lapide hoc permulta necessest
semina siue aestum, qui discutit aera plagis,
inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.
1005 hoc ubi inanitur spatium multusque uacefit
in medio locus, extemplo primordia ferri
in uacuum prolapsa cadunt coniuncta; fit utque
anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.
nec res ulla magis primoribus ex elementis
1010 indupedita suis arte conexa cohaeret
quam ualidi ferri natura et frigidus horror.
quo minus est mirum, quod dicitur ex elementis,
corpora si nequeunt e ferro plura coorta
in uacuum ferri, quin anulus ipse sequitur.
1015 quod facit et sequitur, donec peruenit ad ipsum
iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.
hoc fit idem cunctas in partis: unde uace fit
cumque locus, siue e transuerso siue superne,
corpora continuo in uacuum uicina feruntur.
1020 quippe agitantur enim plagis aliunde, nec ipsa
sponte sua sursum possunt consurgere in auras.
huc accedit item—quare quead id magis esse,
haec quoque res adiumento motuque iuuatur—
quod, simul a fronte est anelli rarior aer
1025 factus inanitusque locus magis ac uacuatus,
1033 continuo fit uti, qui post est cumque locatus
1026 aer, a tergo quasi prouehat atque propellat.
semper enim circumpositus res uerberat aer.
sed tali fit uti propellat tempore ferrum,
parte quod ex una spatium uacat et capit in se.
1030 hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri
paruas ad partis suptiliter insinuatus,
1032 trudit et inpellit, quasi nauem uelaque uentus.
1034 denique res omnes debent in corpore habere
1035 aera, quandoquidem raro sunt corpore et aer
omnibus est rebus circumdatus adpositusque.
hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aer,
sollicito motu semper iactatur eoque
uerberat anellum dubio procul et ciet intus.
1040 scilicet: illo eodem fertur, quo praecipitauit
iam semel et partem in uacuam conamina sumpsit.
fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat
interdum, fugere atque sequi consueta uicissim.
exultare etiam Samothracia ferrea uidi
1045 et ramenta simul ferri furere intus ahenis
in scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset:
usque adeo fugere a saxo gestire uidetur.
aere interposito discordia tanta creatur,
propterea quia nimirum prius aestus ubi aeris
1050 praecepit ferrique uias possedit apertas,
posterior lapidis uenit aestus et omnia plena
inuenit in ferro neque habet qua tranet ut ante.
cogitur offensare igitur pulsareque fluctu
ferrea texta suo. quo pacto respuit ab se
1055 atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet.
illud in his [his] rebus mirari mitte, quod aestus
non ualet e lapide hoc alias impellere item res.
pondere enim fretae partim stant, quod genus aurum,
at partim, raro quia sunt cum corpore ut aestus
1060 peruolet intactus, nequeunt inpellier usquam,
lignea materies in quo genere esse uidetur.
interutrasque igitur ferri natura locata
aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,
inpellant ut eo Magnesia flumine saxa.
1065 nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena,
ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur,
quae memorare queam inter se singlariter apta.
saxa uides primum sola colescere calce;
glutine materies taurino iungitur una,
1070 ut uitio uenae tabularum saepius hiscant
quam laxare queant compages taurea uincla;
uitigeni latices aquai fontibus audent
misceri, cum pix nequeat grauis et leue oliuom;
purpureusque colos conchyli iungitur una
1075 corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam—
non si Neptuni fluctu renouare operam des,
non, mare si totum uelit eluere omnibus undis.
denique res auro non aurum copulat una,
aerique aes plumbo fit uti iungatur ab albo?
1080 cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?
nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam,
nec me tam multam hic operam consumere par est,
sed breuiter paucis praestat comprendere multa:
quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,
1085 ut caua conueniant plenis haec illius, illa
huiusque, inter se, iunctura haec optima constat.
est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata
inter se quaedam possint coplata teneri.
quod magis in lapide hoc fieri ferroque uidetur.
1089a [PESTILENTIA VNDE CREATVR]
1090 NVNC RATIO QVAE SIT morbis, aut unde repente
mortiferam possit cladem conflare coorta
morbida uis hominum generi pecudumque cateruis,
expediam. primum multarum semina rerum
esse supra docui, quae sint uitalia nobis,
1095 et contra quae sint morbo mortique necessest
multa uolare. ea cum casu sunt forte coorta
et perturbarunt caelum, fit morbidus aer.
atque ea uis omnis morborum pestilitasque
aut extrinsecus, ut nubes nebulaeque, superne
1100 per caelum ueniunt, aut ipsa saepe coorta

來完整揭示磁石何以吸引鐵的原理。
首先,這塊石頭必定釋放了眾多[1]
原子或某種物質流,它們通過撞擊
驅散了石塊和鐵之間的所有空氣。
1005 當這個邊界區域被清掃,騰出大量
空間,鐵的原子立刻向前方湧來,
落入新近形成的虛空,並彼此結合,
於是鐵環自己也會整體地跟隨。
沒有任何東西的原子比堅固的鐵原子
1010 更犬牙交錯,更加緊密地粘附在一起,
觸摸起來,也沒有它那種硌人的寒涼。
所以我下面所言並不奇怪,從鐵中[2]
出來的眾多原子不可能在被迫進入
虛空時不拖拽整個鐵環一道前行。
1015 鐵環的確會跟隨,直到它抵達磁石
本身,依靠不可見的連接吸附其上。
各個方向情形都一樣:無論何處
出現虛空,無論是側面還是上方,
鄰近的原子立刻會填補這個位置,
1020 這是由於其他方向上有原子撞擊
驅趕,它們無法自動升入空氣里。
不僅如此,似乎是為了它們順暢地
行進,還有外部的運動提供幫助,
因為一旦鐵環前面的空氣變得
1025 稀薄,留出位置,形成更多的虛空,
1033 在它後面的空氣立刻就採取行動,[3]
1026 彷彿從背後發力,推着它一路向前。
物體周圍的空氣總在拍打它們,
而在這種時候更能推着鐵前進,
因為另一邊是虛空,能夠主動接引。
1030 我所言的這股空氣通過眾多的孔隙
能夠鑽進鐵內部極其微小的部分,
1032 撞擊、推搡,彷彿是風在鼓動船帆。
1034 再者,萬物的身體都應蘊含著空氣,[4]
1035 既然它們的結構並非絕對緻密,
空氣也包圍一切物體,並直接相觸。
所以,藏在鐵環最深處的空氣一直
不停地攪擾,不停地顛簸,毫無疑問,
它會從內部撞擊鐵環,提供衝力,
1040 在其驅策下,已經啟動的鐵環當然
會沿着原來的方向,瞄準空位前進。
有時鐵也會對這種石頭產生抗拒,[5]
它的習慣就是交替地逃避和跟隨。
我曾見薩摩色雷斯的鐵環徑直躍起,[6]
1045 當銅盆下面放了磁石的時候,盆內
堆聚的鐵屑會劇烈反應,近於瘋癲:
它們似乎不顧一切要躲開磁石。
巨大的擾動乃是中間的銅所導致,
因為這種情況下,銅的物質流無疑
1050 搶先抵達,佔據鐵敞開的所有通路,
磁石的物質流晚來一步,發現到處
已填滿,無法像以前那樣游入鐵裡面。
所以,它被迫用涌動的原子拍打、撞擊
鐵的表層,結果它便透過銅驅趕、
1055 攪動這種沒有銅它就會吸收的物質。
你不應覺得奇怪,為何磁石的微粒流[7]
無法以同樣的方式作用於其他東西。
有些是因為重量而靜止,比如黃金;
有些則由於質地太疏鬆,物質流能夠
1060 無礙地穿過,所以永遠無法被推動,
各種木材似乎就屬於這個類別。
所以,當性質處於二者中間的鐵
吸收了部分銅微粒,恰好為磁石提供
機會,讓它的物質流得以產生衝勁。
1065 然而,其他東西也不乏相似的現象,[8]
我只能列舉少數同類的例子來證明,
某些物質僅僅對彼此相互適應。
例如,緊密地黏合石頭只能用灰漿;
用牛膠貼在一起的木料難以分離,[9]
1070 板材的紋路經常都已經破敗、開裂,
膠水的黏力卻還沒有絲毫的鬆懈;
葡萄的汁液敢於和泉水混合,但是[10]
沉重的瀝青與輕盈橄欖油卻不能如此;
貝殼的紫液能夠與羊毛融為一體,
1075 顏色再也無法去除,哪怕你竭盡
全力,試圖用涅普頓的波浪復原衣物,
即使所有海水都流光,也不能洗凈。
難道不是只有一種物質能粘貼[11]
黃金,難道銅與銅不是依靠鋅連接?[12]
1080 還可以找到許多例子!但又如何?
你並不需要如此漫長迂迴的道路,
我也不應當在這裡浪費太多篇幅,
最好用寥寥數語概括眾多的現象:
當兩種東西的質地彼此完美對應,
1085 前者的虛空恰好與後者的實體相合,
或者反之,就能形成最佳的聯盟。
還有一些東西似乎靠鉤刺和鎖孔
彼此連接,這樣也能聚合成整體,
鐵和磁石看起來就屬於這種情形。

1090 現在我將解釋疾病的原理,或者說[13]
它從何處突然爆發,將致命的災難
帶給我們人類和各種動物的軍團。
首先,我在前文已經講明,許多[14]
東西的原子能夠維繫我們的生命;
1095 相反,也必定飄蕩着許多導致疾病
和死亡的原子。當它們偶然聚集一處,
就會攪動天宇,空氣也遭到污染。
疾病和瘟疫的全部力量或來自外部,
穿過頭頂的天穹,以雲或霧的形式
1100 降臨,或者經常是大地本身的產物,

[1] 1002-1011行的解釋可能出自恩培多克勒。
[2] 這一行的原文文本很不確定。
[3] 抄本的1033行位置有誤,挪到此處,成為實際的1026行,後面的1026-1032行依次成為實際的1027-1033行。
[4] 參考第一卷346-369行。
[5] 1042-1055行討論了磁鐵的排斥作用。Wallace(1996)指出,1042-1047行和前面的910-916行都令許多讀者困惑。盧克萊修究竟在描繪什麼現象?為何要掛許多小鐵環?為何要用銅盆、鐵屑和磁石?古人是否知道磁石除了吸力還有斥力?1047行是否在描寫斥力?古代的西方人之所以對磁石感興趣,是因為它似乎違背了自然規律,在沒有任何外力幫助、沒有任何運動的情況下能在一定距離外作用於另一個物體。我們今天知道磁石和磁化的鐵能相互吸引,但古代西方的文獻表明,他們相信磁石只能吸引,不能被吸引。之所以如此,是因為古代的天然磁石沒有提純,其重量相對於其磁性而言偏大,不容易被磁化物體移動。奧古斯丁在《上帝之城》(De Civitate Dei 21.4)提及當時的貴族在晚飯後用磁石的小把戲來娛樂賓客。主人的做法是將磁石置於一隻銀盤下,讓它控制銀盤上的小鐵塊。用磁石移動銅盆里的鐵屑與此類似,如果將鐵屑換成小鐵環,磁化的小鐵環又會吸引更多的小鐵環,就會出現910-916行中的場景。可以想象,當時的羅馬人常在眾人面前玩這種小戲法。古代西方人愛用磁性來解釋各種不可解釋的現象,其邏輯是:“磁石能讓鐵移動,既然這都是可能的,就沒有什麼不可能。”盧克萊修在這裡的解釋非常晦澀,表明他並不清楚磁力的機制。此外,1044-1047行看似在描述同極磁石的斥力,但並非如此,古代西方人似乎並不知曉磁石存在斥力。如果我們在一張平鋪的紙上放一些鐵屑,在紙的下方放磁石,那麼鐵屑會迅速根據磁力線排成隊列,但如果將紙換成曲面的銅盆,由於鐵屑無法在水平方向按磁力線充分伸展,就會有躍起來的效果,盧克萊修或許只是誇大了這種效果。
[6] 薩摩色雷斯(Samothracē)是愛琴海北部的一個島嶼,以生產鐵環著稱。
[7] 在1056-1064行,盧克萊修提出,磁石無法吸引太重或太疏鬆的物體。
[8] 1065-1089行討論了其他物體的吸引作用。
[9] 關於牛膠(glutine taurino,主格gluten taurinum),參考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 28.17.236)。
[10] 古代西方人喜歡在酒中兌水。
[11] 這種物質叫“金膠”(chrysocolla)。
[12] 古羅馬人把鋅稱為“白鉛”(plumbum album)。
[13] 1090-1286行是本卷第四大部分,盧克萊修分析了各種醫學現象,尤其是瘟疫。這部分的討論明顯基於萬物流溢物質和物體存在孔隙的理論。其中1090-1137行是對疾病的總體討論。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,PESTILENTIA VNDE CREATVR(瘟疫從何處產生)。這個小標題在抄本中標為1089a行。
[14] “前文”指本卷769-780行。1093-1102行的思想可參考塞涅卡《自然探究》(Quaestiones Naturales 6.27.2)。