nuper ubi extinctum admoueas, accendier ante
quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?
multaque praeterea prius ipso tacta uapore
eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis.
905 hoc igitur fieri quoque in illo fonte putandumst.
905a [DE LAPIDE MAGNETE]
quod superest, agere incipiam quo foedere fiat
Naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit,
quem ‘Magneta’ uocant patrio de nomine Grai,
Magnetum quia sit patriis in finibus ortus.
910 hunc homines lapidem mirantur: quippe catenam
saepe ex anellis reddit pendentibus ex se.
quinque etenim licet interdum pluresque uidere
ordine demisso leuibus iactarier aureis,
unus ubi ex uno dependet supter adhaerens,
915 ex alioque alius lapidis uim uinclaque noscit:
usque adeo permananter uis perualet eius.
hoc genus in rebus firmandumst multa, prius quam
ipsius rei rationem reddere possis,
et nimium longis ambagibus est adeundum.
920 quo magis attentas auris animumque reposco.
920a [FLVERE AB OMNIBVS REBVS]
principio omnibus ab rebus, quascumque uidemus,
perpetuo fluere ac mitti spargique necessest
corpora quae feriant oculos uisumque lacessant.
perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
925 frigus ut a fluuiis, calor a sole, aestus ab undis
aequoris, exesor moerorum, litora propter;
nec uarii cessant sonitus manare per aureis;[1]
denique in os salsi uenit umor saepe saporis,
cum mare uersamur propter; dilutaque contra
934 cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
935 usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
930 fertur et in cunctas dimittitur undique partis,
931 nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper
cernere odorari licet et sentire sonare.
935a [RARAS RES OMNIS ESSE]
936 nunc omnis repetam quam raro corpore sint res
commemorare. quod in primo quoque carmine claret.
quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res
noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,
940 qua de disserere adgredior, firmare necessest
nihil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.
principio fit ut in speluncis saxa superne
sudent umore et guttis manantibus stillent;
manat item nobis e toto corpore sudor;
945 crescit barba pilique per omnia membra, per artus;
diditur in uenas cibus omnis, auget alitque
corporis extremas quoque partis unguiculosque.
frigus item transire per aes calidumque uaporem
sentimus, sentimus item transire per aurum
950 atque per argentum, cum pocula plena tenemus.
denique per dissaepta domorum saxea uoces
peruolitant; permanat odor frigusque uaposque
ignis, qui ferri quoque uim penetrare sueuit.
954 denique qua circum caeli lorica coercet . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
955 morbida uisque simul, cum extrinsecus insinuator,
et tempestates in terra caeloque coortae
in caelum terrasque remotae iure facessunt,
quandoquidem nihil est nisi raro corpore nexum.
huc accedit uti non omnia, quae iaciuntur
960 corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu
atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.
principio terram sol excoquit et facit are,
at glaciem dissoluit et altis montibus albas[2]
extructas ningues radiis tabescere cogit.[3]
965 denique cera liquefit in eius posta uapore.
ignis item liquidum facit aes aurumque resoluit,
at coria et carnem trahit et conducit in unum.
umor aquae porro ferrum condurat ab igni,
at coria et carnem mollit durata calore.
970 barbigeras oleaster eo iuuat usque capellas,
effluat ambrosias quasi uero et nectare tinctus.
qua nihil est homini quod amarius frondeat esca.
denique amaracinum fugitat sus et timet omne
unguentum. nam saetigeris subus acre uenenumst,
975 quod nos interdum tamquam recreare uidetur.
at contra nobis caenum taeterrima cum sit
spurcities, eadem subus haec iucunda uidetur,
insatiabiliter toti ut uoluantur ibidem.
hoc etiam superest, ipsa quam dicere de re
980 adgredior, quod dicendum prius esse uidetur.
multa foramina cum uariis sint reddita rebus,
dissimili inter se natura praedita debent
esse et habere suam naturam quaeque uiasque.
quippe etenim uarii sensus animantibus insunt,
985 quorum quisque suam proprie rem percipit in se.
nam penetrare alio sonitus alioque saporem
cernimus e sucis, alio nidoris odoris.
[scilicet id fieri cogit natura uiarum
multimodis uarians, ut paulo ostendimus ante]
991 praeterea manare aliud per saxa uidetur
atque aliud lignis, aliud transire per aurum,
argentoque foras aliud uitroque meare.
nam fluere hac species, illac calor ire uidetur,
995 atque aliis aliud citius transmittere eadem.
scilicet: id fieri cogit natura uiarum
997 multimodis uarians, ut paulo ostendimus ante,
990 propter dissimilem naturam textaque rerum.
998 quapropter, bene ubi haec confirmata atque locata
omnia constiterint nobis praeposta parata,
1000 quod superest facile hinc ratio reddetur et omnis
[1] per aureis=per auras (MSS)=per auris (Housman)
[2] albas=altas (MSS)
[3] ningues=niues (MSS)
靠近一盏夜灯,它还未触到火焰
就已经开始燃烧,松木也与此相似?
还有许多东西也是在火舔舐之前,
就能远距离点燃,只需热源的帮助。
905 因此应相信,泉水中这一幕也会发生。
接下来我将讨论因为怎样的自然[1]
法则,那种石头竟然能够吸引铁——
希腊人在本族语言中称为“马格内塔”,[2]
因为它的发源地就是马格尼西亚。
910 人们觉得它实在神奇,因为它经常[3]
能让一串小铁环次第悬挂在下面。
有时你可以看见五个甚至更多
依序吊于其下,随微风来回摇荡,
一个挂住一个,粘附在它的底部,
915 全都通过上一个体验石头的磁性:
它的力量像持续的水流贯穿其间。
这类问题需要先确认许多证据,[4]
然后才能给出符合真相的答案,
解决它们需要迂回漫长的过程。
920 所以更要你专注倾听,仔细思索。
首先我们已知晓,无论什么物体,[5]
都必定不断向外流溢、释放、散播
碰撞我们眼睛、引发视觉的物质。
气味也从特定的物体持续流出,
925 正如寒之于江河,热之于太阳,飞沫
之于海浪(它总是侵蚀近岸的屋墙);
各种不同的声音也不停地穿过空气;
我们在海边活动时,嘴里也经常渗入
一种潮湿的咸味;而当我们端详
934 别人制作艾酒时,则被苦味感染。[6]
935 所有这些物质从万物源源不断地
930 流溢出来,传递到周围的每个方向,
931 从未有一点停顿,从未有一点安闲,
因为我们的感觉不曾中断,每时
每刻都能够看到、闻到、听到什么。
936 现在我将重申,万物的结构并非[7]
致密,此点我在第一卷已经证明。
虽然知晓这个事实对许多问题
都有帮助,但它与我正在考察的
940 现象尤其相关,所以我必须声言,
人能感知的一切都混合实体与虚空。
例如在某些岩洞里,头顶的岩石就会
渗出液珠,一滴一滴坠落下来;
我们的整个身体同样会分泌汗液;
945 胡子会冒出,躯干和四肢都会长毛;
食物扩散至所有血脉,将营养送到
身体偏僻的角落,指甲也不例外;
当我们握着盛满酒水的杯子,能够
体会到寒度和热度同样可以穿透
950 青铜,穿透黄金,当然也穿透白银;
还有,话音也可以越过房子内部的
石墙;气味也能渗透,还有寒气以及
火的热力,它能够攻破铁的堡垒。
954 甚至环绕我们的天穹,其坚固甲胄[8]
[也难抵挡突然卷来的原子云阵,][9]
955 或者从外部空间侵入的强大瘟疫,
即使在这个世界的天地诞生的风暴,
最终也会自然地撤回天空和大地,
因为万物的结构无一真正致密。
不仅如此,从万物释放出来的所有[10]
960 微粒不会唤起完全相同的感觉,
也不会以相同方式适合所有的东西。
例如,太阳晒干泥土,效果如焙烤,
它的光线却让冰块解冻,迫使
高山上皑皑积雪融化,汇入江河;
965 在它的照射下,蜂蜡也会变成液体。
与此相似,火也会熔化铜和黄金,
但它却让皮肉枯萎,皱缩到一起。
火中取出的铁遇水会变得坚硬,
却让被火烤硬的皮肉恢复柔软。
970 山羊无比迷恋野橄榄,仿佛它果真
洋溢着仙肴的味道,还在琼浆里浸过,
但在人类的口中,它却是最苦的植物。
再如,猪厌恶马郁兰,害怕一切香膏,
对长满毫刺的它们,这都是恐怖毒药,
975 而我们时常觉得香水是生机之源。
相反,污秽的淤泥于我们是可憎的折磨,
却似乎给猪带来了无与伦比的欢愉,
全身在里面翻滚,永远舍不得离开。
还有一个事实我觉得应当提及,[11]
980 然后才可以讨论我试图解开的谜题。
既然不同的物体都拥有许多孔隙,
它们理应具备各自相异的特性,
每种的构成物质和通道都各从其类。
的确,动物身上都长着不同的感官,
985 各自以专有的方式觉知各自的对象。
我们发现,声音进入一个器官,各种
味道进入一个,气味进入另一个。
[九百八十八和九百八十九行显然错误地
复制了后面的九百九十五和九百九十六行。][12]
991 而且,我们看见一种物质能渗穿[13]
岩石,另一种渗穿木头,另一种透过
黄金,另一种则能穿透白银和玻璃,
例如形象从玻璃流过,热流过白银,
995 经过同样的通道,物质的速度也相异。
毫无疑问,这是由通道多种多样的
特性所决定(如我不久前已然证明),[14]
因为万物的成分和质地各不相同。
现在,既然所有这些前提都已经[15]
确立,各就其位,为我们打好地基,
1000 余下的事就颇为简单:借助它们
[1] 906-1089行探讨了磁石的各种特性。古代的恩培多克勒、德谟克利特和亚里士多德(De Anima 405a.19-21)都曾仔细思考过这个问题。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE LAPIDE MAGNETE(论磁石)。这个小标题在抄本中标为905a行。
[2] 希腊语“磁石”是Magneta,音译就是“马格内塔”,其产地是Magnesia(马格尼西亚)。
[3] 关于这里的描述,参考柏拉图《伊安篇》(Ion 533d-e)。
[4] 917-920行引出了下文阐述的伊壁鸠鲁派的广义“辐射”理论。
[5] 921-933行(实际的935行)重申了伊壁鸠鲁派的看法,万物都在不停地向外发射引发各种感觉的物质。这段文字与第四卷217-229行有诸多相似之处。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,FLVERE AB OMNIBVS REBVS(万物皆流出物质)。这个小标题在抄本中标为920a行。
[6] 抄本中的934行和935行位置不对,挪到此处,变成实际的930行和931行,原来的930-933行依次变成实际的932-935行。
[7] 936-958行重申了第一卷中(329-369行)阐明的观点:一切经验之物都由实体和虚空混合而成。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,RARAS RES OMNIS ESSE(万物都不致密)。这个小标题在抄本中标为935a行。
[8] 比喻出自恩尼乌斯《伊菲革涅娅》(Iphigenia 215-218)。
[9] 此处原文缺失,为了读起来更连贯,我根据上下文补充了这行诗。
[10] 在959-978行,卢克莱修断言,从不同物体流出的物质会有不同的效果。
[11] 在979-990行(实际的997行),卢克莱修指出,不同的孔隙具备不同的特性。
[12] 这两行应当忽略。
[13] 抄本的990行位置有误,挪到了997行后面,成为实际的997行,这样991-997行依次成为实际的990-996行。
[14] 指本卷775-776行。
[15] 998-1041行回到关于磁石的讨论。