A tibi dilecto missam Nasone salutem
accipe, pars animae magna, Severe, meae.
Neve roga quid agam. Si persequar omnia, flebis;
summa satis nostri si[1] tibi nota mali.
5 Viuimus adsiduis expertes pacis in armis,
dura pharetrato bella movente Geta.
Deque tot expulsis sum miles in exule solus:
tuta—nec invideo—cetera turba latet.
Quoque magis nostros uenia dignere libellos,
10 haec in procinctu carmina facta leges.
Stat vetus urbs, ripae vicina binominis Histri,
moenibus et positu vix adeunda loci.
Caspius Aegisos, de se si credimus ipsis,
condidit et proprio nomine dixit opus.
15 Hanc ferus Odrysiis inopino Marte peremptis,
cepit et in regem sustulit arma Getes.
Ille memor magni generis virtute quod auget,
protinus innumero milite cinctus adest.
nec prius abscessit merita quam caede nocentum
20 audaces animos contuderat[2] populi.
At tibi, rex aevo, detur, fortissime nostro,
semper honorata sceptra tenere manu,
teque, quod et praestat (quid enim tibi plenius optem?)
Martia cum magno Caesare Roma probet.
25 Sed memor unde abii, queror, o iucunde sodalis,
accedant[3] nostris saeva quod arma malis.
Vt careo vobis, Stygias[4] detrusus in oras,
quattuor autumnos Pleias orta facit.
Nec tu credideris urbanae commoda vitae
30 quaerere Nasonem: quaerit et illa tamen.
Nam modo vos animo, dulces, reminiscor, amici,
nunc mihi cum cara coniuge nata subit:
aque domo rursus pulchrae loca vertor ad Vrbis,
cunctaque mens oculis pervidet illa suis.
35 Nunc fora, nunc aedes, nunc marmore tecta theatra,
nunc subit aequata porticus omnis humo,
gramina nunc Campi pulchros spectantis in hortos,
stagnaque et euripi Virgineusque liquor.
At, puto, sic Vrbis misero est erepta voluptas,
40 quolibet ut saltem rure frui liceat?
Non meus amissos animus desiderat agros,
ruraque Paeligno conspicienda solo,
nec quos piniferis positos in collibus hortos
spectat Flaminiae Clodia iuncta viae.
45 Quos ego nescio cui colui, quibus ipse solebam
ad sata fontanas, nec pudet, addere aquas:
sunt ubi[5], si vivunt, nostra quoque consita quaedam,
sed non et nostra poma legenda manu.
Pro quibus amissis utinam contingere possit
50 hic saltem profugo glaeba colenda mihi!
Ipse ego pendentis, liceat modo, rupe capellas,
ipse velim baculo pascere nixus oves;
ipse ego, ne solitis insistant pectora curis,
ducam ruricolas sub iuga curua boves;
55 et discam Getici quae norunt verba iuvenci,
adsuetas illis adiciamque minas.
Ipse manu capulum pressi moderatus aratri
experiar mota spargere semen humo.
Nec dubitem longis purgare ligonibus herbas,
60 et dare iam sitiens quas bibat hortus aquas.
Vnde sed hoc nobis minimum quos inter et hostem
discrimen murus clausaque porta facit?
At tibi nascenti, quod toto pectore laetor,
nerunt fatales fortia fila deae.
65 Te modo Campus habet, densa modo porticus umbra,
nunc in quo ponis tempora rara forum:
Vmbria nunc revocat nec non Albana petentem
Appia ferventi ducit in arva rota.
Forsitan hic optes ut iustam subprimat iram
70 Caesar et hospitium sit tua villa meum.
A! nimium est quod, amice, petis, moderatius opta,
et voti quaeso contrahe vela tui.
Terra velim propior nullique obnoxia bello
detur: erit[6] nostris pars bona dempta malis.
[1] si=sit
[2] contuderat=contuderit
[3] accedant=accedunt
[4] Stygias=scythicas
[5] ubi=ibi
[6] erit=erat
(致塞維魯斯)[1]
塞維魯斯,我大半的靈魂[2],請接受這問候,
它來自納索,你一向摯愛的朋友。
別問我過得怎樣。如果細述,你一定
會掉淚,所以只概說我的慘景。
5 我被剝奪了和平,活在永遠的兵革中,
持弓的蓋塔人總挑起殘酷的戰爭。
眾多的放逐者中間,只有我兼任兵卒[3],
別人都藏身安全處,但我不羨慕。
你不應對我的詩太苛刻,我要提醒你,
10 眼前的作品都寫於備戰之時。
有一座古老的城市,在雙名的希斯特[4]之濱,
城高地險,幾乎沒辦法靠近。
當地人傳說,是卡斯比亞的埃吉索斯[5]
建立了這個和他同名的城市。
15 兇悍的蓋塔人襲殺了奧德魯西人[6],
奪去了此地,向國王[7]武裝挑釁。
他沒忘高貴的血統,以勇武為祖先增光,
立刻率無數士兵趕赴戰場,
直到理所當然地屠滅侵略者,碾碎
20 此民族的悖逆之心,他才撤退[8]。
我們時代最英勇的國王,願你[9]能始終
將權杖緊握在贏得榮耀的手中,
願戰神的民族和羅馬的愷撒都能認可你——
有什麼祝願比這更好,更吉利?
25 親愛的友伴,我知道自己離了題,剛才
我抱怨,處境已困頓,還添了兵災。
從離開你們,放逐到這斯堤克斯[10]岸邊,
升起的昴星團已領來四個秋天。
別以為納索懷念的是城市舒適的生活——
30 不過他的確忍不住懷念這些——
有時我會回憶起你們,甜蜜的夥伴,
有時愛妻和女兒又浮現在眼前。
然後我又從家裡轉向美麗的羅馬城,
用心靈的眼睛掃視所有的街景,
35 時而是廣場[11]、神廟,時而是大理石的劇場,
時而是地平如鏡的一座座柱廊,
時而是戰神廣場的草坪,美麗的花園[12]、
池塘和處女引水橋[13]在對面鋪展。
可我想,城市的歡愉雖已不再屬於我,
40 困厄中總能享受鄉村的快樂!
我的心渴望的不是已經失去的田畝[14],
(那些農場遠在佩利尼[15]的沃土,)
也不是長滿蘋果的山丘上那些花園[16],
(克勞迪亞道和弗拉米尼亞道在對面[17]。)
45 過去的打理究竟為了誰?我常常親自
引水灌溉我的樹——我不覺羞恥,
我親手種了一些,不知道是否還活着,
但樹上的果子我註定無法採擷。
但願失去的這些能換來一小片土地,
50 讓放逐的我還可享耕耘的情致!
若可能,我願意親自放牧懸崖上的山羊,
也放牧綿羊,倚着我的木杖。
為了讓心思不沉溺於憂愁,我要自己
領着肩負曲軛的公牛耕地,
55 我要學習蓋塔的牲口能聽懂的詞語,
熟悉的威脅也可以用上幾句。
我要自己操控已切入泥土中的犁,
嘗試在翻耕的田野里播撒種子。
我會毫不遲疑地用長鋤頭清除雜草,
60 澆灌缺水的花園,讓植物喝飽。
可是這一切怎可能實現,既然我與敵人
只隔着一道城牆和緊閉的城門?
而你(我衷心為你高興),在出生那天,
命運女神已織了牢固的紗線。
65 你時而在草坪徜徉,時而在柱廊乘涼,
時而去你不常光顧的廣場;
此刻翁布里亞召喚你,下一刻阿匹亞[18]
又用飛速的車輪載你去阿爾巴[19]。
或許你希望愷撒能平息他正當的憤怒,
70 你此處的別墅能夠邀請我入住。
你的這個目標太奢侈,剋制地祈求,
收起你心愿的帆,我的朋友。
我只是希望離故土近些,離可惡的戰火
遠些,如此便除去了大半的折磨。
[1] 這位塞維魯斯所指不詳,似乎不是《黑海書簡》第四部第二首里的那位詩人。
[2] 賀拉斯曾將維吉爾稱為自己“靈魂的一半”(Carmina 1.3.8)。
[3] 參考《哀歌集》第四部第一首73-76行的描繪。
[4] 希斯特河又名多瑙河。
[5] 人物埃吉索斯(Aegisos)所指不詳,他來自卡斯比亞(今天的裏海),他建立的同名城市位於今天羅馬尼亞的圖爾恰(Tulcea),距托密斯約70英里。
[6] 奧德魯西人(Odrysii)是色雷斯的一個部落,羅馬人的朋友。
[7] 指奧德魯西國王瑞梅塔爾科斯(Rhoemetacles)。
[8] 這場埃吉索斯戰役在《黑海書簡》第四部第七首19-54行有生動的描繪。
[9] “你”指瑞梅塔爾科斯。
[10] 既然放逐等於死亡,希斯特河就等於斯堤克斯河。
[11] 著名的三個廣場:羅馬廣場、愷撒廣場和奧古斯都廣場。
[12] 可能指阿格里帕花園和龐培花園。
[13] “處女引水橋”參考《哀歌集》第三部第十二首第22行的注釋。
[14] 指奧維德在家鄉蘇爾摩的土地。
[15] 佩利尼(Paeligni)是意大利的一個部落,生活在蘇爾摩一帶。
[16] 指奧維德在羅馬北邊米爾維安大橋附近的花園地產。
[17] 克勞迪亞道(Via Clodia)和弗拉米尼亞道(Via Flaminia)都是羅馬城的交通要道。
[18] 翁布里亞(Vmbria)在意大利中部,因為翁布里人而得名。“阿匹亞”指羅馬交通大動脈阿匹亞道(Via Appia)。
[19] 阿爾巴(Alba Longa)是羅馬最古老的城市,是羅馬城的母城。