A tibi dilecto missam Nasone salutem
accipe, pars animae magna, Severe, meae.
Neve roga quid agam. Si persequar omnia, flebis;
summa satis nostri si[1] tibi nota mali.
5 Viuimus adsiduis expertes pacis in armis,
dura pharetrato bella movente Geta.
Deque tot expulsis sum miles in exule solus:
tuta—nec invideo—cetera turba latet.
Quoque magis nostros uenia dignere libellos,
10 haec in procinctu carmina facta leges.
Stat vetus urbs, ripae vicina binominis Histri,
moenibus et positu vix adeunda loci.
Caspius Aegisos, de se si credimus ipsis,
condidit et proprio nomine dixit opus.
15 Hanc ferus Odrysiis inopino Marte peremptis,
cepit et in regem sustulit arma Getes.
Ille memor magni generis virtute quod auget,
protinus innumero milite cinctus adest.
nec prius abscessit merita quam caede nocentum
20 audaces animos contuderat[2] populi.
At tibi, rex aevo, detur, fortissime nostro,
semper honorata sceptra tenere manu,
teque, quod et praestat (quid enim tibi plenius optem?)
Martia cum magno Caesare Roma probet.
25 Sed memor unde abii, queror, o iucunde sodalis,
accedant[3] nostris saeva quod arma malis.
Vt careo vobis, Stygias[4] detrusus in oras,
quattuor autumnos Pleias orta facit.
Nec tu credideris urbanae commoda vitae
30 quaerere Nasonem: quaerit et illa tamen.
Nam modo vos animo, dulces, reminiscor, amici,
nunc mihi cum cara coniuge nata subit:
aque domo rursus pulchrae loca vertor ad Vrbis,
cunctaque mens oculis pervidet illa suis.
35 Nunc fora, nunc aedes, nunc marmore tecta theatra,
nunc subit aequata porticus omnis humo,
gramina nunc Campi pulchros spectantis in hortos,
stagnaque et euripi Virgineusque liquor.
At, puto, sic Vrbis misero est erepta voluptas,
40 quolibet ut saltem rure frui liceat?
Non meus amissos animus desiderat agros,
ruraque Paeligno conspicienda solo,
nec quos piniferis positos in collibus hortos
spectat Flaminiae Clodia iuncta viae.
45 Quos ego nescio cui colui, quibus ipse solebam
ad sata fontanas, nec pudet, addere aquas:
sunt ubi[5], si vivunt, nostra quoque consita quaedam,
sed non et nostra poma legenda manu.
Pro quibus amissis utinam contingere possit
50 hic saltem profugo glaeba colenda mihi!
Ipse ego pendentis, liceat modo, rupe capellas,
ipse velim baculo pascere nixus oves;
ipse ego, ne solitis insistant pectora curis,
ducam ruricolas sub iuga curua boves;
55 et discam Getici quae norunt verba iuvenci,
adsuetas illis adiciamque minas.
Ipse manu capulum pressi moderatus aratri
experiar mota spargere semen humo.
Nec dubitem longis purgare ligonibus herbas,
60 et dare iam sitiens quas bibat hortus aquas.
Vnde sed hoc nobis minimum quos inter et hostem
discrimen murus clausaque porta facit?
At tibi nascenti, quod toto pectore laetor,
nerunt fatales fortia fila deae.
65 Te modo Campus habet, densa modo porticus umbra,
nunc in quo ponis tempora rara forum:
Vmbria nunc revocat nec non Albana petentem
Appia ferventi ducit in arva rota.
Forsitan hic optes ut iustam subprimat iram
70 Caesar et hospitium sit tua villa meum.
A! nimium est quod, amice, petis, moderatius opta,
et voti quaeso contrahe vela tui.
Terra velim propior nullique obnoxia bello
detur: erit[6] nostris pars bona dempta malis.
[1] si=sit
[2] contuderat=contuderit
[3] accedant=accedunt
[4] Stygias=scythicas
[5] ubi=ibi
[6] erit=erat
(致塞维鲁斯)[1]
塞维鲁斯,我大半的灵魂[2],请接受这问候,
它来自纳索,你一向挚爱的朋友。
别问我过得怎样。如果细述,你一定
会掉泪,所以只概说我的惨景。
5 我被剥夺了和平,活在永远的兵革中,
持弓的盖塔人总挑起残酷的战争。
众多的放逐者中间,只有我兼任兵卒[3],
别人都藏身安全处,但我不羡慕。
你不应对我的诗太苛刻,我要提醒你,
10 眼前的作品都写于备战之时。
有一座古老的城市,在双名的希斯特[4]之滨,
城高地险,几乎没办法靠近。
当地人传说,是卡斯比亚的埃吉索斯[5]
建立了这个和他同名的城市。
15 凶悍的盖塔人袭杀了奥德鲁西人[6],
夺去了此地,向国王[7]武装挑衅。
他没忘高贵的血统,以勇武为祖先增光,
立刻率无数士兵赶赴战场,
直到理所当然地屠灭侵略者,碾碎
20 此民族的悖逆之心,他才撤退[8]。
我们时代最英勇的国王,愿你[9]能始终
将权杖紧握在赢得荣耀的手中,
愿战神的民族和罗马的恺撒都能认可你——
有什么祝愿比这更好,更吉利?
25 亲爱的友伴,我知道自己离了题,刚才
我抱怨,处境已困顿,还添了兵灾。
从离开你们,放逐到这斯堤克斯[10]岸边,
升起的昴星团已领来四个秋天。
别以为纳索怀念的是城市舒适的生活——
30 不过他的确忍不住怀念这些——
有时我会回忆起你们,甜蜜的伙伴,
有时爱妻和女儿又浮现在眼前。
然后我又从家里转向美丽的罗马城,
用心灵的眼睛扫视所有的街景,
35 时而是广场[11]、神庙,时而是大理石的剧场,
时而是地平如镜的一座座柱廊,
时而是战神广场的草坪,美丽的花园[12]、
池塘和处女引水桥[13]在对面铺展。
可我想,城市的欢愉虽已不再属于我,
40 困厄中总能享受乡村的快乐!
我的心渴望的不是已经失去的田亩[14],
(那些农场远在佩利尼[15]的沃土,)
也不是长满苹果的山丘上那些花园[16],
(克劳迪亚道和弗拉米尼亚道在对面[17]。)
45 过去的打理究竟为了谁?我常常亲自
引水灌溉我的树——我不觉羞耻,
我亲手种了一些,不知道是否还活着,
但树上的果子我注定无法采撷。
但愿失去的这些能换来一小片土地,
50 让放逐的我还可享耕耘的情致!
若可能,我愿意亲自放牧悬崖上的山羊,
也放牧绵羊,倚着我的木杖。
为了让心思不沉溺于忧愁,我要自己
领着肩负曲轭的公牛耕地,
55 我要学习盖塔的牲口能听懂的词语,
熟悉的威胁也可以用上几句。
我要自己操控已切入泥土中的犁,
尝试在翻耕的田野里播撒种子。
我会毫不迟疑地用长锄头清除杂草,
60 浇灌缺水的花园,让植物喝饱。
可是这一切怎可能实现,既然我与敌人
只隔着一道城墙和紧闭的城门?
而你(我衷心为你高兴),在出生那天,
命运女神已织了牢固的纱线。
65 你时而在草坪徜徉,时而在柱廊乘凉,
时而去你不常光顾的广场;
此刻翁布里亚召唤你,下一刻阿匹亚[18]
又用飞速的车轮载你去阿尔巴[19]。
或许你希望恺撒能平息他正当的愤怒,
70 你此处的别墅能够邀请我入住。
你的这个目标太奢侈,克制地祈求,
收起你心愿的帆,我的朋友。
我只是希望离故土近些,离可恶的战火
远些,如此便除去了大半的折磨。
[1] 这位塞维鲁斯所指不详,似乎不是《黑海书简》第四部第二首里的那位诗人。
[2] 贺拉斯曾将维吉尔称为自己“灵魂的一半”(Carmina 1.3.8)。
[3] 参考《哀歌集》第四部第一首73-76行的描绘。
[4] 希斯特河又名多瑙河。
[5] 人物埃吉索斯(Aegisos)所指不详,他来自卡斯比亚(今天的里海),他建立的同名城市位于今天罗马尼亚的图尔恰(Tulcea),距托密斯约70英里。
[6] 奥德鲁西人(Odrysii)是色雷斯的一个部落,罗马人的朋友。
[7] 指奥德鲁西国王瑞梅塔尔科斯(Rhoemetacles)。
[8] 这场埃吉索斯战役在《黑海书简》第四部第七首19-54行有生动的描绘。
[9] “你”指瑞梅塔尔科斯。
[10] 既然放逐等于死亡,希斯特河就等于斯堤克斯河。
[11] 著名的三个广场:罗马广场、恺撒广场和奥古斯都广场。
[12] 可能指阿格里帕花园和庞培花园。
[13] “处女引水桥”参考《哀歌集》第三部第十二首第22行的注释。
[14] 指奥维德在家乡苏尔摩的土地。
[15] 佩利尼(Paeligni)是意大利的一个部落,生活在苏尔摩一带。
[16] 指奥维德在罗马北边米尔维安大桥附近的花园地产。
[17] 克劳迪亚道(Via Clodia)和弗拉米尼亚道(Via Flaminia)都是罗马城的交通要道。
[18] 翁布里亚(Vmbria)在意大利中部,因为翁布里人而得名。“阿匹亚”指罗马交通大动脉阿匹亚道(Via Appia)。
[19] 阿尔巴(Alba Longa)是罗马最古老的城市,是罗马城的母城。