Littera pro verbis tibi, Messaline, salutem
quam legis a saevis attulit usque Getis.
Indicat auctorem locus? An nisi nomine lecto,
haec me Nasonem scribere verba latet?
5 Ecquis in extremo positus iacet orbe tuorum,
me tamen excepto, qui precor esse tuus?
Di procul a cunctis qui te venerantur amantque,
huius notitiam gentis habere[1] velint.
Nos satis est inter glaciem Scythicasque sagittas
10 vivere, si vita est mortis habenda genus.
Nos premat aut bello tellus aut frigore caelum,
truxque Getes armis, grandine pugnet[2] hiems:
nos habeat regio nec pomo feta nec uvis,
et cuius nullum cesset ab hoste latus.
15 Cetera sit sospes cultorum turba tuorum,
in quibus, ut populo, pars ego parva fui.
Me miserum, si tu verbis offenderis istis
nosque negas ulla parte fuisse tuos!
Idque sit ut uerum, mentito ignoscere debes.
20 Nil demit laudi gloria nostra tuae.
Quis se Caesaribus notus non fingit amicum?
Da veniam fasso, tu mihi Caesar eras[3].
Nec tamen inrumpo quo non licet ire satisque est
atria si nobis non patuisse negas.
25 Vtque tibi fuerit mecum nihil amplius, uno
nempe salutaris, quam prius ore, minus[4].
Nec tuus est genitor nos infitiatus amicos,
hortator studii causaque faxque mei:
cui nos et lacrimas, supremum in funere munus,
30 et dedimus medio scripta canenda foro.
Adde quod est frater, tanto tibi iunctus amore,
quantus in Atridis Tyndaridisque fuit:
is me nec comitem nec dedignatus amicum est:
si tamen haec illi non nocitura putas.
35 Si minus, hac quoque me mendacem parte fatebor:
clausa mihi potius tota sit ista domus.
Sed neque claudenda est et nulla potentia vires
praestandi ne quid peccet amicus habet.
Et tamen ut cuperem culpam quoque posse negari,
40 sic facinus nemo nescit abesse mihi.
Quod nisi delicti pars excusabilis esset,
parva relegari poena futura fuit.
Ipse sed hoc vidit, qui pervidet omnia, Caesar,
stultitiam dici crimina posse mea:
45 quaque ego permisi quaque est res passa, pepercit,
usus et est modice fulminis igne sui.
Nec vitam nec opes nec ademit posse reverti,
si sua per vestras victa sit ira preces.
At graviter cecidi. Quid enim mirabile, si quis
50 a Iove percussus non leve vulnus habet?
Ipse suas etiam[5] vires inhiberet Achilles,
missa gravis ictus Pelias hasta dabat.
Iudicium nobis igitur cum vindicis adsit,
non est cur tua me ianua nosse neget.
55 Culta quidem, fateor, citra quam debuit, illa est:
sed fuit in fatis hoc quoque, credo, meis.
Nec tamen officium sensit domus altera nostrum
hic illic vestro sub lare semper eram.
Quaeque tua est pietas, ut te non excolat ipsum,
60 ius aliquod tecum fratris amicus habet.
Quid quod, ut emeritis referenda est gratia semper,
sic est fortunae promeruisse tuae?
Quod si permittis nobis suadere quid optes,
ut des quam reddas plura precare deos.
65 Idque facis, quantumque licet meminisse, solebas
officii causa[6] pluribus esse dati[7].
Quo libet in numero me, Messaline, repone,
sim modo pars vestrae non aliena domus:
et mala Nasonem, quoniam meruisse videtur,
70 si non ferre doles, at meruisse dole.
[1] habere=abesse
[2] pugnet=pulset
[3] eras=eris
[4] minus=minis
[5] etiam=quamvis
[6] causa=causam=causae
[7] dati=dari=datis
(致梅薩里努斯)[1]
你讀的這封信,梅薩里努斯,代表我的口,
從蠻遠的蓋塔來,向你獻上問候。
地名透露了作者?還是看到我的名
你才知道是納索在給你寫信?
5 你的朋友中可有誰困在世界的盡頭,
除了我(我祈求被你視為朋友)?
願眾神保佑,所有敬你愛你的夥伴
都不要與這個部落有任何牽連,
只讓我一人生活在冰原與斯基泰箭矢
10 之間,如果生活意味着某種死。
讓地上的戰爭、空中的寒氣、蓋塔人的劫掠
催迫我,讓冬天的雪雹肆意擊打我,
讓我永遠滯留在這片既沒有蘋果
也沒有葡萄、被外敵包圍的地界,
15 但我祝你的其他追隨者全都平安,
在這個群體,我只是不起眼的一員。
如果我這些話冒犯了你,你斷然否認
我與你有任何關係,我該多傷心!
即使真如此,你也該饒恕我的虛辭,
20 我誇口,你的榮譽並無損失。
與愷撒相識,誰不會想象自己受青睞?
你就是我眼裡的愷撒——原諒這告白。
但我絕不會闖入禁止的地方,只要你
不拒絕向我開放中庭就足矣[2]。
25 雖然你不肯與我再有瓜葛,但至少
比起從前,缺一人向你問好。
你父親當年沒排斥我的友誼,他是我
詩歌創作的啟蒙者、鼓勵者、指引者[3]。
我為他哀泣,這是葬禮最後的禮物,
30 我為他寫下在廣場吟唱的詩句。
你還有一位弟弟[4],你們的情誼堪比
阿伽門農兄弟和卡斯托爾兄弟[5],
他並沒低看我,願意讓我做夥伴和友人,
但願你不覺得這些話於他有損,
35 否則,我只好承認這一點也不可信——
乾脆讓整個家族都向我閉門。
但你們不應該閉門,沒有任何權力
能確保一位朋友毫無過失。
然而,儘管我渴望否認這一樁是非,
40 至少無人不曉我沒有犯罪。
倘若我這宗案子真的是罪無可赦,
放逐就實在只算輕微的判決。
洞悉一切的愷撒自己也看見了這點:
我的罪名應由愚蠢來承擔。
45 根據案情和形勢的許可,他寬恕了我,
只是稍稍使用了他可怖的雷火。
他沒有剝奪生命、財產和返家的可能——
若你的呼籲能改變他的厭憎[6]。
但我已慘墜。這有何奇怪?被朱庇特擊中,
50 哪位凡人的肉身能只受輕傷?
即使阿喀琉斯不允許自己用全力,
擲出的長矛也足以重創強敵。
因此,既然復仇者[7]的判決都有意寬赦我,
你的大門又有何理由拒絕?
55 我承認,我以前對你的態度不夠殷勤,
但我相信,這也有命運的原因。
然而,我對你弟弟並無如此的敬重——
再說,你們的家神難道不同?
手足情深,雖然我沒有親身侍奉你,
60 但弟弟的朋友自然與你有關係。
既然行善者總應該收穫感激,如今
你贏得了感激,豈非一種好運?
但你若允許我給你建議,請向神禱告,
讓你施予更多,而不僅是回報。
65 你本是如此行事,至少在我的記憶里,
你對許多人都是樂善好施。
梅薩里努斯,接納我,無論排什麼位次,
只要別視我為陌路,將大門緊閉。
你若不肯為我遭罪而痛心,認為納索
是罪有應得,就痛心我的墮落[8]。
[1] 關於梅薩里努斯,參考《哀歌集》第四部第四首標題的注釋。梅薩里努斯是提比略的鐵杆擁躉,在後者登基之日,他甚至提出應該在馬爾斯神廟裡供奉一座新皇帝的金像。
[2] 從這些話可以看出,奧維德被放逐後,對方有意冷落他。
[3] 梅薩里努斯的父親梅薩拉(M. Valerius Messalla Corvinus,前64-8)是古羅馬將軍、文人和著名的文學贊助人,除了奧維德,提布盧斯、瓦爾鳩(Valgius Rufus)和馬凱爾等人都曾受他提攜。
[4] 即科塔·馬克西姆斯。
[5] 阿伽門農和墨涅拉俄斯、卡斯托爾和珀魯克斯都以手足情深聞名。原文用Atridis(阿特柔斯的兒子們)和Tyndaridis(廷達瑞俄斯的兒子們)指代他們。
[6] 奧維德再次呼籲梅薩里努斯為自己說情。
[7] 指屋大維。
[8] 到這裡,奧維德幾乎是在哀求,但也是一種修辭的綁架。