Quae mihi de rapto tua[1] venit epistula Celso,
protinus est lacrimis umida facta meis;
quodque nefas dictu fieri nec posse putavi,
invitis oculis littera lecta tua est.
5 Nec quicquam ad nostras pervenit acerbius aures,
ut sumus in Ponto, perueniatque precor.
Ante meos oculos tamquam praesentis imago
haeret et extinctum uiuere fingit amor.
Saepe refert animus lusus gravitate carentes,
10 seria cum liquida saepe peracta fide.
Nulla tamen subeunt mihi tempora densius illis,
quae vellem vitae summa fuisse meae,
cum domus ingenti subito mea lapsa ruina
concidit in domini procubuitque caput.
15 Adfuit ille mihi, cum me pars magna reliquit,
Maxime, Fortunae nec fuit ipse comes.
Illum ego non aliter flentem mea funera[2] vidi
ponendus quam si frater in igne foret.
Haesit in amplexu consolatusque iacentem est,
20 cumque meis lacrimis miscuit usque suas.
O quotiens vitae custos invisus amarae
continuit promptas in mea fata manus!
O quotiens dixit: ‘Placabilis ira deorum est:
vive nec ignosci tu tibi posse nega!’
25 Vox tamen illa fuit celeberrima: ‘Respice quantum
debeat auxilium Maximus esse tibi.
Maximus incumbet, quaque est pietate, rogabit,
ne sit ad extremum Caesaris ira tenax;
cumque suis fratris vires adhibebit et omnem,
30 quo levius doleas, experietur opem.’
Haec mihi verba malae minuerunt taedia vitae.
Quae tu ne fuerint, Maxime, vana cave.
Huc quoque venturum mihi se iurare solebat
non nisi te longae ius sibi dante viae.
35 Nam tua non alio coluit penetralia ritu,
terrarum dominos quam colis ipse deos.
Crede mihi, multos habeas cum dignus amicos,
non fuit e multis quolibet ille minor,
si modo non census nec clarum nomen avorum
40 sed probitas magnos ingeniumque facit.
Iure igitur lacrimas Celso libamus adempto,
cum fugerem, uiuo quas dedit ille mihi:
carmina iure damus raros testantia mores,
ut tua venturi nomina, Celse, legant.
45 Hoc est quod possum[3] Geticis tibi mittere ab arvis:
hoc solum est istic quod licet esse meum.
Funera non potui comitare nec ungere corpus,
atque tuis toto dividor orbe rogis.
Qui potuit, quem tu pro numine vivus habebas,
50 praestitit officium Maximus omne tibi.
Ille tibi exequias et magni funus honoris
fecit et in gelidos vertit[4] amoma sinus,
diluit et lacrimis maerens unguenta profusis
ossaque vicina condita texit humo.
55 Qui quoniam extinctis quae debet praestat amicis,
et nos extinctis adnumerare potest.
[1] tua=nunc
[2] funera=vulnera
[3] possum=possim
[4] vertit=versit
(致科塔)[1]
你來信提到凱爾蘇[2]已去世,那些文字
立刻被我滴落的淚水沾濕。
這話幾乎像冒犯——我也覺得不可能——
但我的確不願看你的這封信。
5 我到達龐圖斯以來,這是最悲慘的消息,
惟願我的耳朵只聽到這一次。
此刻他彷彿就在我這裡,看得如此
真切,他還活着,在友誼的想象里。
我心中經常回想起他輕鬆無拘的遊戲,
10 或者他做正事時透明的誠摯[3]。
但最頻繁閃現的無疑是那段時間——
真希望當時就是我生命的終點——
我的家遭到可怕的轟擊,坍塌殆盡,
所有的廢墟都壓在我一人頭頂。
15 當世界拋下我,馬克西姆斯,他[4]卻在身邊,
儘管他與我的命運並無關聯。
我看見他為我的死哀哭,好像他即將
把自己的兄長放到柴堆上火葬。
他和我緊緊擁抱,安慰絕望中的我,
20 我流淚,他也流淚,彼此應和。
那時,我多麼恨他守衛我痛苦的殘生,
他曾多少次阻止我自取性命!
他反覆念叨,“神的怒氣一定能安撫。
活下去,別說你不會得到寬恕!”
25 但他最常說的是,“想想吧,馬克西姆斯[5]
可以給你多大的幫助,他對你
那麼真誠,一定會想盡辦法,他會勸
愷撒早消氣,別始終與你為難。
除了自己,他還會動用兄長[6]的影響
30 和一切資源來減輕你的苦痛。”
聽到這些話,我不再厭棄不幸的處境,
也請你別讓這些期許落了空。
他也常發誓到這裡來看我,還說你會
資助他這段遙遠行程的旅費。
35 因為他虔誠地崇拜你的家族,如同
你自己崇拜主宰世界的神靈。
相信我,你雖然有許多朋友,也當之無愧,
他卻不遜於其中任何一位,
如果判斷人偉大與否,不是看財產
40 和先祖的姓名,而是看品行和才幹。
所以我理當灑淚,祭奠去世的凱爾蘇,
他生前也為我哭泣,當我被放逐;
我理當用詩歌紀念一位罕見的君子,
好讓後世讀到你——凱爾蘇的名字。
45 這是我從蓋塔之國能送你的唯一祭禮,
這是此地唯一屬於我的東西。
我無法為你送葬,給你的身體抹香膏,
你的柴堆有整個世界之遙。
但你在世時奉為神明的馬克西姆斯
已經為你獻上完備的儀式,
他為你舉辦了盛大風光的葬禮,在你
冰冷的胸膛倒上芳香的樹脂,
他為你傷心,眼淚和香膏淌在一起,
他將你骸骨葬於鄰近的土地。
55 既然他能對死去的朋友履行義務,
就完全可以認為,我已經亡故[7]。
[1] 這首詩里的馬克西姆斯也是科塔·馬克西姆斯。
[2] 凱爾蘇可能指Albinovanus Celsus,賀拉斯《書信集》第一部第八首就是寫給他。
[3] Williams認為7-10行呼應着亞歷山大詩人卡利馬科斯懷念亡友赫拉克利托斯的一首詩(Anthologia Palatina 7.80)。在那首詩里,卡利馬科斯也是通過另一位朋友意外得知好友去世的消息,也是禁不住流淚,並回想起過去的場景。
[4] 即凱爾蘇。
[5] 奧維德一貫的曲線施壓策略,借凱爾蘇之口敦促科塔為自己奔走。
[6] 即梅薩里努斯。
[7] 奧維德進一步向朋友施壓:如果你不能幫助一個活人,至少可以像幫助死人那樣幫我。