Quae mihi de rapto tua[1] venit epistula Celso,
protinus est lacrimis umida facta meis;
quodque nefas dictu fieri nec posse putavi,
invitis oculis littera lecta tua est.
5 Nec quicquam ad nostras pervenit acerbius aures,
ut sumus in Ponto, perueniatque precor.
Ante meos oculos tamquam praesentis imago
haeret et extinctum uiuere fingit amor.
Saepe refert animus lusus gravitate carentes,
10 seria cum liquida saepe peracta fide.
Nulla tamen subeunt mihi tempora densius illis,
quae vellem vitae summa fuisse meae,
cum domus ingenti subito mea lapsa ruina
concidit in domini procubuitque caput.
15 Adfuit ille mihi, cum me pars magna reliquit,
Maxime, Fortunae nec fuit ipse comes.
Illum ego non aliter flentem mea funera[2] vidi
ponendus quam si frater in igne foret.
Haesit in amplexu consolatusque iacentem est,
20 cumque meis lacrimis miscuit usque suas.
O quotiens vitae custos invisus amarae
continuit promptas in mea fata manus!
O quotiens dixit: ‘Placabilis ira deorum est:
vive nec ignosci tu tibi posse nega!’
25 Vox tamen illa fuit celeberrima: ‘Respice quantum
debeat auxilium Maximus esse tibi.
Maximus incumbet, quaque est pietate, rogabit,
ne sit ad extremum Caesaris ira tenax;
cumque suis fratris vires adhibebit et omnem,
30 quo levius doleas, experietur opem.’
Haec mihi verba malae minuerunt taedia vitae.
Quae tu ne fuerint, Maxime, vana cave.
Huc quoque venturum mihi se iurare solebat
non nisi te longae ius sibi dante viae.
35 Nam tua non alio coluit penetralia ritu,
terrarum dominos quam colis ipse deos.
Crede mihi, multos habeas cum dignus amicos,
non fuit e multis quolibet ille minor,
si modo non census nec clarum nomen avorum
40 sed probitas magnos ingeniumque facit.
Iure igitur lacrimas Celso libamus adempto,
cum fugerem, uiuo quas dedit ille mihi:
carmina iure damus raros testantia mores,
ut tua venturi nomina, Celse, legant.
45 Hoc est quod possum[3] Geticis tibi mittere ab arvis:
hoc solum est istic quod licet esse meum.
Funera non potui comitare nec ungere corpus,
atque tuis toto dividor orbe rogis.
Qui potuit, quem tu pro numine vivus habebas,
50 praestitit officium Maximus omne tibi.
Ille tibi exequias et magni funus honoris
fecit et in gelidos vertit[4] amoma sinus,
diluit et lacrimis maerens unguenta profusis
ossaque vicina condita texit humo.
55 Qui quoniam extinctis quae debet praestat amicis,
et nos extinctis adnumerare potest.
[1] tua=nunc
[2] funera=vulnera
[3] possum=possim
[4] vertit=versit
(致科塔)[1]
你来信提到凯尔苏[2]已去世,那些文字
立刻被我滴落的泪水沾湿。
这话几乎像冒犯——我也觉得不可能——
但我的确不愿看你的这封信。
5 我到达庞图斯以来,这是最悲惨的消息,
惟愿我的耳朵只听到这一次。
此刻他仿佛就在我这里,看得如此
真切,他还活着,在友谊的想象里。
我心中经常回想起他轻松无拘的游戏,
10 或者他做正事时透明的诚挚[3]。
但最频繁闪现的无疑是那段时间——
真希望当时就是我生命的终点——
我的家遭到可怕的轰击,坍塌殆尽,
所有的废墟都压在我一人头顶。
15 当世界抛下我,马克西姆斯,他[4]却在身边,
尽管他与我的命运并无关联。
我看见他为我的死哀哭,好像他即将
把自己的兄长放到柴堆上火葬。
他和我紧紧拥抱,安慰绝望中的我,
20 我流泪,他也流泪,彼此应和。
那时,我多么恨他守卫我痛苦的残生,
他曾多少次阻止我自取性命!
他反复念叨,“神的怒气一定能安抚。
活下去,别说你不会得到宽恕!”
25 但他最常说的是,“想想吧,马克西姆斯[5]
可以给你多大的帮助,他对你
那么真诚,一定会想尽办法,他会劝
恺撒早消气,别始终与你为难。
除了自己,他还会动用兄长[6]的影响
30 和一切资源来减轻你的苦痛。”
听到这些话,我不再厌弃不幸的处境,
也请你别让这些期许落了空。
他也常发誓到这里来看我,还说你会
资助他这段遥远行程的旅费。
35 因为他虔诚地崇拜你的家族,如同
你自己崇拜主宰世界的神灵。
相信我,你虽然有许多朋友,也当之无愧,
他却不逊于其中任何一位,
如果判断人伟大与否,不是看财产
40 和先祖的姓名,而是看品行和才干。
所以我理当洒泪,祭奠去世的凯尔苏,
他生前也为我哭泣,当我被放逐;
我理当用诗歌纪念一位罕见的君子,
好让后世读到你——凯尔苏的名字。
45 这是我从盖塔之国能送你的唯一祭礼,
这是此地唯一属于我的东西。
我无法为你送葬,给你的身体抹香膏,
你的柴堆有整个世界之遥。
但你在世时奉为神明的马克西姆斯
已经为你献上完备的仪式,
他为你举办了盛大风光的葬礼,在你
冰冷的胸膛倒上芳香的树脂,
他为你伤心,眼泪和香膏淌在一起,
他将你骸骨葬于邻近的土地。
55 既然他能对死去的朋友履行义务,
就完全可以认为,我已经亡故[7]。
[1] 这首诗里的马克西姆斯也是科塔·马克西姆斯。
[2] 凯尔苏可能指Albinovanus Celsus,贺拉斯《书信集》第一部第八首就是写给他。
[3] Williams认为7-10行呼应着亚历山大诗人卡利马科斯怀念亡友赫拉克利托斯的一首诗(Anthologia Palatina 7.80)。在那首诗里,卡利马科斯也是通过另一位朋友意外得知好友去世的消息,也是禁不住流泪,并回想起过去的场景。
[4] 即凯尔苏。
[5] 奥维德一贯的曲线施压策略,借凯尔苏之口敦促科塔为自己奔走。
[6] 即梅萨里努斯。
[7] 奥维德进一步向朋友施压:如果你不能帮助一个活人,至少可以像帮助死人那样帮我。