Littera pro verbis tibi, Messaline, salutem
quam legis a saevis attulit usque Getis.
Indicat auctorem locus? An nisi nomine lecto,
haec me Nasonem scribere verba latet?
5 Ecquis in extremo positus iacet orbe tuorum,
me tamen excepto, qui precor esse tuus?
Di procul a cunctis qui te venerantur amantque,
huius notitiam gentis habere[1] velint.
Nos satis est inter glaciem Scythicasque sagittas
10 vivere, si vita est mortis habenda genus.
Nos premat aut bello tellus aut frigore caelum,
truxque Getes armis, grandine pugnet[2] hiems:
nos habeat regio nec pomo feta nec uvis,
et cuius nullum cesset ab hoste latus.
15 Cetera sit sospes cultorum turba tuorum,
in quibus, ut populo, pars ego parva fui.
Me miserum, si tu verbis offenderis istis
nosque negas ulla parte fuisse tuos!
Idque sit ut uerum, mentito ignoscere debes.
20 Nil demit laudi gloria nostra tuae.
Quis se Caesaribus notus non fingit amicum?
Da veniam fasso, tu mihi Caesar eras[3].
Nec tamen inrumpo quo non licet ire satisque est
atria si nobis non patuisse negas.
25 Vtque tibi fuerit mecum nihil amplius, uno
nempe salutaris, quam prius ore, minus[4].
Nec tuus est genitor nos infitiatus amicos,
hortator studii causaque faxque mei:
cui nos et lacrimas, supremum in funere munus,
30 et dedimus medio scripta canenda foro.
Adde quod est frater, tanto tibi iunctus amore,
quantus in Atridis Tyndaridisque fuit:
is me nec comitem nec dedignatus amicum est:
si tamen haec illi non nocitura putas.
35 Si minus, hac quoque me mendacem parte fatebor:
clausa mihi potius tota sit ista domus.
Sed neque claudenda est et nulla potentia vires
praestandi ne quid peccet amicus habet.
Et tamen ut cuperem culpam quoque posse negari,
40 sic facinus nemo nescit abesse mihi.
Quod nisi delicti pars excusabilis esset,
parva relegari poena futura fuit.
Ipse sed hoc vidit, qui pervidet omnia, Caesar,
stultitiam dici crimina posse mea:
45 quaque ego permisi quaque est res passa, pepercit,
usus et est modice fulminis igne sui.
Nec vitam nec opes nec ademit posse reverti,
si sua per vestras victa sit ira preces.
At graviter cecidi. Quid enim mirabile, si quis
50 a Iove percussus non leve vulnus habet?
Ipse suas etiam[5] vires inhiberet Achilles,
missa gravis ictus Pelias hasta dabat.
Iudicium nobis igitur cum vindicis adsit,
non est cur tua me ianua nosse neget.
55 Culta quidem, fateor, citra quam debuit, illa est:
sed fuit in fatis hoc quoque, credo, meis.
Nec tamen officium sensit domus altera nostrum
hic illic vestro sub lare semper eram.
Quaeque tua est pietas, ut te non excolat ipsum,
60 ius aliquod tecum fratris amicus habet.
Quid quod, ut emeritis referenda est gratia semper,
sic est fortunae promeruisse tuae?
Quod si permittis nobis suadere quid optes,
ut des quam reddas plura precare deos.
65 Idque facis, quantumque licet meminisse, solebas
officii causa[6] pluribus esse dati[7].
Quo libet in numero me, Messaline, repone,
sim modo pars vestrae non aliena domus:
et mala Nasonem, quoniam meruisse videtur,
70 si non ferre doles, at meruisse dole.
[1] habere=abesse
[2] pugnet=pulset
[3] eras=eris
[4] minus=minis
[5] etiam=quamvis
[6] causa=causam=causae
[7] dati=dari=datis
(致梅萨里努斯)[1]
你读的这封信,梅萨里努斯,代表我的口,
从蛮远的盖塔来,向你献上问候。
地名透露了作者?还是看到我的名
你才知道是纳索在给你写信?
5 你的朋友中可有谁困在世界的尽头,
除了我(我祈求被你视为朋友)?
愿众神保佑,所有敬你爱你的伙伴
都不要与这个部落有任何牵连,
只让我一人生活在冰原与斯基泰箭矢
10 之间,如果生活意味着某种死。
让地上的战争、空中的寒气、盖塔人的劫掠
催迫我,让冬天的雪雹肆意击打我,
让我永远滞留在这片既没有苹果
也没有葡萄、被外敌包围的地界,
15 但我祝你的其他追随者全都平安,
在这个群体,我只是不起眼的一员。
如果我这些话冒犯了你,你断然否认
我与你有任何关系,我该多伤心!
即使真如此,你也该饶恕我的虚辞,
20 我夸口,你的荣誉并无损失。
与恺撒相识,谁不会想象自己受青睐?
你就是我眼里的恺撒——原谅这告白。
但我绝不会闯入禁止的地方,只要你
不拒绝向我开放中庭就足矣[2]。
25 虽然你不肯与我再有瓜葛,但至少
比起从前,缺一人向你问好。
你父亲当年没排斥我的友谊,他是我
诗歌创作的启蒙者、鼓励者、指引者[3]。
我为他哀泣,这是葬礼最后的礼物,
30 我为他写下在广场吟唱的诗句。
你还有一位弟弟[4],你们的情谊堪比
阿伽门农兄弟和卡斯托尔兄弟[5],
他并没低看我,愿意让我做伙伴和友人,
但愿你不觉得这些话于他有损,
35 否则,我只好承认这一点也不可信——
干脆让整个家族都向我闭门。
但你们不应该闭门,没有任何权力
能确保一位朋友毫无过失。
然而,尽管我渴望否认这一桩是非,
40 至少无人不晓我没有犯罪。
倘若我这宗案子真的是罪无可赦,
放逐就实在只算轻微的判决。
洞悉一切的恺撒自己也看见了这点:
我的罪名应由愚蠢来承担。
45 根据案情和形势的许可,他宽恕了我,
只是稍稍使用了他可怖的雷火。
他没有剥夺生命、财产和返家的可能——
若你的呼吁能改变他的厌憎[6]。
但我已惨坠。这有何奇怪?被朱庇特击中,
50 哪位凡人的肉身能只受轻伤?
即使阿喀琉斯不允许自己用全力,
掷出的长矛也足以重创强敌。
因此,既然复仇者[7]的判决都有意宽赦我,
你的大门又有何理由拒绝?
55 我承认,我以前对你的态度不够殷勤,
但我相信,这也有命运的原因。
然而,我对你弟弟并无如此的敬重——
再说,你们的家神难道不同?
手足情深,虽然我没有亲身侍奉你,
60 但弟弟的朋友自然与你有关系。
既然行善者总应该收获感激,如今
你赢得了感激,岂非一种好运?
但你若允许我给你建议,请向神祷告,
让你施予更多,而不仅是回报。
65 你本是如此行事,至少在我的记忆里,
你对许多人都是乐善好施。
梅萨里努斯,接纳我,无论排什么位次,
只要别视我为陌路,将大门紧闭。
你若不肯为我遭罪而痛心,认为纳索
是罪有应得,就痛心我的堕落[8]。
[1] 关于梅萨里努斯,参考《哀歌集》第四部第四首标题的注释。梅萨里努斯是提比略的铁杆拥趸,在后者登基之日,他甚至提出应该在马尔斯神庙里供奉一座新皇帝的金像。
[2] 从这些话可以看出,奥维德被放逐后,对方有意冷落他。
[3] 梅萨里努斯的父亲梅萨拉(M. Valerius Messalla Corvinus,前64-8)是古罗马将军、文人和著名的文学赞助人,除了奥维德,提布卢斯、瓦尔鸠(Valgius Rufus)和马凯尔等人都曾受他提携。
[4] 即科塔·马克西姆斯。
[5] 阿伽门农和墨涅拉俄斯、卡斯托尔和珀鲁克斯都以手足情深闻名。原文用Atridis(阿特柔斯的儿子们)和Tyndaridis(廷达瑞俄斯的儿子们)指代他们。
[6] 奥维德再次呼吁梅萨里努斯为自己说情。
[7] 指屋大维。
[8] 到这里,奥维德几乎是在哀求,但也是一种修辞的绑架。