Ecquid, ut audisti—nam te diversa tenebat
terra—meos casus, cor tibi triste fuit?
Dissimules metuasque licet, Graecine, fateri,
si bene te novi, triste fuisse liquet.
5 Non cadit in mores feritas inamabilis istos,
nec minus a studiis dissidet illa tuis.
Artibus ingenuis, quarum tibi maxima cura est,
pectora mollescunt asperitasque fugit.
Nec quisquam meliore fide complectitur illas,
10 qua sinit officium militiaeque labor.
Certe ego cum primum potui sentire quid essem
(nam fuit attonito[1] mens mea nulla diu),
hoc quoque fortunam[2] sensi quod amicus abesses,
qui mihi praesidium grande futurus eras.
15 Tecum tunc aberant aegrae solacia mentis,
magnaque pars animi consiliique mei.
At nunc, quod superest, fer opem, precor, eminus unam,
adloquioque iuva pectora nostra tuo,
quae, non mendaci si quicquam credis amico,
20 stulta magis dici quam scelerata decet.
Nec breve nec tutum peccati quae sit origo
scribere: tractari vulnera nostra timent.
Qualicumque modo mihi sunt[3] ea facta, rogare
desine; non agites, si qua coire velis.
25 Quidquid id est, ut non facinus, sic culpa vocanda est:
omnis an in magnos culpa deos scelus est?
Spes igitur menti poenae, Graecine, levandae
non est ex toto nulla relicta meae.
Haec dea, cum fugerent sceleratas numina terras,
30 in dis invisa sola remansit humo.
Haec facit ut vivat fossor quoque compede vinctus,
liberaque a ferro crura futura putet.
Haec facit ut, videat cum terras undique nullas,
naufragus in mediis brachia iactet aquis.
35 Saepe aliquem sollers medicorum cura reliquit,
nec spes huic vena deficiente cadit.
Carcere dicuntur clausi sperare salutem,
atque aliquis pendens in cruce vota facit.
Haec dea quam multos laqueo sua colla ligantis
40 non est proposita passa perire nece!
Me quoque conantem gladio finire dolorem
arguit iniecta continuitque manu,
‘quid’ que ‘facis? lacrimis opus est, non sanguine,’ dixit,
‘saepe per has flecti principis ira solet.’
45 Quamvis est igitur meritis indebita nostris,
magna tamen spes est in bonitate dei.
Qui ne difficilis mihi sit, Graecine, precare,
confer et in votum tu quoque verba meum.
Inque Tomitana iaceam tumulatus harena,
50 si te non nobis ista vovere liquet.
Nam prius incipient turris vitare columbae,
antra ferae, pecudes gramina, mergus aquas,
quam male se praestet ueteri Graecinus amico.
Non ita sunt fatis omnia versa meis.
[1] attonito=attoniti
[2] fortunam=fortunae
[3] sunt=sint
(致格萊齊努斯)[1]
當你聽說我突遭禍事(你當時在異地),
你的心難道沒有一絲悲戚?
格萊齊努斯,你盡可掩飾,害怕承認,
但我若了解你,你當時一定傷心。
5 對朋友無動於衷不符合你一貫的品格,
你的修養也不容如此的冷漠。
你致力追求的博雅學問足以讓人心
變得溫和,驅走一切殘忍。
沒有任何人比你更真誠地研習它們,
10 雖然你時常被政事和軍務纏身。
當我剛清醒過來,意識到自己的處境,
(我恍惚很久,如同遭了雷霆,)
便察覺又一種厄運:朋友你不在身邊,
而你本可以給我保護和安全。
15 那時沒了你,我病痛的心便沒了安慰,
我大半的靈魂和思想也一同缺位。
可現在,只剩一種辦法能幫我,在遠方
我求你用話語溫暖我的胸膛,
如果你相信朋友並沒有說謊,那麼
20 告訴你,我只是愚蠢,絕非邪惡[2]。
來龍去脈太複雜,我不敢在此談論,
而且我的傷口也害怕觸碰。
不要問我如何受的傷,別再攪擾,
如果你還希望它們能長好。
25 無論怎樣,我沒有犯罪,但的確犯了錯,
還是說,冒犯大神[3]必然算罪過?
所以,格萊齊努斯,我的心仍存希望,
或許我的懲罰還可以減輕?
當眾神逃離邪惡的大地,這位女神[4]
30 獨自留在被天界厭棄的凡塵。
她讓戴着鐐銬的礦工勇敢活下去,
相信腿終會擺脫鐵的禁錮;
她讓沉船者四面看不到任何陸地時
都能在波浪中奮力揮臂。
35 高明的醫生時常都已經放棄救治,
但病人脈搏雖漸弱,希望仍未死。
獄中的囚犯據說希望自己能安好,
掛上十字架的人也不忘禱告。
這位女神曾讓多少人在行刑前一瞬
40 擺脫了被繩索絞斷脖子的命運。
當我拔出劍,試圖終結一切痛苦時,
她也伸手制止我,大聲呵斥,
“你要幹什麼?你可以流淚,不可以流血,
淚水經常能澆滅君主的怒火。”
45 所以,雖然我咎由自取,不配有希望,
但神的仁慈卻讓我充滿念想。
請你求他別再敵視我,格萊齊努斯,
為我進言,讓我的夢想變現實。
讓我葬身托密斯的沙土下,如果我不信
50 你也有相同的願望,相同的心[5]。
即使鴿子不再愛高塔,野獸恨巢穴,
羊群恨草地,鷗鳥不再愛水波,
格萊齊努斯也不會背棄他的故交。
絕非一切都已被命運顛倒[6]。
[1] 格萊齊努斯(C. Pomponius Graecinus),公元16年曾擔任執政官,他是奧維德早年的好朋友,但因為他在政治上親近提比略,所以逐漸對奧維德有所疏遠。從這封信也可看出,兩人之間已有相當的心理距離。
[2] 在放逐原因的問題上,奧維德的一貫立場是,自己只有錯,沒有罪。
[3] “大神”指屋大維、提比略、利維婭。
[4] 這裡的“女神”是“希望”(Spes)的擬人表達。
[5] “讓我死……如果”是古羅馬人常見的發誓方式。
[6] 這裡的語氣似乎是自我安慰,掩飾不住絕望和恐慌。Davisson(1981)指出,奧維德在別的詩中,已經反覆表明了命運對自己的殘酷折磨。49-54行的“不可能之事”(adynata)並非全完不可能,這就讓“格萊齊努斯也不會背棄他的故交”的斷言顯得不那麼自信。