奥维德《黑海书简》第1部第6首



Ecquid, ut audisti—nam te diversa tenebat
terra—meos casus, cor tibi triste fuit?
Dissimules metuasque licet, Graecine, fateri,
si bene te novi, triste fuisse liquet.
5 Non cadit in mores feritas inamabilis istos,
nec minus a studiis dissidet illa tuis.
Artibus ingenuis, quarum tibi maxima cura est,
pectora mollescunt asperitasque fugit.
Nec quisquam meliore fide complectitur illas,
10 qua sinit officium militiaeque labor.
Certe ego cum primum potui sentire quid essem
(nam fuit attonito[1] mens mea nulla diu),
hoc quoque fortunam[2] sensi quod amicus abesses,
qui mihi praesidium grande futurus eras.
15 Tecum tunc aberant aegrae solacia mentis,
magnaque pars animi consiliique mei.
At nunc, quod superest, fer opem, precor, eminus unam,
adloquioque iuva pectora nostra tuo,
quae, non mendaci si quicquam credis amico,
20 stulta magis dici quam scelerata decet.
Nec breve nec tutum peccati quae sit origo
scribere: tractari vulnera nostra timent.
Qualicumque modo mihi sunt[3] ea facta, rogare
desine; non agites, si qua coire velis.
25 Quidquid id est, ut non facinus, sic culpa vocanda est:
omnis an in magnos culpa deos scelus est?
Spes igitur menti poenae, Graecine, levandae
non est ex toto nulla relicta meae.
Haec dea, cum fugerent sceleratas numina terras,
30 in dis invisa sola remansit humo.
Haec facit ut vivat fossor quoque compede vinctus,
liberaque a ferro crura futura putet.
Haec facit ut, videat cum terras undique nullas,
naufragus in mediis brachia iactet aquis.
35 Saepe aliquem sollers medicorum cura reliquit,
nec spes huic vena deficiente cadit.
Carcere dicuntur clausi sperare salutem,
atque aliquis pendens in cruce vota facit.
Haec dea quam multos laqueo sua colla ligantis
40 non est proposita passa perire nece!
Me quoque conantem gladio finire dolorem
arguit iniecta continuitque manu,
‘quid’ que ‘facis? lacrimis opus est, non sanguine,’ dixit,
‘saepe per has flecti principis ira solet.’
45 Quamvis est igitur meritis indebita nostris,
magna tamen spes est in bonitate dei.
Qui ne difficilis mihi sit, Graecine, precare,
confer et in votum tu quoque verba meum.
Inque Tomitana iaceam tumulatus harena,
50 si te non nobis ista vovere liquet.
Nam prius incipient turris vitare columbae,
antra ferae, pecudes gramina, mergus aquas,
quam male se praestet ueteri Graecinus amico.
Non ita sunt fatis omnia versa meis.
[1] attonito=attoniti
[2] fortunam=fortunae
[3] sunt=sint

(致格莱齐努斯)[1]
 
当你听说我突遭祸事(你当时在异地),
你的心难道没有一丝悲戚?
格莱齐努斯,你尽可掩饰,害怕承认,
但我若了解你,你当时一定伤心。
5 对朋友无动于衷不符合你一贯的品格,
你的修养也不容如此的冷漠。
你致力追求的博雅学问足以让人心
变得温和,驱走一切残忍。
没有任何人比你更真诚地研习它们,
10 虽然你时常被政事和军务缠身。
当我刚清醒过来,意识到自己的处境,
(我恍惚很久,如同遭了雷霆,)
便察觉又一种厄运:朋友你不在身边,
而你本可以给我保护和安全。
15 那时没了你,我病痛的心便没了安慰,
我大半的灵魂和思想也一同缺位。
可现在,只剩一种办法能帮我,在远方
我求你用话语温暖我的胸膛,
如果你相信朋友并没有说谎,那么
20 告诉你,我只是愚蠢,绝非邪恶[2]
来龙去脉太复杂,我不敢在此谈论,
而且我的伤口也害怕触碰。
不要问我如何受的伤,别再搅扰,
如果你还希望它们能长好。
25 无论怎样,我没有犯罪,但的确犯了错,
还是说,冒犯大神[3]必然算罪过?
所以,格莱齐努斯,我的心仍存希望,
或许我的惩罚还可以减轻?
当众神逃离邪恶的大地,这位女神[4]
30 独自留在被天界厌弃的凡尘。
她让戴着镣铐的矿工勇敢活下去,
相信腿终会摆脱铁的禁锢;
她让沉船者四面看不到任何陆地时
都能在波浪中奋力挥臂。
35 高明的医生时常都已经放弃救治,
但病人脉搏虽渐弱,希望仍未死。
狱中的囚犯据说希望自己能安好,
挂上十字架的人也不忘祷告。
这位女神曾让多少人在行刑前一瞬
40 摆脱了被绳索绞断脖子的命运。
当我拔出剑,试图终结一切痛苦时,
她也伸手制止我,大声呵斥,
“你要干什么?你可以流泪,不可以流血,
泪水经常能浇灭君主的怒火。”
45 所以,虽然我咎由自取,不配有希望,
但神的仁慈却让我充满念想。
请你求他别再敌视我,格莱齐努斯,
为我进言,让我的梦想变现实。
让我葬身托密斯的沙土下,如果我不信
50 你也有相同的愿望,相同的心[5]
即使鸽子不再爱高塔,野兽恨巢穴,
羊群恨草地,鸥鸟不再爱水波,
格莱齐努斯也不会背弃他的故交。
绝非一切都已被命运颠倒[6]


[1] 格莱齐努斯(C. Pomponius Graecinus),公元16年曾担任执政官,他是奥维德早年的好朋友,但因为他在政治上亲近提比略,所以逐渐对奥维德有所疏远。从这封信也可看出,两人之间已有相当的心理距离。
[2] 在放逐原因的问题上,奥维德的一贯立场是,自己只有错,没有罪。
[3] “大神”指屋大维、提比略、利维娅。
[4] 这里的“女神”是“希望”(Spes)的拟人表达。
[5] “让我死……如果”是古罗马人常见的发誓方式。
[6] 这里的语气似乎是自我安慰,掩饰不住绝望和恐慌。Davisson(1981)指出,奥维德在别的诗中,已经反复表明了命运对自己的残酷折磨。49-54行的“不可能之事”(adynata)并非全完不可能,这就让“格莱齐努斯也不会背弃他的故交”的断言显得不那么自信。