奧維德《黑海書簡》第1部第5首



Ille tuos quondam non ultimus inter amicos,
ut sua verba legas, Maxime, Naso rogat.
in quibus ingenium desiste requirere nostrum,
nescius exilii ne videare mei.
5 Cernis ut ignavum corrumpant otia corpus,
ut capiant vitium[1], ni moveantur, aquae.
Et mihi si quis erat ducendi carminis usus,
deficit estque minor factus inerte situ.
Haec quoque quae legitis, si quid mihi, Maxime, credis,
10 scribimus invita vixque coacta manu.
Non libet in talis animum contendere curas,
nec venit ad duros Musa vocata Getas.
Vt tamen ipse vides, luctor deducere versum:
sed non fit fato mollior ille meo.
15 Cum relego, scripsisse pudet, quia plurima cerno
me quoque, qui feci, iudice digna lini.
Nec tamen emendo; labor hic quam scribere maior,
mensque pati durum sustinet aegra nihil.
Scilicet incipiam lima mordacius uti,
20 et sub iudicium singula verba vocem?
Torquet enim fortuna parum, nisi Nilus[2] in Hebrum
confluat et frondes Alpibus addat Atho[3]?
Parcendum est animo miserabile vulnus habenti.
Subducunt oneri colla perusta boves.
25 At, puto, fructus adest, iustissima causa laborum,
et sata cum multo fenore reddit ager?
Tempus ad hoc nobis, repetas licet omnia, nullum
profuit (atque utinam non nocuisset!) opus.
Cur igitur scribam miraris. Miror et ipse,
30 et tecum quaero saepe quid inde petam.
An populus vere sanos negat esse poetas,
sumque fides huius maxima vocis ego,
qui, sterili totiens cum sim deceptus ab arvo,
damnosa persto condere semen humo?
35 Scilicet est cupidus studiorum quisque suorum,
tempus et adsueta ponere in arte iuvat.
Saucius eiurat pugnam gladiator et idem
inmemor antiqui vulneris arma capit.
Nil sibi cum pelagi dicit fore naufragus undis,
40 et ducit remos qua modo navit aqua.
Sic ego constanter studium non utile servo,
et repeto, nollem quas coluisse, deas.
Quid potius faciam? Non sum qui segnia ducam
otia: mors nobis tempus habetur iners.
45 Nec iuvat in lucem nimio marcescere vino,
nec tenet incertas alea blanda manus.
Cum dedimus somno quas corpus postulat horas,
quo ponam vigilans tempora longa modo?
Moris an oblitus patrii contendere discam
50 Sarmaticos arcus et trahar arte loci?
Hoc quoque me studium prohibent adsumere vires,
mensque magis gracili corpore nostra valet.
Cum bene quaesieris quid agam, magis utile nil est
artibus his quae nil utilitatis habent.
55 Consequor ex illis casus oblivia nostri:
hanc messem satis est si mea reddit humus.
Gloria vos acuat; vos, ut recitata probentur
carmina, Pieriis invigilate choris.
Quod venit ex facili satis est componere nobis,
60 et nimis intenti causa laboris abest.
Cur ego sollicita poliam mea carmina cura?
An verear ne non adprobet illa Getes?
Forsitan audacter faciam, sed glorior Histrum
ingenio nullum maius habere meo.
65 Hoc ubi vivendum est, satis est, si consequor arvo,
inter inhumanos esse poeta Getas.
Quo mihi diversum fama contendere in orbem?
Quem fortuna dedit, Roma sit ille locus.
Hoc mea contenta est infelix Musa theatro:
70 hoc merui, magni sic voluere dei
nec reor hinc istuc nostris iter esse libellis,
quo Boreas penna deficiente venit.
Dividimur caelo quaeque est procul urbe Quirini,
aspicit hirsutos comminus ursa Getas.
75 Per tantum terrae, tot aquas vix credere possum
indicium studii transiluisse mei.
Finge legi, quodque est mirabile, finge placere:
auctorem certe res iuvat ista nihil.
Quid tibi, si calidae, prosit, laudere Syenae,
80 aut ubi Taprobanen Indica tingit aqua?
Altius ire libet? Si te distantia longe
Pleiadum laudent signa, quid inde feras?
Sed neque pervenio scriptis mediocribus istuc,
famaque cum domino fugit ab Vrbe suo.
85 Vosque, quibus perii, tunc cum mea fama sepulta est,
nunc quoque de nostra morte tacere reor.
[1] capiant vitium=capeant vitio
[2] Nilus=Lixus
[3] Atho=athos

(致科塔)[1]
 
馬克西姆斯,曾是你不會忽視的友伴——
納索——求你讀他寫下的詩篇。
不要在裡面尋找我以前的那種天賦,
好像你不知道我已被放逐。
5 你看,閑逸如何敗壞怠惰的身體,
池塘如何變污穢,若永遠凝滯。
即使我曾經有過作詩的嫻熟才能,
長久廢置,它也已枯澀遲鈍。
你若相信我的話,你眼前的這些文字
10 也是勉強拼湊出的違心之詩。
我並不願意心靈專註於這樣的興趣,
受邀的繆斯也不願與蓋塔人為伍。
然而,如你所見,我仍掙扎着寫一些,
但它們如我的處境一般糙劣。
15 讀的時候,我這位作者會臉紅心跳,
自己都看出,大半應該抹掉。
但我不修改,因為改比寫更耗精神,
生病的心難忍受任何艱辛。
難道我要開始用嚴刑峻法,傳喚
20 詩里的每個詞出庭,接受審判?
命運的折磨還不夠,非要尼羅河流進
赫布魯,阿托斯與阿爾卑斯相鄰?[2]
我們不應太苛責慘遭重創的心靈,
讓耕牛從重軛下抽回磨破的脖頸。
25 然而,辛勞最充分的理由就是收穫,
耕耘的土地會獻出成倍的蔬果。
以前的作品沒有一部曾於我有益——
只希望它們從未招來禍事!
那我為何寫?你會問。我自己也很迷惑,
30 經常自問,所求的究竟是什麼?
人們說詩人是瘋子,此言果真不虛?
我自己就是這句話最好的證據,
已經一遍遍被貧瘠的土壤欺騙,卻執意
在飽受其害的田地里播撒種子。
35 當然,每個人都熱切追逐自己所長,
欣然為習慣的技藝耗費時光。
受傷的角鬥士發誓退出賽場,轉眼
就忘了舊痛,拿起武器再戰;
沉船的倖存者聲稱斷了與大海的來往,
40 立刻在剛才逃生的水域划槳。
我也是如此,繼續操持無益的營生,
追尋我寧願不曾敬拜的女神。
可我還能做什麼?我無法忍受無事
可做,虛度光陰於我就是死。
45 我不肯通宵豪飲,醉成一灘爛泥,
也不願顫抖地拿起誘惑的骰子。
當我已經睡完了身體要求的時間,
漫長的白晝又該如何消遣?
難道忘記故國的風俗,學薩爾馬特人
50 挽弓射箭,被當地的技藝吸引?
這樣的愛好我的力氣也不會容忍,
我的心比瘦弱的身體畢竟強幾分。
你仔細想想我的處境,自然會懂,
無用的技藝其實反而最有用。
55 寫詩的時候,我可以忘記自己的遭際,
若這是土地的收成,我已經滿意。
激勵你們的是榮名,盯緊繆斯的合唱隊[3]
確保朗誦的詩歌贏得讚美。
而我,記下自然流出的詩句就足夠,
60 無需反覆推敲,苦吟白頭。
我為何要殫精竭慮打磨我的作品,
難道害怕蓋塔人不認可它們?
或許我太狂妄,但我相信,希斯特沿岸
沒有誰的天才比我更璀璨。
65 如果我必須在此終老,在野蠻的蓋塔人
中間做一位詩翁,已堪慰我心。
何必讓我的名聲遠播世界的另一端?
除非羅馬是命運安排的地點。
我不幸的繆斯滿足於這個僻遠的劇院,
70 這是我的報應,大神的意願。
而且,我的詩也無路從這裡去你那裡,
到了羅馬,北風也只能垂翼。
我們的星野各異,奎里努斯的城市[4]
遠離大熊座,蓋塔人卻觸手可及[5]
75 兩地之間有如此眾多的山海阻隔,
我很難相信我的任何詩能穿越。
即使有人讀,甚至竟然還有人喜歡,
對我這個作者,不也是枉然?
名聲有何用,如果你置身炎熱的賽伊尼[6]
80 或者印度海浸潤的錫蘭之地[7]
還想走得更遠嗎?如果天邊的昴星團[8]
讚美你,你可覺得滿足了心愿?
但我這些平庸的作品到不了你那邊,
名聲和主人早一起從羅馬逃竄,
85 當名聲被埋葬,我在你們眼中便消失,
直到今天,你們都避談我的死。


[1] 這首詩的收信人馬克西姆斯不是《黑海書簡》第一部第二首那位馬克西姆斯,而是梅薩里努斯的弟弟科塔·馬克西姆斯(M. Aurelius Cotta Maximus Messalinus)。
[2] 赫布魯(Hebrum)是色雷斯的主要河流,注入愛琴海。阿托斯(Athos或Atho)是希臘卡爾齊迪克半島(Chalcidice)的一座山。
[3] “繆斯的合唱隊”原文是Pieriis choris(皮埃里亞的合唱隊),關於皮埃里亞,參考《哀歌集》第三部第二首第3行的注釋。
[4] 指羅馬。
[5] 雖然羅馬屬於地中海式氣候,托密斯屬於溫帶大陸性氣候,的確比羅馬冷,但兩地緯度相差不多,羅馬是北緯41度,托密斯是43度,“星野”應該是差不多的。
[6] 賽伊尼(Syene),上埃及城市,即今天的阿斯旺,代表了羅馬人所知世界的最南端。
[7] 錫蘭原文為Taprobanen,這是羅馬人為斯里蘭卡起的名字,代表了羅馬世界的最東端。
[8] Green(2005)認為,奧維德之所以用昴星團(Pleiades)來讚美馬克西姆斯,應當因為這個名字與亞歷山大著名的悲劇詩人群體有關,他們一共七位,統稱“七星”(Pleiades)。由此推斷,馬克西姆斯可能創作過戲劇。我們還可補充一個事實:16世紀法國以龍沙(Pierre de Ronsard,1524-1585)為代表的詩人們也自稱“七星詩派”(La Pléiade)。