Iam mihi deterior canis aspergitur aetas,
iamque meos vultus ruga senilis arat:
iam vigor et quasso languent in corpore vires,
nec iuveni lusus qui placuere iuvant.
5 Nec, si me subito videas, agnoscere possis,
aetatis facta est tanta ruina meae.
Confiteor facere hoc annos, sed et altera causa est,
anxietas animi continuusque labor.
Nam mea per longos si quis mala digerat annos,
10 crede mihi, Pylio Nestore maior ero.
Cernis ut in duris (et quid bove firmius? ) arvis
fortia taurorum corpora frangat opus.
Quae numquam vacuo solita est cessare novali,
fructibus adsiduis lassa senescit humus.
15 Occidet, ad circi si quis certamina semper
non intermissis cursibus ibit equus.
Firma sit illa licet, solvetur in aequore navis,
quae numquam liquidis sicca carebit aquis.
Me quoque debilitat series inmensa malorum[1],
20 ante meum tempus cogit et esse senem.
Otia corpus alunt, animus quoque pascitur illis:
inmodicus contra carpit utrumque labor.
Aspice, in has partis quod venerit Aesone natus,
quam laudem a sera posteritate ferat.
25 At labor illius nostro leviorque minorque est,
si modo non verum nomina magna premunt.
Ille est in Pontum Pelia mittente profectus,
qui vix Thessaliae fine timendus erat.
Caesaris ira mihi nocuit, quem solis ab ortu
30 solis ad occasus utraque terra tremit.
Iunctior Haemonia est Ponto, quam Roma Sinistro[2],
et brevius, quam nos, ille peregit iter.
Ille habuit comites primos telluris Achivae:
at nostram cuncti destituere fugam.
35 Nos fragili ligno vastum sulcavimus aequor:
quae tulit Aesoniden, densa[3] carina fuit.
Nec mihi Tiphys erat rector nec Agenore natus
quas fugerem docuit quas sequererque vias.
Illum tutata est cum Pallade regia Iuno:
40 defendere meum numina nulla caput.
Illum furtiuae iuvere Cupidinis artes;
quas a me vellem non didicisset amor.
Ille domum rediit, nos his moriemur in arvis,
perstiterit laesi si gravis ira dei.
45 Durius est igitur nostrum, fidissima coniunx,
illo quod subiit Aesone natus opus[4].
Te quoque, quam iuvenem discedens Vrbe reliqui,
credibile est nostris insenuisse malis.
O! ego di faciant talem te cernere possim[5],
50 caraque mutatis oscula ferre comis,
amplectique meis corpus non pingue lacertis,
et ‘Gracile hoc fecit’ dicere ‘cura mei’,
et narrare meos flenti flens ipse labores,
sperato numquam conloquioque frui,
55 turaque Caesaribus cum coniuge Caesare digna,
dis veris, memori debita ferre manu!
Memnonis hanc utinam, lenito principe, mater
quam primum roseo provocet ore diem!
[1] malorum=laborum
[2] Sinistro=sit histro
[3] densa=sacra=firma
[4] opus=onus
[5] possim=possem
(致妻子)[1]
青絲已染霜,頹喪的年紀已來侵襲,
歲月之犁已耕過我臉上的土地,
破敗的身體失去了活力,只覺萎靡,
年輕時喜歡的遊戲也已厭棄[2]。
5 如果突然看見我,你恐怕認不出我,
我的生命竟已被如此摧折。
的確有年齡的因素,但還有別的緣故,
那就是心靈持續的憂慮和痛苦。
倘若有人把我的折磨均攤到一生,
10 相信我,涅斯托耳都比我年輕[3]。
你看,強壯的公牛在荒瘠的田野里勞作,
也終會累垮,可誰比它們更健碩?
土地如果從來不休耕,一年又一年
出產莊稼,也將會疲憊不堪;
15 如果一匹馬永遠都在賽道上奔馳,
沒有恢復的間隙,就一定會死;
一艘船再堅固,也會在海里分崩離析,
若從不離開航道,到岸上休憩。
我也一樣,被連綿不絕的苦難消耗,
20 還未到衰老的時候就已經衰老。
閑暇滋養身體,心靈也需要其滋養,
兩者都被過度的憂勞損傷。
你看,埃宋的兒子因為到過我這裡,
在遙遠的未來依然會頌歌不止[4]。
25 可是他經受的考驗比我輕得多,小得多,
只要真相沒有被榮名掩沒。
珀利阿斯派遣他到龐圖斯,那位君主
即使在貼撒利亞也無需畏懼[5];
傷害我的卻是愷撒的怒火,從東到西,
30 全世界誰不震恐於他的權力?
距離不祥的龐圖斯,海摩尼亞比羅馬近,
和我比,他只走了很短的旅程[6]。
他有眾多的同伴,皆是希臘的俊傑[7],
我卻被放逐,更被所有人冷落。
35 我穿越茫茫大海,唯有脆弱的小舟,
伊阿宋的那艘大船卻堅固無儔。
沒有提菲斯為我領航,也沒有菲紐斯[8]
告訴我沿途的危險,給我建議。
他有神後朱諾和帕拉斯一路庇佑[9],
40 卻無任何神看護我的這顆頭。
他還有丘比特隱秘的藝術相助[10]——真後悔
向愛神傳授這門藝術的精髓[11]!
他最終回了家,我卻將死在這片異域,
如果被冒犯的神永不肯寬恕。
45 所以,忠貞的妻啊,我忍受了如此艱辛,
埃宋的兒子怎可能相提並論?
我離開羅馬時,你還是如花的年華,多年來
被我拖累,你大概也青春不再。
即使你老了[12],也求神讓我重新見到你,
50 熱切地吻你失去光澤的髮絲,
用臂膀摟緊你消瘦的身體,一邊感慨,
“是因為擔心我,你才變這麼憔悴。”
我會流着淚,向流淚的你講述諸般
遭遇,享受從不敢奢望的交談,
55 為兩位愷撒和愷撒高貴的妻子虔誠
焚香,感謝這些塵世的真神!
願門農的母親[13]用玫瑰的嘴唇儘早
喚來這一天,當君上的怒氣已消!
[1] 《哀歌集》里有七首詩是奧維德寫給妻子的(第一部第六首,第三部第三首,第四部第三首,第五部第2、5、11、14首),但在《黑海書簡》中只有兩首寫給她,其中可能在奧維德死後才發表的第四部中則完全沒提到她。所以學者們推測在公元14年馬克西姆斯(她娘家最有影響的人物)和屋大維去世後,她留在羅馬已無用,可能也來到了托密斯。這首詩與其他作品不同的是,在別處奧維德常將自己與尤利西斯相比,而這裡的比較對象則換成了伊阿宋。
[2] 蘇軾《江城子》:“縱使相逢應不識,塵滿面,鬢如霜。”
[3] 涅斯托耳是荷馬史詩中最年長的人,原文用Pylio形容他,是因為他是皮洛斯(Pylos,位於伯羅奔尼撒半島的城邦)的國王。
[4] “埃宋的兒子”指尋找金羊毛的伊阿宋,因為他父親是埃宋(Aeson)。“這裡”指托密斯一帶,因為金羊毛所在地科爾基斯也在黑海之濱,所以奧維德有此說。23-46行是奧維德與伊阿宋的比較(這種手法被稱為synkrisis),可以參考《哀歌集》第一部第五首57-84行他與尤利西斯的比較。
[5] 珀利阿斯,伊阿宋的叔叔,伊俄爾科斯(Iolcus,貼撒利亞的城邦)的國王。
[6] 海摩尼亞即貼撒利亞。Green(2005)指出,伊阿宋的起點貼撒利亞固然離托密斯近,然而伊阿宋的終點科爾基斯卻在黑海東岸,在托密斯以東800英里,從貼撒利亞到科爾基斯約1100英里,從羅馬到托密斯約1500英里,實際相差並不大。奧維德一貫喜歡誇張,如同他將幾百英里外的叨立斯稱為“咫尺之隔”一樣。
[7] 包括海格力斯、佩琉斯、俄耳甫斯等許多耳熟能詳的古希臘神話人物都參與了這次遠航。
[8] 提菲斯是阿爾戈號的舵手。菲紐斯(Phineus)被與伊阿宋同行的澤特斯(Zetes)和卡萊斯(Calais)兄弟拯救,出於感激,告訴他們剩下的旅程如何走。
[9] 參考阿波羅尼烏斯《阿爾戈號遠航紀》(Argonautica)第二卷和第三卷。
[10] 參考阿波羅尼烏斯《阿爾戈號遠航紀》(Argonautica 3.85-166, 275-98)。赫拉(朱諾)讓阿佛洛狄忒(維納斯)賄賂兒子小愛神用箭射中美狄亞,以使她愛上伊阿宋。
[11] 因為寫過《情詩集》和《愛的藝術》,奧維德常自命為愛的老師,“愛”既可指愛情(amor),也可指小愛神(Amor)。“後悔”是因為《愛的藝術》導致了他的放逐。
[12] 此時她大約四十歲。
[13] “門農的母親”指黎明女神奧羅拉(Aurora),門農(Memnon)是埃塞俄比亞國王,奧羅拉和提托諾斯(Tithonus)的兒子。