奥维德《黑海书简》第1部第4首



Iam mihi deterior canis aspergitur aetas,
iamque meos vultus ruga senilis arat:
iam vigor et quasso languent in corpore vires,
nec iuveni lusus qui placuere iuvant.
5 Nec, si me subito videas, agnoscere possis,
aetatis facta est tanta ruina meae.
Confiteor facere hoc annos, sed et altera causa est,
anxietas animi continuusque labor.
Nam mea per longos si quis mala digerat annos,
10 crede mihi, Pylio Nestore maior ero.
Cernis ut in duris (et quid bove firmius? ) arvis
fortia taurorum corpora frangat opus.
Quae numquam vacuo solita est cessare novali,
fructibus adsiduis lassa senescit humus.
15 Occidet, ad circi si quis certamina semper
non intermissis cursibus ibit equus.
Firma sit illa licet, solvetur in aequore navis,
quae numquam liquidis sicca carebit aquis.
Me quoque debilitat series inmensa malorum[1],
20 ante meum tempus cogit et esse senem.
Otia corpus alunt, animus quoque pascitur illis:
inmodicus contra carpit utrumque labor.
Aspice, in has partis quod venerit Aesone natus,
quam laudem a sera posteritate ferat.
25 At labor illius nostro leviorque minorque est,
si modo non verum nomina magna premunt.
Ille est in Pontum Pelia mittente profectus,
qui vix Thessaliae fine timendus erat.
Caesaris ira mihi nocuit, quem solis ab ortu
30 solis ad occasus utraque terra tremit.
Iunctior Haemonia est Ponto, quam Roma Sinistro[2],
et brevius, quam nos, ille peregit iter.
Ille habuit comites primos telluris Achivae:
at nostram cuncti destituere fugam.
35 Nos fragili ligno vastum sulcavimus aequor:
quae tulit Aesoniden, densa[3] carina fuit.
Nec mihi Tiphys erat rector nec Agenore natus
quas fugerem docuit quas sequererque vias.
Illum tutata est cum Pallade regia Iuno:
40 defendere meum numina nulla caput.
Illum furtiuae iuvere Cupidinis artes;
quas a me vellem non didicisset amor.
Ille domum rediit, nos his moriemur in arvis,
perstiterit laesi si gravis ira dei.
45 Durius est igitur nostrum, fidissima coniunx,
illo quod subiit Aesone natus opus[4].
Te quoque, quam iuvenem discedens Vrbe reliqui,
credibile est nostris insenuisse malis.
O! ego di faciant talem te cernere possim[5],
50 caraque mutatis oscula ferre comis,
amplectique meis corpus non pingue lacertis,
et ‘Gracile hoc fecit’ dicere ‘cura mei’,
et narrare meos flenti flens ipse labores,
sperato numquam conloquioque frui,
55 turaque Caesaribus cum coniuge Caesare digna,
dis veris, memori debita ferre manu!
Memnonis hanc utinam, lenito principe, mater
quam primum roseo provocet ore diem!
[1] malorum=laborum
[2] Sinistro=sit histro
[3] densa=sacra=firma
[4] opus=onus
[5] possim=possem

(致妻子)[1]
 
青丝已染霜,颓丧的年纪已来侵袭,
岁月之犁已耕过我脸上的土地,
破败的身体失去了活力,只觉萎靡,
年轻时喜欢的游戏也已厌弃[2]
5 如果突然看见我,你恐怕认不出我,
我的生命竟已被如此摧折。
的确有年龄的因素,但还有别的缘故,
那就是心灵持续的忧虑和痛苦。
倘若有人把我的折磨均摊到一生,
10 相信我,涅斯托耳都比我年轻[3]
你看,强壮的公牛在荒瘠的田野里劳作,
也终会累垮,可谁比它们更健硕?
土地如果从来不休耕,一年又一年
出产庄稼,也将会疲惫不堪;
15 如果一匹马永远都在赛道上奔驰,
没有恢复的间隙,就一定会死;
一艘船再坚固,也会在海里分崩离析,
若从不离开航道,到岸上休憩。
我也一样,被连绵不绝的苦难消耗,
20 还未到衰老的时候就已经衰老。
闲暇滋养身体,心灵也需要其滋养,
两者都被过度的忧劳损伤。
你看,埃宋的儿子因为到过我这里,
在遥远的未来依然会颂歌不止[4]
25 可是他经受的考验比我轻得多,小得多,
只要真相没有被荣名掩没。
珀利阿斯派遣他到庞图斯,那位君主
即使在贴撒利亚也无需畏惧[5]
伤害我的却是恺撒的怒火,从东到西,
30 全世界谁不震恐于他的权力?
距离不祥的庞图斯,海摩尼亚比罗马近,
和我比,他只走了很短的旅程[6]
他有众多的同伴,皆是希腊的俊杰[7]
我却被放逐,更被所有人冷落。
35 我穿越茫茫大海,唯有脆弱的小舟,
伊阿宋的那艘大船却坚固无俦。
没有提菲斯为我领航,也没有菲纽斯[8]
告诉我沿途的危险,给我建议。
他有神后朱诺和帕拉斯一路庇佑[9]
40 却无任何神看护我的这颗头。
他还有丘比特隐秘的艺术相助[10]——真后悔
向爱神传授这门艺术的精髓[11]
他最终回了家,我却将死在这片异域,
如果被冒犯的神永不肯宽恕。
45 所以,忠贞的妻啊,我忍受了如此艰辛,
埃宋的儿子怎可能相提并论?
我离开罗马时,你还是如花的年华,多年来
被我拖累,你大概也青春不再。
即使你老了[12],也求神让我重新见到你,
50 热切地吻你失去光泽的发丝,
用臂膀搂紧你消瘦的身体,一边感慨,
“是因为担心我,你才变这么憔悴。”
我会流着泪,向流泪的你讲述诸般
遭遇,享受从不敢奢望的交谈,
55 为两位恺撒和恺撒高贵的妻子虔诚
焚香,感谢这些尘世的真神!
愿门农的母亲[13]用玫瑰的嘴唇尽早
唤来这一天,当君上的怒气已消!


[1] 《哀歌集》里有七首诗是奥维德写给妻子的(第一部第六首,第三部第三首,第四部第三首,第五部第2、5、11、14首),但在《黑海书简》中只有两首写给她,其中可能在奥维德死后才发表的第四部中则完全没提到她。所以学者们推测在公元14年马克西姆斯(她娘家最有影响的人物)和屋大维去世后,她留在罗马已无用,可能也来到了托密斯。这首诗与其他作品不同的是,在别处奥维德常将自己与尤利西斯相比,而这里的比较对象则换成了伊阿宋。
[2] 苏轼《江城子》:“纵使相逢应不识,尘满面,鬓如霜。”
[3] 涅斯托耳是荷马史诗中最年长的人,原文用Pylio形容他,是因为他是皮洛斯(Pylos,位于伯罗奔尼撒半岛的城邦)的国王。
[4] “埃宋的儿子”指寻找金羊毛的伊阿宋,因为他父亲是埃宋(Aeson)。“这里”指托密斯一带,因为金羊毛所在地科尔基斯也在黑海之滨,所以奥维德有此说。23-46行是奥维德与伊阿宋的比较(这种手法被称为synkrisis),可以参考《哀歌集》第一部第五首57-84行他与尤利西斯的比较。
[5] 珀利阿斯,伊阿宋的叔叔,伊俄尔科斯(Iolcus,贴撒利亚的城邦)的国王。
[6] 海摩尼亚即贴撒利亚。Green(2005)指出,伊阿宋的起点贴撒利亚固然离托密斯近,然而伊阿宋的终点科尔基斯却在黑海东岸,在托密斯以东800英里,从贴撒利亚到科尔基斯约1100英里,从罗马到托密斯约1500英里,实际相差并不大。奥维德一贯喜欢夸张,如同他将几百英里外的叨立斯称为“咫尺之隔”一样。
[7] 包括海格力斯、佩琉斯、俄耳甫斯等许多耳熟能详的古希腊神话人物都参与了这次远航。
[8] 提菲斯是阿尔戈号的舵手。菲纽斯(Phineus)被与伊阿宋同行的泽特斯(Zetes)和卡莱斯(Calais)兄弟拯救,出于感激,告诉他们剩下的旅程如何走。
[9] 参考阿波罗尼乌斯《阿尔戈号远航纪》(Argonautica)第二卷和第三卷。
[10] 参考阿波罗尼乌斯《阿尔戈号远航纪》(Argonautica 3.85-166, 275-98)。赫拉(朱诺)让阿佛洛狄忒(维纳斯)贿赂儿子小爱神用箭射中美狄亚,以使她爱上伊阿宋。
[11] 因为写过《情诗集》和《爱的艺术》,奥维德常自命为爱的老师,“爱”既可指爱情(amor),也可指小爱神(Amor)。“后悔”是因为《爱的艺术》导致了他的放逐。
[12] 此时她大约四十岁。
[13] “门农的母亲”指黎明女神奥罗拉(Aurora),门农(Memnon)是埃塞俄比亚国王,奥罗拉和提托诺斯(Tithonus)的儿子。