Naso Tomitanae iam non novus incola terrae
hoc tibi de Getico litore mittit opus.
Si vacat, hospitio peregrinos, Brute, libellos
excipe dumque aliquo, quolibet abde modo[1].
5 Publica non audent intra[2] monimenta venire,
ne suus hoc illis clauserit auctor iter.
A, quotiens dixi: ‘Certe nil turpe docetis:
ite, patet castis versibus ille locus!’
Non tamen accedunt, sed, ut aspicis ipse, latere
10 sub lare privato tutius esse putant.
Quaeris ubi hos possis nullo componere laeso?
Qua steterant Artes, pars vacat illa tibi.
Quid[3] veniant novitate roges fortasse sub ipsa.
Accipe quodcumque est, dummodo non sit amor.
15 Invenies, quamvis non est miserabilis index,
non minus hoc illo triste quod ante dedi.
Rebus idem titulo differt, et epistula cui sit
non occultato nomine missa docet.
Nec vos hoc vultis, sed nec prohibere potestis
20 Musaque ad invitos officiosa venit.
Quicquid id est, adiunge meis; nihil inpedit ortos
exule servatis legibus Vrbe frui.
Quod metuas non est: Antoni scripta leguntur,
doctus et in promptu scrinia Brutus habet.
25 Nec me nominibus furiosus confero tantis:
saeva deos contra non tamen arma tuli.
Denique Caesareo, quod non desiderat ipse,
non caret e nostris ullus honore liber.
Si dubitas de me, laudes admitte deorum
30 et carmen dempto nomine sume meum.
Adiuvat in bello pacatae ramus olivae:
proderit auctorem pacis habere nihil?
Cum foret Aeneae cervix subiecta parenti,
dicitur ipsa viro flamma dedisse viam:
35 fert liber Aeneaden, et non iter omne patebit?
At patriae pater hic, ipsius ille fuit.
Ecquis ita est audax ut limine cogat abire
iactantem Pharia tinnula sistra manu?
Ante deum Matrem cornu tibicen adunco
40 cum canit, exiguae quis stipis aera negat?
Scimus ab imperio fieri nil tale Dianae:
unde tamen vivat vaticinator habet.
Ipsa movent animos superorum numina nostros,
turpe nec est tali credulitate capi.
45 En, ego pro sistro Phrygiique foramine buxi
gentis Iuleae nomina sancta fero.
Vaticinor moneoque: locum date sacra ferenti.
Non mihi, sed magno poscitur ille deo.
Nec, quia vel merui vel sensi principis iram,
50 a nobis ipsum[4] nolle putate coli.
Vidi ego linigerae[5] numen violasse fatentem
Isidis Isiacos ante sedere focos.
Alter ob huic similem privatus lumine culpam,
clamabat media se meruisse via.
55 Talia caelestes fieri praeconia gaudent,
ut sua quid valeant numina teste probent.
Saepe levant poenas ereptaque lumina reddunt,
cum bene peccati paenituisse vident.
Paenitet, o! si quid miserorum creditur ulli,
60 paenitet et facto torqueor ipse meo.
Cumque sit exilium, magis est mihi culpa dolori;
estque pati poenam quam meruisse minus.
Vt mihi di faveant, quibus est manifestior ipse,
poena potest demi, culpa perennis erit.
65 Mors faciet certe ne sim, cum venerit, exul:
ne[6] non peccarim mors quoque non faciet.
Non igitur mirum, si mens mea tabida facta
de nive manantis more liquescit aquae.
Estur ut occulta vitiata teredine navis,
70 aequorei scopulos ut cavat unda salis,
roditur ut scabra positum rubigine ferrum
conditus ut tineae carpitur ore liber,
sic mea perpetuos curarum pectora morsus,
fine quibus nullo conficiantur, habent.
75 Nec prius hi mentem stimuli quam vita relinquet:
quique dolet, citius quam dolor ipse, cadet.
Hoc mihi si superi, quorum sumus omnia, credent[7]
forsitan exigua dignus habebor ope,
inque locum Scythico vacuum mutabor ab arcu.
80 Plus isto, duri, si precer, oris ero.
[1] modo=loco
[2] intra=inter
[3] quid=qui
[4] ipsum=illum
[5] linigerae=lanigerae
[6] ne=nec=ut
[7] credent=credant
(致布魯圖斯)[1]
納索從蓋塔海岸給你寄來這些詩,
如今他儼然已經長居托密斯[2]。
如果有閑,請接待這些異域的小書,
布魯圖斯,為它們覓藏身之處。
5 它們可不敢進入公共圖書館,唯恐
因為主人的緣故,此路已不通[3]。
我說過多少次:“你們當然沒教唆什麼,
去吧,那裡歡迎純潔的詩歌!”
但它們沒去,而是如你所見,覺得
10 藏在私人的家裡應當更穩妥。
你問,放在哪裡才不會傷害任何人?
《藝術》空出的位置就可棲身。
趁着新鮮你或許會問,它們為何來?
儘管收下,只要裡面沒有“愛”。
15 你會發現,雖然標題看不出哀傷,
它們和前一部詩集[4]卻同樣凄涼。
主題相同,標題不同,也不再隱匿
收信人的身份,直接寫出名字[5]。
你們都不情願,但你們無法阻止,
20 執拗的繆斯非如此表達敬意。
無論如何,把新作加進去。只要守法,
放逐者的子嗣也有權享受羅馬。
你何必害怕?仍有人讀安東尼的文章,
博學的布魯圖斯也不缺書箱[6]。
25 我並非癲狂,拿自己與這些大人物相比,
但我至少沒兇狠地侵犯神祇[7]。
再說,雖然愷撒並沒有這樣的願望,
我的每本書都不乏對他的頌揚。
如果我讓你不放心,讚美神總沒問題;
30 請抹掉我的名字,收下我的詩[8]。
如果在戰時和平的橄欖枝都有用,難道
歌詠和平的創建者只是徒勞[9]?
當埃涅阿斯用雙肩馱着父親的重量,
據說火焰都自動閃避兩旁[10]。
35 背負着他的後裔[11],我的書更應無阻?
那只是人父,這卻是祖國之父[12]。
若有人手搖清脆的西斯鈴[13]站在門口,
誰會如此狂妄,將他趕走?
若有人在神母[14]前吹奏彎曲的角管,
40 誰會拒絕施捨他幾枚銅錢?
我們知道狄安娜[15]不允許這樣的行為,
但她的先知也不缺生活的花費。
天神的力量總是能攪動我們的靈魂,
即使輕易被蠱惑,也不丟人[16]。
45 瞧,我沒有西斯鈴或佛里吉亞的木笛[17],
卻舉着尤利亞家族神聖的名字[18]。
我預言,我警告,給聖物使者一席之地!
這非我而是一位大神[19]的旨意。
不要因為我招致或領教了元首的怒火,
50 就猜測本人不願做他的敬拜者。
我曾見某人坐在伊西斯的神祠前,懺悔
自己冒犯穿亞麻的伊西斯[20]的天威;
另一人因相似的過錯而失明,站在路中央,
高喊自己就該有如此的下場。
55 天神喜歡這樣的告白,證人如道具,
正可以顯示他們的法力非虛。
他們常減輕責罰,恢復奪走的視力,
當他們看見真心悔罪的例子[21]。
悔罪!如果可憐人還有什麼讓人信,
60 我悔罪,我的錯讓我如受酷刑!
放逐雖痛苦,更大的痛苦是過失本身,
招致懲罰比忍受懲罰更傷人。
即使眾神和比神更耀眼的愷撒對我好,
懲罰可撤銷,過失卻永不可勾銷。
65 至少死亡降臨時,我的放逐便終結;
但死亡也無法抹掉我的過錯。
所以毫不奇怪,我的心漸漸朽爛,
就像積雪融化,水開始蜿蜒。
彷彿一艘船被隱藏的蛀蟲偷偷啃噬,
70 又如巉岩被海水不斷侵蝕,
彷彿貯藏的鐵器印上了斑斑銹跡,
又如舊書做了蠹蟲的美食,
我的胸膛也每時每刻被憂慮咬嚙,
而且這是無休無止的折磨。
75 生命拋下我的心,它們也不會離開;
等到痛苦者倒下,痛苦仍存在。
如果我完全順服的天神相信這哀訴,
或許會認為我值得一點幫助,
將我改判到遠離斯基泰弓箭的地方。
若再多求,我的嘴就太悖妄。
[1] 在這首詩里,奧維德請求朋友布魯圖斯(Brutus)善待自己的作品,然後解釋了《黑海書簡》不同於《哀歌集》的地方,最後讓他不要擔心觸怒屋大維。
[2] 此時奧維德已經放逐四年。
[3] 呼應《哀歌集》第三部第一首。
[4] 指《哀歌集》。
[5] 這是最重要的區別,也正因如此,《黑海書簡》的書信特徵比《哀歌集》明顯。
[6] 安東尼在愷撒死後,曾與屋大維結盟,但最終因權力鬥爭爆發內戰,戰敗自殺。布魯圖斯(M. Iunius Brutus,前85-前42),愷撒最著名的刺客,共和派領袖,腓立比戰役失敗後自殺。如果讀屋大維的這兩位死敵的著作都沒有危險,奧維德的作品更不待言。
[7] 指愷撒和屋大維。
[8] 在《哀歌集》中抹掉的是對方的名字。
[9] 屋大維在自傳(Res Gestae 13)里誇耀,在自己統治期間,曾三次關閉雅努斯之門(象徵和平),而從羅馬建國到他登基之前,這樣的事只發生過兩次。
[10] 埃涅阿斯用雙肩馱着父親穿過燃燒的特洛伊,見《埃涅阿斯紀》(Aeneid 2.707ff),火焰為他讓道的情節見Aeneid 2.631-2。
[11] 愷撒自稱是埃涅阿斯的後裔,屋大維是愷撒的甥外孫和養子,所以也可以稱為埃涅阿斯的後裔。
[12] 參考《哀歌集》第二部第181行的注釋。
[13] 西斯鈴(sistrum)是古埃及人的一種手搖的宗教樂器,主要用在伊西斯女神的敬拜儀式上。原文用Pharia(帕洛斯的)形容西斯鈴,是因為帕洛斯島在埃及亞歷山大城附近。
[14] 神母指庫柏勒。
[15] 狄安娜出現在這裡令人驚訝,但Green(2005)提醒我們注意這段文字的宗教背景。根據Witt的專著《古希臘羅馬世界的伊西斯》(Isis in the Graceo-Roman World, 1971),伊西斯於公元前3世紀進入羅馬宗教後,迅速與多位神(包括庫柏勒和狄安娜)融合,神廟遍及帝國各地。所以39-42行描繪的神廟內外的宗教斂財行為沒有區分伊西斯、“神母”和狄安娜。Green甚至認為,這裡的伊西斯影射已經自殺的埃及女王克里奧帕特拉。
[16] 如果按照《哀歌集》和《黑海書簡》的套路,將愷撒和屋大維也看作神,那麼他們“蠱惑”人們“輕信”他們編造的各種神譜世系,不過靠的是“力量”。這兩行的顛覆性呼之欲出。
[17] 木笛是庫柏勒敬拜儀式的樂器。
[18] 尤利亞家族(gens Iulia)指愷撒家族。愷撒聲稱他的家族淵源可以追溯到尤盧斯(Iulus),後者是埃涅阿斯和原配妻子克魯薩(Creusa)的兒子,另一種版本說他是埃涅阿斯和拉丁妻子拉維尼婭(Lavinia)的兒子。無論如何,通過埃涅阿斯這條線,這個家族都與維納斯建立了聯繫,因而是“神聖”的。
[19] 指屋大維。
[20] 伊西斯被形容為“穿亞麻的”(linigerae)是因為敬拜儀式上,祭司和信徒都必須穿亞麻。
[21] 用這種街頭騙局做例子,無疑消解了神聖性。