奥维德《黑海书简》第1部第1首



Naso Tomitanae iam non novus incola terrae
hoc tibi de Getico litore mittit opus.
Si vacat, hospitio peregrinos, Brute, libellos
excipe dumque aliquo, quolibet abde modo[1].
5 Publica non audent intra[2] monimenta venire,
ne suus hoc illis clauserit auctor iter.
A, quotiens dixi: ‘Certe nil turpe docetis:
ite, patet castis versibus ille locus!’
Non tamen accedunt, sed, ut aspicis ipse, latere
10 sub lare privato tutius esse putant.
Quaeris ubi hos possis nullo componere laeso?
Qua steterant Artes, pars vacat illa tibi.
Quid[3] veniant novitate roges fortasse sub ipsa.
Accipe quodcumque est, dummodo non sit amor.
15 Invenies, quamvis non est miserabilis index,
non minus hoc illo triste quod ante dedi.
Rebus idem titulo differt, et epistula cui sit
non occultato nomine missa docet.
Nec vos hoc vultis, sed nec prohibere potestis
20 Musaque ad invitos officiosa venit.
Quicquid id est, adiunge meis; nihil inpedit ortos
exule servatis legibus Vrbe frui.
Quod metuas non est: Antoni scripta leguntur,
doctus et in promptu scrinia Brutus habet.
25 Nec me nominibus furiosus confero tantis:
saeva deos contra non tamen arma tuli.
Denique Caesareo, quod non desiderat ipse,
non caret e nostris ullus honore liber.
Si dubitas de me, laudes admitte deorum
30 et carmen dempto nomine sume meum.
Adiuvat in bello pacatae ramus olivae:
proderit auctorem pacis habere nihil?
Cum foret Aeneae cervix subiecta parenti,
dicitur ipsa viro flamma dedisse viam:
35 fert liber Aeneaden, et non iter omne patebit?
At patriae pater hic, ipsius ille fuit.
Ecquis ita est audax ut limine cogat abire
iactantem Pharia tinnula sistra manu?
Ante deum Matrem cornu tibicen adunco
40 cum canit, exiguae quis stipis aera negat?
Scimus ab imperio fieri nil tale Dianae:
unde tamen vivat vaticinator habet.
Ipsa movent animos superorum numina nostros,
turpe nec est tali credulitate capi.
45 En, ego pro sistro Phrygiique foramine buxi
gentis Iuleae nomina sancta fero.
Vaticinor moneoque: locum date sacra ferenti.
Non mihi, sed magno poscitur ille deo.
Nec, quia vel merui vel sensi principis iram,
50 a nobis ipsum[4] nolle putate coli.
Vidi ego linigerae[5] numen violasse fatentem
Isidis Isiacos ante sedere focos.
Alter ob huic similem privatus lumine culpam,
clamabat media se meruisse via.
55 Talia caelestes fieri praeconia gaudent,
ut sua quid valeant numina teste probent.
Saepe levant poenas ereptaque lumina reddunt,
cum bene peccati paenituisse vident.
Paenitet, o! si quid miserorum creditur ulli,
60 paenitet et facto torqueor ipse meo.
Cumque sit exilium, magis est mihi culpa dolori;
estque pati poenam quam meruisse minus.
Vt mihi di faveant, quibus est manifestior ipse,
poena potest demi, culpa perennis erit.
65 Mors faciet certe ne sim, cum venerit, exul:
ne[6] non peccarim mors quoque non faciet.
Non igitur mirum, si mens mea tabida facta
de nive manantis more liquescit aquae.
Estur ut occulta vitiata teredine navis,
70 aequorei scopulos ut cavat unda salis,
roditur ut scabra positum rubigine ferrum
conditus ut tineae carpitur ore liber,
sic mea perpetuos curarum pectora morsus,
fine quibus nullo conficiantur, habent.
75 Nec prius hi mentem stimuli quam vita relinquet:
quique dolet, citius quam dolor ipse, cadet.
Hoc mihi si superi, quorum sumus omnia, credent[7]
forsitan exigua dignus habebor ope,
inque locum Scythico vacuum mutabor ab arcu.
80 Plus isto, duri, si precer, oris ero.
[1] modo=loco
[2] intra=inter
[3] quid=qui
[4] ipsum=illum
[5] linigerae=lanigerae
[6] ne=nec=ut
[7] credent=credant

(致布鲁图斯)[1]
 
纳索从盖塔海岸给你寄来这些诗,
如今他俨然已经长居托密斯[2]
如果有闲,请接待这些异域的小书,
布鲁图斯,为它们觅藏身之处。
5 它们可不敢进入公共图书馆,唯恐
因为主人的缘故,此路已不通[3]
我说过多少次:“你们当然没教唆什么,
去吧,那里欢迎纯洁的诗歌!”
但它们没去,而是如你所见,觉得
10 藏在私人的家里应当更稳妥。
你问,放在哪里才不会伤害任何人?
《艺术》空出的位置就可栖身。
趁着新鲜你或许会问,它们为何来?
尽管收下,只要里面没有“爱”。
15 你会发现,虽然标题看不出哀伤,
它们和前一部诗集[4]却同样凄凉。
主题相同,标题不同,也不再隐匿
收信人的身份,直接写出名字[5]
你们都不情愿,但你们无法阻止,
20 执拗的缪斯非如此表达敬意。
无论如何,把新作加进去。只要守法,
放逐者的子嗣也有权享受罗马。
你何必害怕?仍有人读安东尼的文章,
博学的布鲁图斯也不缺书箱[6]
25 我并非癫狂,拿自己与这些大人物相比,
但我至少没凶狠地侵犯神祇[7]
再说,虽然恺撒并没有这样的愿望,
我的每本书都不乏对他的颂扬。
如果我让你不放心,赞美神总没问题;
30 请抹掉我的名字,收下我的诗[8]
如果在战时和平的橄榄枝都有用,难道
歌咏和平的创建者只是徒劳[9]
当埃涅阿斯用双肩驮着父亲的重量,
据说火焰都自动闪避两旁[10]
35 背负着他的后裔[11],我的书更应无阻?
那只是人父,这却是祖国之父[12]
若有人手摇清脆的西斯铃[13]站在门口,
谁会如此狂妄,将他赶走?
若有人在神母[14]前吹奏弯曲的角管,
40 谁会拒绝施舍他几枚铜钱?
我们知道狄安娜[15]不允许这样的行为,
但她的先知也不缺生活的花费。
天神的力量总是能搅动我们的灵魂,
即使轻易被蛊惑,也不丢人[16]
45 瞧,我没有西斯铃或佛里吉亚的木笛[17]
却举着尤利亚家族神圣的名字[18]
我预言,我警告,给圣物使者一席之地!
这非我而是一位大神[19]的旨意。
不要因为我招致或领教了元首的怒火,
50 就猜测本人不愿做他的敬拜者。
我曾见某人坐在伊西斯的神祠前,忏悔
自己冒犯穿亚麻的伊西斯[20]的天威;
另一人因相似的过错而失明,站在路中央,
高喊自己就该有如此的下场。
55 天神喜欢这样的告白,证人如道具,
正可以显示他们的法力非虚。
他们常减轻责罚,恢复夺走的视力,
当他们看见真心悔罪的例子[21]
悔罪!如果可怜人还有什么让人信,
60 我悔罪,我的错让我如受酷刑!
放逐虽痛苦,更大的痛苦是过失本身,
招致惩罚比忍受惩罚更伤人。
即使众神和比神更耀眼的恺撒对我好,
惩罚可撤销,过失却永不可勾销。
65 至少死亡降临时,我的放逐便终结;
但死亡也无法抹掉我的过错。
所以毫不奇怪,我的心渐渐朽烂,
就像积雪融化,水开始蜿蜒。
仿佛一艘船被隐藏的蛀虫偷偷啃噬,
70 又如巉岩被海水不断侵蚀,
仿佛贮藏的铁器印上了斑斑锈迹,
又如旧书做了蠹虫的美食,
我的胸膛也每时每刻被忧虑咬啮,
而且这是无休无止的折磨。
75 生命抛下我的心,它们也不会离开;
等到痛苦者倒下,痛苦仍存在。
如果我完全顺服的天神相信这哀诉,
或许会认为我值得一点帮助,
将我改判到远离斯基泰弓箭的地方。
若再多求,我的嘴就太悖妄。


[1] 在这首诗里,奥维德请求朋友布鲁图斯(Brutus)善待自己的作品,然后解释了《黑海书简》不同于《哀歌集》的地方,最后让他不要担心触怒屋大维。
[2] 此时奥维德已经放逐四年。
[3] 呼应《哀歌集》第三部第一首。
[4] 指《哀歌集》。
[5] 这是最重要的区别,也正因如此,《黑海书简》的书信特征比《哀歌集》明显。
[6] 安东尼在恺撒死后,曾与屋大维结盟,但最终因权力斗争爆发内战,战败自杀。布鲁图斯(M. Iunius Brutus,前85-前42),恺撒最著名的刺客,共和派领袖,腓立比战役失败后自杀。如果读屋大维的这两位死敌的著作都没有危险,奥维德的作品更不待言。
[7] 指恺撒和屋大维。
[8] 在《哀歌集》中抹掉的是对方的名字。
[9] 屋大维在自传(Res Gestae 13)里夸耀,在自己统治期间,曾三次关闭雅努斯之门(象征和平),而从罗马建国到他登基之前,这样的事只发生过两次。
[10] 埃涅阿斯用双肩驮着父亲穿过燃烧的特洛伊,见《埃涅阿斯纪》(Aeneid 2.707ff),火焰为他让道的情节见Aeneid 2.631-2。
[11] 恺撒自称是埃涅阿斯的后裔,屋大维是恺撒的甥外孙和养子,所以也可以称为埃涅阿斯的后裔。
[12] 参考《哀歌集》第二部第181行的注释。
[13] 西斯铃(sistrum)是古埃及人的一种手摇的宗教乐器,主要用在伊西斯女神的敬拜仪式上。原文用Pharia(帕洛斯的)形容西斯铃,是因为帕洛斯岛在埃及亚历山大城附近。
[14] 神母指库柏勒。
[15] 狄安娜出现在这里令人惊讶,但Green(2005)提醒我们注意这段文字的宗教背景。根据Witt的专著《古希腊罗马世界的伊西斯》(Isis in the Graceo-Roman World, 1971),伊西斯于公元前3世纪进入罗马宗教后,迅速与多位神(包括库柏勒和狄安娜)融合,神庙遍及帝国各地。所以39-42行描绘的神庙内外的宗教敛财行为没有区分伊西斯、“神母”和狄安娜。Green甚至认为,这里的伊西斯影射已经自杀的埃及女王克里奥帕特拉。
[16] 如果按照《哀歌集》和《黑海书简》的套路,将恺撒和屋大维也看作神,那么他们“蛊惑”人们“轻信”他们编造的各种神谱世系,不过靠的是“力量”。这两行的颠覆性呼之欲出。
[17] 木笛是库柏勒敬拜仪式的乐器。
[18] 尤利亚家族(gens Iulia)指恺撒家族。恺撒声称他的家族渊源可以追溯到尤卢斯(Iulus),后者是埃涅阿斯和原配妻子克鲁萨(Creusa)的儿子,另一种版本说他是埃涅阿斯和拉丁妻子拉维尼娅(Lavinia)的儿子。无论如何,通过埃涅阿斯这条线,这个家族都与维纳斯建立了联系,因而是“神圣”的。
[19] 指屋大维。
[20] 伊西斯被形容为“穿亚麻的”(linigerae)是因为敬拜仪式上,祭司和信徒都必须穿亚麻。
[21] 用这种街头骗局做例子,无疑消解了神圣性。