奥维德《哀歌集》第5部第11首



Quod te nescioquis per iurgia dixerit esse
exulis uxorem, littera questa tua est.
Indolui, non tam mea quod fortuna male audit,
qui iam consuevi fortiter esse miser,
5 quam quod cui minime vellem, sum causa pudoris,
teque reor nostris erubuisse malis.
Perfer et obdura; multo graviora tulisti,
eripuit cum me principis ira tibi.
Fallitur iste tamen, quo iudice nominor exul:
10 mollior est culpam poena secuta meam.
Maxima poena mihi est ipsum offendisse, priusque
venisset mallem funeris hora mihi.
Quassa tamen nostra est, non mersa[1] nec obruta navis,
utque caret portu, sic tamen extat aquis.
15 Nec vitam nec opes nec ius mihi civis ademit,
qui merui vitio perdere cuncta meo,
sed quia peccato facinus non adfuit illi,
nil nisi me patriis iussit abesse focis,
utque aliis, quorum numerum comprendere non est,
20 Caesareum numen sic mihi mite fuit.
Ipse relegati, non exulis utitur in me
nomine: tuta suo iudice causa mea est.
Iure igitur laudes, Caesar, pro parte virili
carmina nostra tuas qualiacumque canunt:
25 iure deos, ut adhuc caeli tibi limina claudant,
teque velint sine se, comprecor, esse deum.
Optat idem populus; sed, ut in mare flumina vastum,
sic solet exiguae currere rivus aquae.
At tu fortunam, cuius vocor exul ab ore,
30 nomine mendaci parce gravare meam.
[1] mersa=fracta

(致妻子)[1]
 
某个不知名的家伙辱骂你,把你称作
流放者的妻子——你在信中抱怨说。
我难过,不是因为他诋毁我的遭遇,
(我早已习惯勇敢地承受痛苦,)
5 是因为我给最珍爱的人带来了耻名,
而且你也愧怍于我的厄运。
坚强些,勇敢些!更大的打击你都挺过来[2]
当元首的怒气将你我生生分开。
那人称我为“流放者”,其实并不准确,
10 我的过失招致的惩罚更温和。
我最严厉的惩罚就是触怒了恺撒,
我宁愿在那之前就葬身地下。
我的船虽备受摧残,但并未彻底倾覆,
虽远离港口,但还在水上漂浮。
15 他没有剥夺我的生命、财产和公民权,
尽管我失去一切也理所当然,
但因为我只有过失,并无罪孽,恺撒
仅下了一道旨令,命我离开家。
正如其他数不清的人曾蒙他宽恕,
20 我也得到了恺撒仁慈的礼物。
对我,他只用“贬逐”,而未用“流放”的名称,
有了这个定性,我不应忧心。
因此,无论我的诗多卑微,都应尽情
称赞你[3],你也配得上这样的热忱;
25 我也应求诸神仍然向你关闭天界,
盼望你为神,却要与你暂别。
罗马民族也如此祷告,但大海纳百川,
也不拒绝小溪的细弱奉献。
可是称我为流放者的人啊,别再用
错误的名字加重我的苦痛!


[1] 有人以奥维德被流放为由头辱骂他的妻子,奥维德用这封信安慰她,他只有两条理由,一是他告别罗马时妻子忍受的痛苦更大,二是辱骂者的说法不准确,自己只是“放逐”,不是“流放”。这样的安慰能有什么作用,值得怀疑。Montiglio(2008)认为,奥维德暗中否定了古典传统中对尤利西斯的正面评价——“坚忍”。
[2] 这行诗几乎是直译尤利西斯的著名自语(Odyssey 20.18),也让人联想起卡图卢斯《歌集》(Carmina 8.11)中的自我鼓励。
[3] 指屋大维。