Vt sumus in Ponto, ter frigore constitit Hister,
facta est Euxini dura ter unda maris.
At mihi iam videor patria procul esse tot annis,
Dardana quot Graio Troia sub hoste fuit.
5 Stare putes, adeo procedunt tempora tarde,
et peragit lentis passibus annus iter.
Nec mihi solstitium quicquam de noctibus aufert,
efficit angustos nec mihi bruma dies.
Scilicet in nobis rerum natura novata est,
10 cumque meis curis omnia longa facit.
An peragunt solitos communia tempora motus,
stantque[1] magis vitae tempora dura meae,
quem tenet Euxini mendax cognomine litus[2],
et Scythici vere terra sinistra freti.
15 Innumerae circa gentes fera bella minantur,
quae sibi non rapto[3] vivere turpe putant;
nil extra tutum est: tumulus defenditur ipse
moenibus exiguis ingenioque loci.
Cum minime credas, ut avis[4], densissimus hostis
20 advolat, et praedam vix bene visus agit.
Saepe intra muros clausis venientia portis
per medias legimus noxia tela vias.
Est igitur rarus, rus qui colere audeat, isque
hac arat infelix, hac tenet arma manu.
25 Sub galea pastor iunctis pice cantat avenis,
proque lupo pavidae bella verentur oves.
Vix ope castelli defendimur, et tamen intus
mixta facit Graecis barbara turba metum.
Quippe simul nobis habitat discrimine nullo
30 barbarus et tecti plus quoque parte tenet.
Quos[5] ut non timeas, possis odisse videndo
pellibus et longa pectora tecta coma.
Hos quoque, qui geniti Graia creduntur ab urbe,
pro patrio cultu Persica braca tegit.
35 Exercent illi sociae commercia linguae:
per gestum res est significanda mihi.
Barbarus hic ego sum, qui non intellegor ulli,
et rident stolidi verba Latina Getae;
meque palam de me tuto male saepe loquuntur,
40 forsitan obiciunt exiliumque mihi.
Vtque fit, in me aliquid[6] ficti, dicentibus illis
abnuerim quotiens adnuerimque, putant.
Adde quod iniustum[7] rigido ius dicitur ense,
dantur et in medio vulnera saepe foro.
45 O duram Lachesin, quae tam grave sidus habenti
fila dedit vitae non breviora meae!
Quod patriae vultu vestroque caremus, amici,
atque hic in Scythicis gentibus esse queror:
utraque poena gravis, merui tamen Vrbe carere,
50 non merui tali forsitan esse loco.
Quid loquor, ah, demens? ipsam quoque perdere vitam,
Caesaris offenso numine, dignus eram!
[1] stantque=suntque
[2] litus=tellus=tempus=pontus
[3] rapto=raptu
[4] avis=aves
[5] Quos=quorum
[6] aliquid=siquidem=si quid
[7] iniustum=et iustum
(托密斯的折磨)[1]
自从我到庞图斯,希斯特已三次结冰,
欧克辛海的波浪已三次封冻[2]。
可是我觉得仿佛已离开故土许多年,
堪比特洛伊被希腊围困的时间[3]。
5 时间过得如此缓慢,几乎已停止,
所谓流年都迈着细碎的步子;
夏至并没有从我的夜晚减去一分,
隆冬也没有缩短白昼的光阴。
显然,我的世界里,自然规则已走样[4],
10 万物都随我的痛苦变漫长。
抑或公共的时间仍循着原来的轨道,
唯有我的时间须慢慢煎熬?
名不副实的“好客之地”[5]正禁锢着我,
这片斯基泰海边的不祥[6]之国。
15 无数蛮族在周围,叫嚣着残酷的战争,
深信不劫掠就是可耻的人生。
外面到处是危险,只有低矮的城墙
和地势本身护卫着这处山冈。
最意想不到的时候,敌人像密匝匝的鸟群
20 飞来,未及看清,已抢走战利品。
即使城门紧闭时,我们也经常在街衢
捡拾飞入城墙的致命箭镞。
因此,很少人敢住在郊野,非得如此,
便只能一手耕地,一手拿武器。
25 牧人戴着头盔,吹沥青粘连的芦管,
这里的羊群不怕狼,而怕刀剑。
堡垒也很难保护我们,而且在城内[7],
与希腊人混居的蛮族也令人生畏,
因为野蛮人毫无界限地和我们住一起,
30 喧宾夺主,占据了大半的房子。
即使你不害怕,见他们胸前裹着兽皮,
披着长发,也难免心生憎意。
那些据信有希腊血统的居民也身穿
波斯马裤,早无祖先的妆扮。
35 他们之间有共同的语言可以沟通,
而对我,事事都须用手势表明。
这里我反是野蛮人,我的话没人能懂,
拉丁语只招来盖塔人愚蠢的讪讽。
他们时常当着面毫无顾忌地谤毁我,
40 或许在讥笑我的放逐与沦落。
事实上,他们说话时我无论摇头或点头,
他们都觉得我心里有所保留。
而且,正义是由不义的利剑来衡量,
法庭上经常有人被公然捅伤。
45 残忍的拉刻西斯[8]!我的星如此悲惨,
为何不给我一条更短的纱线?
朋友们,我既悲叹见不到祖国和你们,
也厌倦在这里,与斯基泰部族为邻。
两种惩罚都严厉,不过我只该逐出
50 罗马,或许不该流放此处。
我在说什么,难道疯了吗?触怒了恺撒,
即使丢了命,也是正当的惩罚!
[1] 这是《哀歌集》第五部中的著名诗篇。作品中最震撼人的一句是“这里我反是野蛮人”(barbarus hic ego sum),这句话几乎是为罗马人带来境外政治特权的语言通行证“我是罗马公民”(civis Romanus sum)的反讽式翻版。从帝国中心来到帝国边缘,以文明人眼光蔑视蛮族的诗人遭到了蛮族的蔑视,这是一个典型的反向“东方主义”情境,而关键因素在于语言,蛮族因为拥有共通的语言形成了共同体,奥维德则被排除在外,如Hauben(1975)所说,就连点头和摇头这样的身体语言都成了意义阐释的难题。Davis(2002)认为,这句话具有重大的意义,因为古希腊文化的“野蛮人”概念是全然建立在民族界限基础上的。对古希腊人而言,非希腊人就是野蛮人;对古罗马人而言,非罗马人就是野蛮人。奥维德在托密斯的语言困境却迫使他以异族的眼光来反观自己,将自己定义为野蛮人,因为“野蛮”(barbarus)的本义就是语言表达不清。
[2] 从这两行可推知,这首诗大约作于公元11-12年之间的冬天。
[3] 十年。
[4] 这也是奥维德放逐诗歌的一个主题:在极端的处境中,一切规则皆已失效。
[5] 参考《哀歌集》第三部第十三首第28行的注释。
[6] “不祥”(sinistra)也是“左边”的意思。
[7] Davis指出,27-40行的描写突出了托密斯的多文化杂糅特征。
[8] 拉刻西斯(Lachesis),命运三女神之一。