Vt sumus in Ponto, ter frigore constitit Hister,
facta est Euxini dura ter unda maris.
At mihi iam videor patria procul esse tot annis,
Dardana quot Graio Troia sub hoste fuit.
5 Stare putes, adeo procedunt tempora tarde,
et peragit lentis passibus annus iter.
Nec mihi solstitium quicquam de noctibus aufert,
efficit angustos nec mihi bruma dies.
Scilicet in nobis rerum natura novata est,
10 cumque meis curis omnia longa facit.
An peragunt solitos communia tempora motus,
stantque[1] magis vitae tempora dura meae,
quem tenet Euxini mendax cognomine litus[2],
et Scythici vere terra sinistra freti.
15 Innumerae circa gentes fera bella minantur,
quae sibi non rapto[3] vivere turpe putant;
nil extra tutum est: tumulus defenditur ipse
moenibus exiguis ingenioque loci.
Cum minime credas, ut avis[4], densissimus hostis
20 advolat, et praedam vix bene visus agit.
Saepe intra muros clausis venientia portis
per medias legimus noxia tela vias.
Est igitur rarus, rus qui colere audeat, isque
hac arat infelix, hac tenet arma manu.
25 Sub galea pastor iunctis pice cantat avenis,
proque lupo pavidae bella verentur oves.
Vix ope castelli defendimur, et tamen intus
mixta facit Graecis barbara turba metum.
Quippe simul nobis habitat discrimine nullo
30 barbarus et tecti plus quoque parte tenet.
Quos[5] ut non timeas, possis odisse videndo
pellibus et longa pectora tecta coma.
Hos quoque, qui geniti Graia creduntur ab urbe,
pro patrio cultu Persica braca tegit.
35 Exercent illi sociae commercia linguae:
per gestum res est significanda mihi.
Barbarus hic ego sum, qui non intellegor ulli,
et rident stolidi verba Latina Getae;
meque palam de me tuto male saepe loquuntur,
40 forsitan obiciunt exiliumque mihi.
Vtque fit, in me aliquid[6] ficti, dicentibus illis
abnuerim quotiens adnuerimque, putant.
Adde quod iniustum[7] rigido ius dicitur ense,
dantur et in medio vulnera saepe foro.
45 O duram Lachesin, quae tam grave sidus habenti
fila dedit vitae non breviora meae!
Quod patriae vultu vestroque caremus, amici,
atque hic in Scythicis gentibus esse queror:
utraque poena gravis, merui tamen Vrbe carere,
50 non merui tali forsitan esse loco.
Quid loquor, ah, demens? ipsam quoque perdere vitam,
Caesaris offenso numine, dignus eram!
[1] stantque=suntque
[2] litus=tellus=tempus=pontus
[3] rapto=raptu
[4] avis=aves
[5] Quos=quorum
[6] aliquid=siquidem=si quid
[7] iniustum=et iustum
(托密斯的折磨)[1]
自從我到龐圖斯,希斯特已三次結冰,
歐克辛海的波浪已三次封凍[2]。
可是我覺得彷彿已離開故土許多年,
堪比特洛伊被希臘圍困的時間[3]。
5 時間過得如此緩慢,幾乎已停止,
所謂流年都邁着細碎的步子;
夏至並沒有從我的夜晚減去一分,
隆冬也沒有縮短白晝的光陰。
顯然,我的世界裡,自然規則已走樣[4],
10 萬物都隨我的痛苦變漫長。
抑或公共的時間仍循着原來的軌道,
唯有我的時間須慢慢煎熬?
名不副實的“好客之地”[5]正禁錮着我,
這片斯基泰海邊的不祥[6]之國。
15 無數蠻族在周圍,叫囂着殘酷的戰爭,
深信不劫掠就是可恥的人生。
外面到處是危險,只有低矮的城牆
和地勢本身護衛着這處山岡。
最意想不到的時候,敵人像密匝匝的鳥群
20 飛來,未及看清,已搶走戰利品。
即使城門緊閉時,我們也經常在街衢
撿拾飛入城牆的致命箭鏃。
因此,很少人敢住在郊野,非得如此,
便只能一手耕地,一手拿武器。
25 牧人戴着頭盔,吹瀝青粘連的蘆管,
這裡的羊群不怕狼,而怕刀劍。
堡壘也很難保護我們,而且在城內[7],
與希臘人混居的蠻族也令人生畏,
因為野蠻人毫無界限地和我們住一起,
30 喧賓奪主,佔據了大半的房子。
即使你不害怕,見他們胸前裹着獸皮,
披着長發,也難免心生憎意。
那些據信有希臘血統的居民也身穿
波斯馬褲,早無祖先的妝扮。
35 他們之間有共同的語言可以溝通,
而對我,事事都須用手勢表明。
這裡我反是野蠻人,我的話沒人能懂,
拉丁語只招來蓋塔人愚蠢的訕諷。
他們時常當著面毫無顧忌地謗毀我,
40 或許在譏笑我的放逐與淪落。
事實上,他們說話時我無論搖頭或點頭,
他們都覺得我心裡有所保留。
而且,正義是由不義的利劍來衡量,
法庭上經常有人被公然捅傷。
45 殘忍的拉刻西斯[8]!我的星如此悲慘,
為何不給我一條更短的紗線?
朋友們,我既悲嘆見不到祖國和你們,
也厭倦在這裡,與斯基泰部族為鄰。
兩種懲罰都嚴厲,不過我只該逐出
50 羅馬,或許不該流放此處。
我在說什麼,難道瘋了嗎?觸怒了愷撒,
即使丟了命,也是正當的懲罰!
[1] 這是《哀歌集》第五部中的著名詩篇。作品中最震撼人的一句是“這裡我反是野蠻人”(barbarus hic ego sum),這句話幾乎是為羅馬人帶來境外政治特權的語言通行證“我是羅馬公民”(civis Romanus sum)的反諷式翻版。從帝國中心來到帝國邊緣,以文明人眼光蔑視蠻族的詩人遭到了蠻族的蔑視,這是一個典型的反向“東方主義”情境,而關鍵因素在於語言,蠻族因為擁有共通的語言形成了共同體,奧維德則被排除在外,如Hauben(1975)所說,就連點頭和搖頭這樣的身體語言都成了意義闡釋的難題。Davis(2002)認為,這句話具有重大的意義,因為古希臘文化的“野蠻人”概念是全然建立在民族界限基礎上的。對古希臘人而言,非希臘人就是野蠻人;對古羅馬人而言,非羅馬人就是野蠻人。奧維德在托密斯的語言困境卻迫使他以異族的眼光來反觀自己,將自己定義為野蠻人,因為“野蠻”(barbarus)的本義就是語言表達不清。
[2] 從這兩行可推知,這首詩大約作於公元11-12年之間的冬天。
[3] 十年。
[4] 這也是奧維德放逐詩歌的一個主題:在極端的處境中,一切規則皆已失效。
[5] 參考《哀歌集》第三部第十三首第28行的注釋。
[6] “不祥”(sinistra)也是“左邊”的意思。
[7] Davis指出,27-40行的描寫突出了托密斯的多文化雜糅特徵。
[8] 拉刻西斯(Lachesis),命運三女神之一。