奧維德《哀歌集》第5部第7首



Quam legis, ex illa tibi venit epistula terra,
latus ubi aequoreis additur Hister aquis.
Si tibi contingit cum dulci vita salute,
candida fortunae pars manet una meae.
5 Scilicet, ut semper, quid agam, carissime, quaeris,
quamvis hoc vel me scire tacente potes.
Sum miser; haec brevis est nostrorum summa malorum,
quisquis et offenso Caesare vivit, erit.
Turba Tomitanae quae sit regionis et inter
10 quos habitem mores, discere cura tibi est?
Mixta sit haec quamvis inter Graecosque Getasque,
a male pacatis plus trahit ora Getis.
Sarmaticae maior Geticaeque frequentia gentis
per medias in equis itque reditque vias.
15 In quibus est nemo, qui non coryton et arcum
telaque vipereo lurida felle gerat.
Vox fera, trux vultus, verissima Martis[1] imago,
non coma, non ulla barba resecta manu.
Dextera non segnis fixo dare vulnera cultro,
20 quem iunctum lateri barbarus omnis habet.
Vivit in his heu nunc, lusorum[2] oblitus amorum,
hos videt, hos vates audit, amice, tuus:
atque utinam vivat non et[3] moriatur in illis,
absit ab invisis ut tamen umbra locis.
25 Carmina quod pleno saltari nostra theatro,
versibus et plaudi scribis, amice, meis,
nil equidem feci (tu scis hoc ipse) theatris,
Musa nec in plausus ambitiosa mea est.
Non tamen ingratum est, quodcumque oblivia nostri
30 impedit et profugi nomen in ora refert.
Quamvis interdum, quae me laesisse recordor,
carmina devoveo Pieridasque meas,
cum bene devovi, nequeo tamen esse sine illis,
vulneribusque meis tela cruenta sequor,
35 quaeque modo Euboicis lacerata est fluctibus, audet
Graia Capherea[4] currere puppis aqua[5].
Nec tamen, ut lauder vigilo curamque futuri
nominis, utilius quod latuisset, ago.
Detineo studiis animum falloque dolores,
40 experior curis et dare verba meis.
Quid potius faciam desertis solus in oris,
quamve malis aliam quaerere coner[6] opem?
Sive locum specto, locus est inamabilis, et quo
esse nihil toto tristius orbe potest,
45 sive homines, vix sunt homines hoc nomine digni,
quamque lupi, saevae plus feritatis habent.
Non metuunt leges, sed cedit viribus aequum,
victaque pugnaci iura sub ense iacent.
Pellibus et laxis arcent mala frigora bracis,
50 oraque sunt longis horrida tecta comis.
In paucis extant Graecae vestigia linguae,
haec quoque iam Getico barbara facta sono.
Vnus in hoc nemo est populo[7], qui forte Latine
quamlibet e medio reddere verba queat.
55 Ille ego Romanus vates (ignoscite, Musae!)
Sarmatico cogor plurima more loqui.
Et pudet et fateor, iam desuetudine longa
vix subeunt ipsi verba Latina mihi.
Nec dubito quin sint et in hoc non pauca libello
60 barbara: non hominis culpa, sed ista loci.
Ne tamen Ausoniae perdam commercia linguae,
et fiat patrio vox mea muta sono,
Ipse loquor mecum desuetaque verba retracto,
et studii repeto signa sinistra mei.
65 Sic animum tempusque traho sensumque[8] reduco
a contemplatu summoveoque mali.
Carminibus quaero miserarum oblivia rerum:
praemia si studio consequar ista, sat est.
[1] Martis=mortis
[2] nunc, lusorum=nullus eorum=his nullus tenerorum
[3] non et=et non
[4] Capherea=capharea aqua
[5] aqua=aquam
[6] coner=cogar
[7] nemo est populo=populo vix est
[8] sensumque=me sicque=mecumque

(蠻族的世界)[1]
 
你正讀的這封信,來自遙遠的地方,
寬闊的希斯特在那裡匯入海洋。
如果你的生命還享有甜美的平安,
至少我部分的命運依舊燦爛。
5 一如平素,朋友,你當然會問我近況,
但即使我不說,你也能夠想象。
我很凄慘,這就是全部苦難的概括,
任何人開罪了愷撒都不會好過。
托密斯這個地方的居民什麼樣,我周遭
10 是怎樣的風俗,你是否有興趣知曉?
雖然這片海岸雜居着希臘人和蓋塔人,
但野性難馴的蓋塔人淵源更深。
薩爾馬特人和蓋塔人數量佔了上風,
他們騎着馬在路上來回穿行,
15 箭囊、長弓和浸過蛇毒的泛黃鏃頭[2]
總是不離他們每一位左右。
聲音嚴厲,表情兇狠,馬爾斯的形象,
任憑頭髮和鬍鬚恣意生長。
右手持刀捅人的時候沒絲毫遲疑,
20 所有野蠻人腰上都掛着武器。
生活在這些人中間,整日耳濡目染,
你的詩翁早忘了愛的詩篇!
我寧願不再活着,寧願死了,即使死,
靈魂也要離開這可憎之地。
25 朋友,你在信中說,我的詩被配舞朗誦,
座無虛席的劇場里掌聲雷動;
其實你自己也知道,我不曾瞄準劇場,
我的詩從未奢望觀眾鼓掌[3]
但只要不讓世界忘了我,讓人們記起
30 放逐者的名字,就是可慶的事。
儘管我經常詛咒我的詩和繆斯女神,
因為我記得她們傷我多深,
但每次詛咒完,我還是割捨不下,又拿起
仍然沾着我鮮血的可怕武器,
35 剛慘遭歐卑亞波浪襲擊的希臘小船
竟敢再穿越卡佩柔斯的險灘[4]
然而,我這番辛勞並非為讚美,或為
本不該顯露的名聲確保未來。
我讓心靈沉浸於興趣里,忘卻痛苦,
40 試圖用言辭欺騙我的憂慮。
獨自在荒涼的海岸,我還能做些什麼?
有什麼別的法子減輕折磨?
如果我看景緻,根本沒有所謂的景緻,
全世界都找不到更陰鬱的土地。
45 如果我看人,他們幾乎不能稱作人,
甚至狼都比不上他們的兇狠,
公平讓位於強力,對法律毫無懼怕,
戰敗的正義趴伏在殘忍的劍下。
他們用獸皮和松垮的馬褲抵禦嚴寒,
50 一頭長髮遮掩着糙野的臉。
只有極少人還能勉強說些希臘語,
但也被蓋塔的野蠻口音征服。
至於拉丁語,整個民族裡更無一人
能用它翻譯最簡單不過的名稱。
55 我,著名的羅馬詩人(饒恕我,繆斯!),
被迫用薩爾馬特語說許多東西。
承認這一點更難堪:因為太久不用,
拉丁詞已經很難浮現在腦海中。
我相信,即使在這卷詩里蠻族的印記
60 也不少,不要怪我,怪這片土地。
然而,為了不忘記奧索尼亞的語言,
陷入無法用母語交流的深淵,
我就與自己對話,回憶棄置的詞語,
追尋曾給我帶來不幸的藝術。
65 我就這樣消磨時間,轉移注意力,
讓心靈遠離那些痛苦的沉思。
如今我寫詩是為了忘記所有的傷口,
若獲得如此的報償,便已足夠。


[1] 深陷在放逐生活中的奧維德越來越絕望,在這首詩里,“野蠻世界”的現實和“文明世界”的回憶形成了諸多對照,羅馬的大詩人被迫開始學習薩爾馬特語是奧維德尷尬處境最突出的體現。這篇作品也是《哀歌集》中少有的對蓋塔人的直接描繪。
[2] 奧維德在詩集中反覆提到蓋塔人浸毒的箭頭。
[3] 讓演員在劇場朗讀詩歌,將詩歌變成某種戲劇(fabula),似乎是讓古羅馬詩人丟臉的事。
[4] 參考《哀歌集》第一部第一首第84行的注釋。