奥维德《哀歌集》第5部第7首



Quam legis, ex illa tibi venit epistula terra,
latus ubi aequoreis additur Hister aquis.
Si tibi contingit cum dulci vita salute,
candida fortunae pars manet una meae.
5 Scilicet, ut semper, quid agam, carissime, quaeris,
quamvis hoc vel me scire tacente potes.
Sum miser; haec brevis est nostrorum summa malorum,
quisquis et offenso Caesare vivit, erit.
Turba Tomitanae quae sit regionis et inter
10 quos habitem mores, discere cura tibi est?
Mixta sit haec quamvis inter Graecosque Getasque,
a male pacatis plus trahit ora Getis.
Sarmaticae maior Geticaeque frequentia gentis
per medias in equis itque reditque vias.
15 In quibus est nemo, qui non coryton et arcum
telaque vipereo lurida felle gerat.
Vox fera, trux vultus, verissima Martis[1] imago,
non coma, non ulla barba resecta manu.
Dextera non segnis fixo dare vulnera cultro,
20 quem iunctum lateri barbarus omnis habet.
Vivit in his heu nunc, lusorum[2] oblitus amorum,
hos videt, hos vates audit, amice, tuus:
atque utinam vivat non et[3] moriatur in illis,
absit ab invisis ut tamen umbra locis.
25 Carmina quod pleno saltari nostra theatro,
versibus et plaudi scribis, amice, meis,
nil equidem feci (tu scis hoc ipse) theatris,
Musa nec in plausus ambitiosa mea est.
Non tamen ingratum est, quodcumque oblivia nostri
30 impedit et profugi nomen in ora refert.
Quamvis interdum, quae me laesisse recordor,
carmina devoveo Pieridasque meas,
cum bene devovi, nequeo tamen esse sine illis,
vulneribusque meis tela cruenta sequor,
35 quaeque modo Euboicis lacerata est fluctibus, audet
Graia Capherea[4] currere puppis aqua[5].
Nec tamen, ut lauder vigilo curamque futuri
nominis, utilius quod latuisset, ago.
Detineo studiis animum falloque dolores,
40 experior curis et dare verba meis.
Quid potius faciam desertis solus in oris,
quamve malis aliam quaerere coner[6] opem?
Sive locum specto, locus est inamabilis, et quo
esse nihil toto tristius orbe potest,
45 sive homines, vix sunt homines hoc nomine digni,
quamque lupi, saevae plus feritatis habent.
Non metuunt leges, sed cedit viribus aequum,
victaque pugnaci iura sub ense iacent.
Pellibus et laxis arcent mala frigora bracis,
50 oraque sunt longis horrida tecta comis.
In paucis extant Graecae vestigia linguae,
haec quoque iam Getico barbara facta sono.
Vnus in hoc nemo est populo[7], qui forte Latine
quamlibet e medio reddere verba queat.
55 Ille ego Romanus vates (ignoscite, Musae!)
Sarmatico cogor plurima more loqui.
Et pudet et fateor, iam desuetudine longa
vix subeunt ipsi verba Latina mihi.
Nec dubito quin sint et in hoc non pauca libello
60 barbara: non hominis culpa, sed ista loci.
Ne tamen Ausoniae perdam commercia linguae,
et fiat patrio vox mea muta sono,
Ipse loquor mecum desuetaque verba retracto,
et studii repeto signa sinistra mei.
65 Sic animum tempusque traho sensumque[8] reduco
a contemplatu summoveoque mali.
Carminibus quaero miserarum oblivia rerum:
praemia si studio consequar ista, sat est.
[1] Martis=mortis
[2] nunc, lusorum=nullus eorum=his nullus tenerorum
[3] non et=et non
[4] Capherea=capharea aqua
[5] aqua=aquam
[6] coner=cogar
[7] nemo est populo=populo vix est
[8] sensumque=me sicque=mecumque

(蛮族的世界)[1]
 
你正读的这封信,来自遥远的地方,
宽阔的希斯特在那里汇入海洋。
如果你的生命还享有甜美的平安,
至少我部分的命运依旧灿烂。
5 一如平素,朋友,你当然会问我近况,
但即使我不说,你也能够想象。
我很凄惨,这就是全部苦难的概括,
任何人开罪了恺撒都不会好过。
托密斯这个地方的居民什么样,我周遭
10 是怎样的风俗,你是否有兴趣知晓?
虽然这片海岸杂居着希腊人和盖塔人,
但野性难驯的盖塔人渊源更深。
萨尔马特人和盖塔人数量占了上风,
他们骑着马在路上来回穿行,
15 箭囊、长弓和浸过蛇毒的泛黄镞头[2]
总是不离他们每一位左右。
声音严厉,表情凶狠,马尔斯的形象,
任凭头发和胡须恣意生长。
右手持刀捅人的时候没丝毫迟疑,
20 所有野蛮人腰上都挂着武器。
生活在这些人中间,整日耳濡目染,
你的诗翁早忘了爱的诗篇!
我宁愿不再活着,宁愿死了,即使死,
灵魂也要离开这可憎之地。
25 朋友,你在信中说,我的诗被配舞朗诵,
座无虚席的剧场里掌声雷动;
其实你自己也知道,我不曾瞄准剧场,
我的诗从未奢望观众鼓掌[3]
但只要不让世界忘了我,让人们记起
30 放逐者的名字,就是可庆的事。
尽管我经常诅咒我的诗和缪斯女神,
因为我记得她们伤我多深,
但每次诅咒完,我还是割舍不下,又拿起
仍然沾着我鲜血的可怕武器,
35 刚惨遭欧卑亚波浪袭击的希腊小船
竟敢再穿越卡佩柔斯的险滩[4]
然而,我这番辛劳并非为赞美,或为
本不该显露的名声确保未来。
我让心灵沉浸于兴趣里,忘却痛苦,
40 试图用言辞欺骗我的忧虑。
独自在荒凉的海岸,我还能做些什么?
有什么别的法子减轻折磨?
如果我看景致,根本没有所谓的景致,
全世界都找不到更阴郁的土地。
45 如果我看人,他们几乎不能称作人,
甚至狼都比不上他们的凶狠,
公平让位于强力,对法律毫无惧怕,
战败的正义趴伏在残忍的剑下。
他们用兽皮和松垮的马裤抵御严寒,
50 一头长发遮掩着糙野的脸。
只有极少人还能勉强说些希腊语,
但也被盖塔的野蛮口音征服。
至于拉丁语,整个民族里更无一人
能用它翻译最简单不过的名称。
55 我,著名的罗马诗人(饶恕我,缪斯!),
被迫用萨尔马特语说许多东西。
承认这一点更难堪:因为太久不用,
拉丁词已经很难浮现在脑海中。
我相信,即使在这卷诗里蛮族的印记
60 也不少,不要怪我,怪这片土地。
然而,为了不忘记奥索尼亚的语言,
陷入无法用母语交流的深渊,
我就与自己对话,回忆弃置的词语,
追寻曾给我带来不幸的艺术。
65 我就这样消磨时间,转移注意力,
让心灵远离那些痛苦的沉思。
如今我写诗是为了忘记所有的伤口,
若获得如此的报偿,便已足够。


[1] 深陷在放逐生活中的奥维德越来越绝望,在这首诗里,“野蛮世界”的现实和“文明世界”的回忆形成了诸多对照,罗马的大诗人被迫开始学习萨尔马特语是奥维德尴尬处境最突出的体现。这篇作品也是《哀歌集》中少有的对盖塔人的直接描绘。
[2] 奥维德在诗集中反复提到盖塔人浸毒的箭头。
[3] 让演员在剧场朗读诗歌,将诗歌变成某种戏剧(fabula),似乎是让古罗马诗人丢脸的事。
[4] 参考《哀歌集》第一部第一首第84行的注释。