奧維德《哀歌集》第5部第5首



Annuus adsuetum dominae natalis honorem
exigit: ite manus ad pia sacra meae.
Sic quondam festum Laërtius egerit heros
forsan in extremo coniugis orbe diem.
5 Lingua favens adsit, nostrorum oblita malorum,
quae, puto, dedidicit iam bona verba loqui:
quaeque semel toto vestis mihi sumitur anno,
sumatur fatis discolor alba meis;
araque gramineo viridis de caespite fiat,
10 et velet tepidos nexa corona focos.
Da mihi tura, puer, pingues facientia flammas,
quodque pio fusum stridat in igne merum.
Optime natalis! quamvis procul absumus, opto
candidus huc venias dissimilisque meo,
15 si quod et instabat dominae miserabile vulnus,
sit perfuncta meis tempus in omne malis;
quaeque gravi nuper plus quam quassata procella est,
quod superest, tutum per mare navis eat.
Illa domo nataque sua patriaque fruatur
20 (erepta haec uni sit satis esse mihi)
quatenus et non est in caro coniuge felix,
pars vitae tristi cetera nube vacet.
Vivat, ametque virum, quoniam sic cogitur, absens,
consumatque annos, sed diuturna, suos.
25 Adicerem et nostros, sed ne contagia fati
corrumpant timeo, quos agit ipsa, mei.
Nil homini certum est: fieri quis posse putaret,
ut facerem in mediis haec ego sacra Getis?
Aspice ut aura tamen fumos e ture coortos
30 in partes Italas et loca dextra ferat.
Sensus inest igitur nebulis, quas exigit ignis:
consilio fugiunt aethera, Ponte[1], tuum.
Consilio, commune sacrum cum fiat in ara
fratribus, alterna qui periere manu,
35 ipsa sibi discors, tamquam mandetur ab illis,
scinditur in partes atra favilla duas.
Hoc, memini, quondam fieri non posse loquebar,
et me Battiades iudice falsus erat:
omnia nunc credo, cum tu non stultus ab Arcto
40 terga, vapor, dederis Ausoniamque petas.
Haec ergo lux est, quae si non orta fuisset,
nulla fuit misero festa videnda mihi.
Edidit haec mores illis heroisin[2] aequos,
quis erat Eëtion Icariusque pater.
45 Nata pudicitia est ista[3] probitasque, fidesque,
at non sunt ista gaudia nata die[4],
sed labor et curae fortunaque moribus impar,
iustaque de viduo paene querela toro.
Scilicet adversis probitas exercita rebus
50 tristi materiam tempore laudis habet.
Si nihil infesti durus vidisset Vlixes,
Penelope felix, sed sine laude foret.
Victor Echionias si vir penetrasset in arces,
forsitan Evadnen vix sua nosset humus.
55 Cum Pelia genitae tot sint, cur nobilis una est?
nempe fuit misero nupta quod una viro.
Effice ut Iliacas tangat prior alter harenas,
Laodamia nihil cur referatur erit.
Et tua, quod malles[5], pietas ignota maneret,
60 implerent venti si mea vela sui.
Di tamen et Caesar dis accessure, sed olim,
aequarint Pylios cum tua fata dies,
non mihi, qui poenam fateor meruisse, sed illi
parcite, quae nullo digna dolore dolet.
[1] consilio aethera Ponte=consilium cetera pene
[2] heroisin=heroibus
[3] ista=moris=virtus
[4] die=fide
[5] malles=mallem

(妻子的生日)[1]
 
又逢女主人的生日,它要求慣常的榮禮,
我的手,快去準備愛的儀式。
往昔,在世界的盡頭,或許尤利西斯[2]
也如此慶祝過妻子[3]的幸福節日。
5 給我討喜的舌頭,忘掉眼前的苦難,
我想它已不會說吉祥的語言;
再換上那件白色長袍,整年只穿過
它一次,因為與我的境遇不合;
快搭起祭壇,鋪好草皮,青翠新鮮,
10 給溫暖的壁爐披上編織的花環。
小奴,給我火焰最明亮的乳香,還有
澆在香火上嗞嗞作響的酒。
最美好的生日!我雖遠在天涯,卻願你
燦爛地到來,不同於我的生日。
15 若還有任何傷害可能威脅女主人,
願我的苦難已永遠將它贖清;
也願最近幾乎被風暴肢解的小船
未來在海上能夠一路平安。
願她享有家、女兒和故土的幸福,
20 只讓我一人承受失去的痛苦;
既然親愛的伴侶未能帶給她好運,
願她在其餘的方面再無陰雲。
願她好好活,在遠方(既然無選擇)愛丈夫,
平安圓滿地過完命定的壽數。
25 我也願加上自己的壽數,只是害怕
我的壞運會污染她的年華。
人生難測,誰能夠料到會有今日,
我竟在蓋塔人中間舉行這儀式?
可是,瞧,風怎樣將乳香燃起的煙
30 吹向意大利的那邊,吉祥的那邊!
這樣看來,火噴出的雲竟也有感覺,
故意從這龐圖斯的天空逃脫。
人們在祭壇上舉行聯合的喪禮,追憶
那對自相殘殺而殞命的兄弟,
35 黑色的餘燼卻彷彿受了兩人的指令,
起了爭執,故意分裂成兩份。
我記得自己說過,此事不可能出現,
相信卡利馬科斯一定是杜撰[4]
現在我什麼都信了,既然你,煙霧,都不傻,
40 也拋棄這北方,飛向奧索尼亞[5]
所以,如果這個黎明從不曾誕生,
不幸的我就無法在此歡慶。
就是這一天誕生了那麼卓越的品格,
堪比安德洛瑪刻和珀涅羅珀,
45 誕生了貞潔、正直與忠誠,可是這一天
卻沒有誕生歡樂,只有憂患、
操勞,只有與品格不相稱的厄運,只有
無計可消的幾近喪偶的哀愁。
的確,傷痛之時被逆境磨礪的美德
50 向來都受人稱頌,弦歌不輟。
倘若堅忍的尤利西斯從未受苦,
珀涅羅珀雖幸福,卻無人讚譽;
倘若丈夫勝利地攻入了忒拜的城牆,
厄瓦德涅或許難揚名家鄉[6]
55 珀利阿斯的女兒中為何只一位著名?
自然因為她丈夫遭遇不幸[7]
如果另一位搶先到達伊利昂的沙灘,
拉俄達彌婭又怎會被人紀念[8]
你的至情(你寧願如此)將永遠隱蹤,
60 如果我的船帆鼓滿了好風。
然而眾神啊,還有愷撒(你終將成神,
但會先活完涅斯托耳的壽命[9]),
別饒恕自認該受罰的我,但請你們
饒恕她,她不應傷心,卻在傷心!


[1] 這首詩與《哀歌集》第三部第十三首形成了對照。作品前半段的情感還是令人感動的,但後半段的說教又讓現代讀者感到不快,但這種態度卻代表了西方古典時代男性社會對女性的典型要求:對妻子而言,美德與忠誠遠比情感的滿足重要。
[2] 尤利西斯的原文是Laërtius heros(拉厄耳忒斯的英雄),因為他的父親是拉厄耳忒斯。
[3] 珀涅羅珀。
[4] 自相殘殺的兄弟指俄狄浦斯的兒子波呂尼刻斯和厄忒俄克勒斯,參考《哀歌集》第二部第320行的注釋。這個祭壇上的故事出自亞歷山大詩人卡利馬科斯的《起源書》(Aitia),但原文已經失傳,古羅馬白銀時代詩人斯塔提烏斯(P. Papinius Statius,45-96)的《忒拜紀》(Thebaid 429-32)中有較為詳細的描述。
[5] 意大利古稱。
[6] 參考《哀歌集》第四部第三首第64行的注釋。
[7] “珀利阿斯的女兒”指阿爾刻提斯,參考《哀歌集》第二部第404行的注釋。珀利阿斯有九位女兒。
[8] 參考《哀歌集》第一部第六首第20行的注釋。
[9] 涅斯托耳(Nestor)是荷馬史詩中著名的長壽者。