奧維德《哀歌集》第5部第4首



Litore ab Euxino Nasonis epistula veni
lassaque facta mari, lassaque facta via,
qui mihi flens dixit ‘tu, cui licet, aspice Romam.
Heu quanto melior sors tua sorte mea est!’
5 Flens quoque me scripsit, nec qua signabar, ad os est
ante, sed ad madidas gemma relata genas.
Tristitiae causam siquis cognoscere quaerit,
ostendi solem postulat ille sibi,
nec frondem in silvis, nec aperto mollia prato
10 gramina, nec pleno flumine cernit aquam[1];
quid Priamus doleat, mirabitur, Hectore rapto,
quidve Philoctetes ictus ab angue gemat.
Di facerent utinam talis status esset in illo,
ut non tristitiae causa dolenda foret!
15 Fert tamen, ut debet, casus patienter amaros,
more nec indomiti frena recusat equi.
Nec fore perpetuam sperat sibi numinis iram,
conscius in culpa non scelus esse sua.
Saepe refert, sit quanta dei clementia, cuius
20 se quoque in exemplis adnumerare solet:
nam, quod opes teneat patrias, quod nomina civis,
denique quod vivat, munus habere dei.
Te tamen (o, si quid credis mihi, carior illi
omnibus) in toto pectore semper habet;
25 teque Menoetiaden, te, qui comitatus Oresten,
te vocat Aegiden Euryalumque suum.
Nec patriam magis ille suam desiderat et quae
plurima cum patria sentit abesse sibi,
quam vultus oculosque tuos, o dulcior illo
30 melle, quod in ceris Attica ponit apis.
Saepe etiam maerens tempus reminiscitur illud,
quod non praeventum morte fuisse dolet;
cumque alii fugerent subitae contagia cladis,
nec vellent ictae limen adire domus,
35 te sibi cum paucis meminit mansisse fidelem,
si paucos aliquis tresve duosve vocat.
Quamvis attonitus, sensit tamen omnia, nec te
se minus adversis indoluisse suis.
Verba solet vultumque tuum gemitusque referre,
40 et te flente suos emaduisse sinus:
quam sibi praestiteris, qua consolatus amicum
sis ope, solandus cum simul ipse fores.
Pro quibus adfirmat fore se memoremque piumque,
sive diem videat sive tegatur humo,
45 per caput ipse suum solitus iurare tuumque,
quod scio non illi vilius esse suo.
Plena tot ac tantis referetur gratia factis,
nec sinet ille tuos litus arare boves.
Fac modo, constanter profugum tueare: quod ille,
50 qui bene te novit, non rogat, ipsa rogo.
[1] aquam=aquas

(致一位真誠的朋友)[1]
 
我,納索的書簡,來自歐克辛海岸,
翻山越海,已經疲憊不堪。
他哭着對我說:“既然你可以,就看看羅馬,
唉,你的命運比我好多啦!”
5 寫我時他也流淚,他不是先把印章
湊到嘴邊,而是碰沾濕的臉龐。
如果誰非想探詢這份悲傷的來源,
就是要求把太陽指給他看,
卻注意不到林間的樹葉、曠野上的柔草
10 和溪里豐盈的流水;他會想知道,
赫克托耳被劫走,父親為何傷心[2]
菲羅克忒特斯被蛇咬,為何呻吟[3]
啊,願神賜給我主人這樣的好運,
讓他沒有任何悲傷的原因!
15 然而他理所應當地擔起這些苦痛,
不學未馴服的馬,拒絕韁繩。
他希望,神對自己的怒氣不會長久,
他知道,自己有過失,卻無罪咎。
他經常回憶那位神是如何地仁慈,
每次舉例,他總不忘提自己。
他依然擁有父親的遺產,公民的名字,
尤其是還活着,這都是神的恩賜。
但是你(你若相信我)是他最珍視的朋友,
時時刻刻都放在他的心頭。
25 他說你是彼拉得、帕特洛克羅斯[4]
也是他的忒修斯和歐律阿羅斯[5]
在他所有的思念和牽掛中,無論故土
還是故土的無數事物,都不如
你的臉,你的眼睛,啊,對他而言,
30 你比阿提卡蜂蠟里的蜜還甜[6]
他也經常悲傷地回憶起那段時間,
痛惜自己沒有死在它之前,
當他突然遭難,別人都唯恐受牽連,
不肯跨進禍患之家的門檻,
35 你和幾位朋友卻依然忠誠相待,
如果“幾位”的意思就是兩三位。
雖然受重創,他仍洞悉一切,知道你
為他的厄運和他一樣哀戚。
他經常描繪你當時的言語、嘆息和表情,
40 淚水如何打濕了你的衣襟。
你如何支持他,如何想盡辦法安慰
朋友,雖然你自己也需要關懷。
因為這些,他承諾始終守護這情誼,
無論他活着還是葬在土裡,
45 他常用自己的生命和你的生命發誓,
我知道兩者對他有同樣的價值。
他欠你太多的恩情,必定會全力補償,
不會讓你的牛在海岸空耕[7]
但別忘保護放逐的他,我如此請求,
他太了解你,不會向你開口[8]


[1] 在這首詩里,奧維德又用了擬人手法,讓書簡以第一人稱的方式說話,這樣他可以更無顧忌地抒發情感,也更容易向對方提出要求。詩的內容完全符合奧維德後期詩歌的程式:放逐的痛苦;屋大維的仁慈;自己有錯卻無罪;自己與對方的情誼;回憶;自己的承諾和對朋友的要求。
[2] 參考《哀歌集》第三部第五首第38行的注釋。
[3] 參考《哀歌集》第五部第一首第62行的注釋。
[4] 彼拉得的原文是qui comitatus Oresten(陪伴俄瑞斯忒斯的人),帕特洛克羅斯的原文是Menoetiaden(墨諾提俄斯之子)。
[5] 忒修斯的原文是Aegiden(埃勾斯之子),因為他的父親是雅典國王埃勾斯(Aegeus)。
[6] 許梅托斯山(Hymettus)在雅典(阿提卡半島)附近,以產蜂蜜聞名。
[7] “牛在海岸空耕”(litus arare boves)是古羅馬錶示徒勞無功的諺語。
[8] 然而,奧維德藉助這封信還是開了口。