奥维德《哀歌集》第5部第5首



Annuus adsuetum dominae natalis honorem
exigit: ite manus ad pia sacra meae.
Sic quondam festum Laërtius egerit heros
forsan in extremo coniugis orbe diem.
5 Lingua favens adsit, nostrorum oblita malorum,
quae, puto, dedidicit iam bona verba loqui:
quaeque semel toto vestis mihi sumitur anno,
sumatur fatis discolor alba meis;
araque gramineo viridis de caespite fiat,
10 et velet tepidos nexa corona focos.
Da mihi tura, puer, pingues facientia flammas,
quodque pio fusum stridat in igne merum.
Optime natalis! quamvis procul absumus, opto
candidus huc venias dissimilisque meo,
15 si quod et instabat dominae miserabile vulnus,
sit perfuncta meis tempus in omne malis;
quaeque gravi nuper plus quam quassata procella est,
quod superest, tutum per mare navis eat.
Illa domo nataque sua patriaque fruatur
20 (erepta haec uni sit satis esse mihi)
quatenus et non est in caro coniuge felix,
pars vitae tristi cetera nube vacet.
Vivat, ametque virum, quoniam sic cogitur, absens,
consumatque annos, sed diuturna, suos.
25 Adicerem et nostros, sed ne contagia fati
corrumpant timeo, quos agit ipsa, mei.
Nil homini certum est: fieri quis posse putaret,
ut facerem in mediis haec ego sacra Getis?
Aspice ut aura tamen fumos e ture coortos
30 in partes Italas et loca dextra ferat.
Sensus inest igitur nebulis, quas exigit ignis:
consilio fugiunt aethera, Ponte[1], tuum.
Consilio, commune sacrum cum fiat in ara
fratribus, alterna qui periere manu,
35 ipsa sibi discors, tamquam mandetur ab illis,
scinditur in partes atra favilla duas.
Hoc, memini, quondam fieri non posse loquebar,
et me Battiades iudice falsus erat:
omnia nunc credo, cum tu non stultus ab Arcto
40 terga, vapor, dederis Ausoniamque petas.
Haec ergo lux est, quae si non orta fuisset,
nulla fuit misero festa videnda mihi.
Edidit haec mores illis heroisin[2] aequos,
quis erat Eëtion Icariusque pater.
45 Nata pudicitia est ista[3] probitasque, fidesque,
at non sunt ista gaudia nata die[4],
sed labor et curae fortunaque moribus impar,
iustaque de viduo paene querela toro.
Scilicet adversis probitas exercita rebus
50 tristi materiam tempore laudis habet.
Si nihil infesti durus vidisset Vlixes,
Penelope felix, sed sine laude foret.
Victor Echionias si vir penetrasset in arces,
forsitan Evadnen vix sua nosset humus.
55 Cum Pelia genitae tot sint, cur nobilis una est?
nempe fuit misero nupta quod una viro.
Effice ut Iliacas tangat prior alter harenas,
Laodamia nihil cur referatur erit.
Et tua, quod malles[5], pietas ignota maneret,
60 implerent venti si mea vela sui.
Di tamen et Caesar dis accessure, sed olim,
aequarint Pylios cum tua fata dies,
non mihi, qui poenam fateor meruisse, sed illi
parcite, quae nullo digna dolore dolet.
[1] consilio aethera Ponte=consilium cetera pene
[2] heroisin=heroibus
[3] ista=moris=virtus
[4] die=fide
[5] malles=mallem

(妻子的生日)[1]
 
又逢女主人的生日,它要求惯常的荣礼,
我的手,快去准备爱的仪式。
往昔,在世界的尽头,或许尤利西斯[2]
也如此庆祝过妻子[3]的幸福节日。
5 给我讨喜的舌头,忘掉眼前的苦难,
我想它已不会说吉祥的语言;
再换上那件白色长袍,整年只穿过
它一次,因为与我的境遇不合;
快搭起祭坛,铺好草皮,青翠新鲜,
10 给温暖的壁炉披上编织的花环。
小奴,给我火焰最明亮的乳香,还有
浇在香火上嗞嗞作响的酒。
最美好的生日!我虽远在天涯,却愿你
灿烂地到来,不同于我的生日。
15 若还有任何伤害可能威胁女主人,
愿我的苦难已永远将它赎清;
也愿最近几乎被风暴肢解的小船
未来在海上能够一路平安。
愿她享有家、女儿和故土的幸福,
20 只让我一人承受失去的痛苦;
既然亲爱的伴侣未能带给她好运,
愿她在其余的方面再无阴云。
愿她好好活,在远方(既然无选择)爱丈夫,
平安圆满地过完命定的寿数。
25 我也愿加上自己的寿数,只是害怕
我的坏运会污染她的年华。
人生难测,谁能够料到会有今日,
我竟在盖塔人中间举行这仪式?
可是,瞧,风怎样将乳香燃起的烟
30 吹向意大利的那边,吉祥的那边!
这样看来,火喷出的云竟也有感觉,
故意从这庞图斯的天空逃脱。
人们在祭坛上举行联合的丧礼,追忆
那对自相残杀而殒命的兄弟,
35 黑色的余烬却仿佛受了两人的指令,
起了争执,故意分裂成两份。
我记得自己说过,此事不可能出现,
相信卡利马科斯一定是杜撰[4]
现在我什么都信了,既然你,烟雾,都不傻,
40 也抛弃这北方,飞向奥索尼亚[5]
所以,如果这个黎明从不曾诞生,
不幸的我就无法在此欢庆。
就是这一天诞生了那么卓越的品格,
堪比安德洛玛刻和珀涅罗珀,
45 诞生了贞洁、正直与忠诚,可是这一天
却没有诞生欢乐,只有忧患、
操劳,只有与品格不相称的厄运,只有
无计可消的几近丧偶的哀愁。
的确,伤痛之时被逆境磨砺的美德
50 向来都受人称颂,弦歌不辍。
倘若坚忍的尤利西斯从未受苦,
珀涅罗珀虽幸福,却无人赞誉;
倘若丈夫胜利地攻入了忒拜的城墙,
厄瓦德涅或许难扬名家乡[6]
55 珀利阿斯的女儿中为何只一位著名?
自然因为她丈夫遭遇不幸[7]
如果另一位抢先到达伊利昂的沙滩,
拉俄达弥娅又怎会被人纪念[8]
你的至情(你宁愿如此)将永远隐踪,
60 如果我的船帆鼓满了好风。
然而众神啊,还有恺撒(你终将成神,
但会先活完涅斯托耳的寿命[9]),
别饶恕自认该受罚的我,但请你们
饶恕她,她不应伤心,却在伤心!


[1] 这首诗与《哀歌集》第三部第十三首形成了对照。作品前半段的情感还是令人感动的,但后半段的说教又让现代读者感到不快,但这种态度却代表了西方古典时代男性社会对女性的典型要求:对妻子而言,美德与忠诚远比情感的满足重要。
[2] 尤利西斯的原文是Laërtius heros(拉厄耳忒斯的英雄),因为他的父亲是拉厄耳忒斯。
[3] 珀涅罗珀。
[4] 自相残杀的兄弟指俄狄浦斯的儿子波吕尼刻斯和厄忒俄克勒斯,参考《哀歌集》第二部第320行的注释。这个祭坛上的故事出自亚历山大诗人卡利马科斯的《起源书》(Aitia),但原文已经失传,古罗马白银时代诗人斯塔提乌斯(P. Papinius Statius,45-96)的《忒拜纪》(Thebaid 429-32)中有较为详细的描述。
[5] 意大利古称。
[6] 参考《哀歌集》第四部第三首第64行的注释。
[7] “珀利阿斯的女儿”指阿尔刻提斯,参考《哀歌集》第二部第404行的注释。珀利阿斯有九位女儿。
[8] 参考《哀歌集》第一部第六首第20行的注释。
[9] 涅斯托耳(Nestor)是荷马史诗中著名的长寿者。