Litore ab Euxino Nasonis epistula veni
lassaque facta mari, lassaque facta via,
qui mihi flens dixit ‘tu, cui licet, aspice Romam.
Heu quanto melior sors tua sorte mea est!’
5 Flens quoque me scripsit, nec qua signabar, ad os est
ante, sed ad madidas gemma relata genas.
Tristitiae causam siquis cognoscere quaerit,
ostendi solem postulat ille sibi,
nec frondem in silvis, nec aperto mollia prato
10 gramina, nec pleno flumine cernit aquam[1];
quid Priamus doleat, mirabitur, Hectore rapto,
quidve Philoctetes ictus ab angue gemat.
Di facerent utinam talis status esset in illo,
ut non tristitiae causa dolenda foret!
15 Fert tamen, ut debet, casus patienter amaros,
more nec indomiti frena recusat equi.
Nec fore perpetuam sperat sibi numinis iram,
conscius in culpa non scelus esse sua.
Saepe refert, sit quanta dei clementia, cuius
20 se quoque in exemplis adnumerare solet:
nam, quod opes teneat patrias, quod nomina civis,
denique quod vivat, munus habere dei.
Te tamen (o, si quid credis mihi, carior illi
omnibus) in toto pectore semper habet;
25 teque Menoetiaden, te, qui comitatus Oresten,
te vocat Aegiden Euryalumque suum.
Nec patriam magis ille suam desiderat et quae
plurima cum patria sentit abesse sibi,
quam vultus oculosque tuos, o dulcior illo
30 melle, quod in ceris Attica ponit apis.
Saepe etiam maerens tempus reminiscitur illud,
quod non praeventum morte fuisse dolet;
cumque alii fugerent subitae contagia cladis,
nec vellent ictae limen adire domus,
35 te sibi cum paucis meminit mansisse fidelem,
si paucos aliquis tresve duosve vocat.
Quamvis attonitus, sensit tamen omnia, nec te
se minus adversis indoluisse suis.
Verba solet vultumque tuum gemitusque referre,
40 et te flente suos emaduisse sinus:
quam sibi praestiteris, qua consolatus amicum
sis ope, solandus cum simul ipse fores.
Pro quibus adfirmat fore se memoremque piumque,
sive diem videat sive tegatur humo,
45 per caput ipse suum solitus iurare tuumque,
quod scio non illi vilius esse suo.
Plena tot ac tantis referetur gratia factis,
nec sinet ille tuos litus arare boves.
Fac modo, constanter profugum tueare: quod ille,
50 qui bene te novit, non rogat, ipsa rogo.
[1] aquam=aquas
(致一位真诚的朋友)[1]
我,纳索的书简,来自欧克辛海岸,
翻山越海,已经疲惫不堪。
他哭着对我说:“既然你可以,就看看罗马,
唉,你的命运比我好多啦!”
5 写我时他也流泪,他不是先把印章
凑到嘴边,而是碰沾湿的脸庞。
如果谁非想探询这份悲伤的来源,
就是要求把太阳指给他看,
却注意不到林间的树叶、旷野上的柔草
10 和溪里丰盈的流水;他会想知道,
赫克托耳被劫走,父亲为何伤心[2],
菲罗克忒特斯被蛇咬,为何呻吟[3]。
啊,愿神赐给我主人这样的好运,
让他没有任何悲伤的原因!
15 然而他理所应当地担起这些苦痛,
不学未驯服的马,拒绝缰绳。
他希望,神对自己的怒气不会长久,
他知道,自己有过失,却无罪咎。
他经常回忆那位神是如何地仁慈,
每次举例,他总不忘提自己。
他依然拥有父亲的遗产,公民的名字,
尤其是还活着,这都是神的恩赐。
但是你(你若相信我)是他最珍视的朋友,
时时刻刻都放在他的心头。
25 他说你是彼拉得、帕特洛克罗斯[4],
也是他的忒修斯和欧律阿罗斯[5]。
在他所有的思念和牵挂中,无论故土
还是故土的无数事物,都不如
你的脸,你的眼睛,啊,对他而言,
30 你比阿提卡蜂蜡里的蜜还甜[6]。
他也经常悲伤地回忆起那段时间,
痛惜自己没有死在它之前,
当他突然遭难,别人都唯恐受牵连,
不肯跨进祸患之家的门槛,
35 你和几位朋友却依然忠诚相待,
如果“几位”的意思就是两三位。
虽然受重创,他仍洞悉一切,知道你
为他的厄运和他一样哀戚。
他经常描绘你当时的言语、叹息和表情,
40 泪水如何打湿了你的衣襟。
你如何支持他,如何想尽办法安慰
朋友,虽然你自己也需要关怀。
因为这些,他承诺始终守护这情谊,
无论他活着还是葬在土里,
45 他常用自己的生命和你的生命发誓,
我知道两者对他有同样的价值。
他欠你太多的恩情,必定会全力补偿,
不会让你的牛在海岸空耕[7]。
但别忘保护放逐的他,我如此请求,
他太了解你,不会向你开口[8]。
[1] 在这首诗里,奥维德又用了拟人手法,让书简以第一人称的方式说话,这样他可以更无顾忌地抒发情感,也更容易向对方提出要求。诗的内容完全符合奥维德后期诗歌的程式:放逐的痛苦;屋大维的仁慈;自己有错却无罪;自己与对方的情谊;回忆;自己的承诺和对朋友的要求。
[2] 参考《哀歌集》第三部第五首第38行的注释。
[3] 参考《哀歌集》第五部第一首第62行的注释。
[4] 彼拉得的原文是qui comitatus Oresten(陪伴俄瑞斯忒斯的人),帕特洛克罗斯的原文是Menoetiaden(墨诺提俄斯之子)。
[5] 忒修斯的原文是Aegiden(埃勾斯之子),因为他的父亲是雅典国王埃勾斯(Aegeus)。
[6] 许梅托斯山(Hymettus)在雅典(阿提卡半岛)附近,以产蜂蜜闻名。
[7] “牛在海岸空耕”(litus arare boves)是古罗马表示徒劳无功的谚语。
[8] 然而,奥维德借助这封信还是开了口。