奧維德《哀歌集》第5部第3首



Illa dies haec est, qua te celebrare poetae,
si modo non fallunt tempora, Bacche, solent,
festaque odoratis innectunt tempora sertis,
et dicunt laudes ad tua vina tuas.
5 Inter quos, memini, dum me mea fata sinebant,
non invisa tibi pars ego saepe fui,
quem nunc suppositum stellis Cynosuridos Vrsae
iuncta tenet crudis Sarmatis ora Getis.
Quique prius mollem vacuamque laboribus egi
10 in studiis vitam Pieridumque choro,
nunc procul a patria Geticis circumsonor armis,
multa prius pelago multaque passus humo.
Sive mihi casus sive hoc dedit ira deorum,
nubila nascenti seu mihi Parca fuit,
15 tu tamen e sacris hederae[1] cultoribus unum
numine debueras sustinuisse tuo.
An dominae fati quicquid cecinere sorores,
omne sub arbitrio desinit esse dei?
Ipse quoque aetherias meritis invectus es arces,
20 quo non exiguo facta labore via est.
Nec patria est habitata tibi, sed adusque nivosum
Strymona venisti Marticolamque Geten,
Persidaque et lato spatiantem flumine Gangen,
et quascumque bibit decolor Indus aquas.
25 Scilicet hanc legem nentes fatalia Parcae
stamina bis genito bis cecinere tibi.
Me quoque, si fas est exemplis ire deorum,
ferrea sors vitae difficilisque premit.
Illo nec levius cecidi, quem magna locutum
30 reppulit a Thebis Iuppiter igne suo.
Vt tamen audisti percussum fulmine vatem,
admonitu matris condoluisse potes,
et potes aspiciens circum tua sacra poetas
‘nescioquis nostri’ dicere ‘cultor abest’.
35 Fer, bone Liber, opem: sic altera[2] degravet ulmum
vitis et incluso plena sit uva mero,
sic tibi cum Bacchis Satyrorum gnava iuventus
adsit, et attonito non taceare sono,
ossa bipenniferi sic sint male pressa Lycurgi,
40 impia nec poena Pentheos umbra vacet[3],
sic micet aeternum vicinaque sidera vincat
coniugis in caelo clara corona tuae:
huc ades et casus releves, pulcherrime, nostros,
unum de numero me memor esse tuo.
45 Sunt dis inter se commercia: flectere tempta
Caesareum numen numine, Bacche, tuo.
Vos quoque, consortes studii, pia turba, poëtae,
haec eadem sumpto quisque rogate mero.
Atque aliquis vestrum, Nasonis nomine dicto,
50 opponat[4] lacrimis pocula mixta suis,
admonitusque mei, cum circumspexerit omnes,
dicat ‘ubi est nostri pars modo Naso chori?’
Idque ita, si vestrum merui candore favorem,
nullaque iudicio littera laesa meo est,
55 si, veterum digne venerer cum scripta virorum,
proxima non illis esse minora reor.
Sic igitur dextro faciatis Apolline carmen:
quod licet, inter vos nomen habete meum.
[1] hederae=me de
[2] altera=altam
[3] vacet=caret
[4] opponat=apponat

(酒神節日)[1]
 
如果我沒有記錯,巴克斯,今天是好日子,
詩人們總在今天一起讚美你[2]
他們在額頭戴上節日的芳香花環,
飲着你的葡萄酒,將你頌讚。
5 我記得,命運還許可的時候,我也在其間,
我的角色還經常招你喜歡。
如今,我卻被禁錮在小熊星座的下面[3]
薩爾馬特人和粗野蓋塔人的海岸。
我曾過着安逸的生活,遠離艱辛,
10 專心研習繆斯的舞蹈與歌音,
現在卻忍受了海上和陸上的無數磨難,
遠離故土,聽慣了周遭的刀劍。
無論這出於偶然,還是諸神的憤恨,
還是我出生時隱身到臨的命運[4]
15 至少你,酒神,應該用你的神力保護
一位崇拜常青藤的虔誠信徒。
還是說一旦進入命運三姐妹的預言,
任何東西就徹底脫離神的掌管?
你自己也曾因功績擢升至天界的高處,
20 但是這條路也充滿艱難險阻。
你並未留居故鄉,而是浪遊到融雪
滋育的斯特律蒙河[5]、敬拜戰神的
蓋塔[6]、波斯、水面寬闊的恆河和黑膚
印度人聚居的任何一片水域。
25 既然你兩次出生,編織紗線的女神[7]
無疑也兩次吟唱這番命運。
我也同樣(倘若可以與神做比較)
被殘忍的宿命碾壓,受盡煎熬。
我也悲慘地墜落,如狂言的卡帕紐斯
30 未攻入忒拜,卻遭朱庇特的雷擊[8]
然而,當你聽聞詩人被閃電劈中,
你應該記起母親,心生同情,
你應該環顧身邊侍奉聖禮的詩人們,
說,“我的敬拜者好像缺一人。”
35 善心的酒神,快救我!我祝榆樹上壓着
兩倍葡萄藤,漿果都脹滿汁液;
祝狂女信徒和洋溢着青春的森林神[9]
常伴你左右,熱切呼喊你的名;
願手持雙刃斧的呂庫古被碾碎骨頭[10]
40 彭透斯邪惡的鬼魂永不得救[11]
願夜空永遠閃耀你妻子明亮的冠冕[12]
比周圍的所有星座都更璀璨!
最俊美的神,快來減輕我的苦楚,
別忘了我也是你的忠誠信徒。
45 神與神之間可以溝通,巴克斯,請嘗試
用你的神意改變愷撒的神意。
還有你們,虔誠的詩人,我的同道,
大家都飲下此酒,為我祝禱,
請其中一位誦念納索的名字,然後
50 為我奠一碗摻入了淚水的酒。
當他掃視所有人,想起了我,請他說,
“納索在哪裡,剛才還一起唱歌?”
請如此待我,若你們喜愛我的誠摯,
若我的判決沒有傷害任何詩,
55 若我雖理所應當地尊崇詩壇的前輩,
卻也從不曾輕看如今的新銳。
因此,當我祝願阿波羅[13]庇佑你們時,
請你們坦然留住我的名字。


[1] 這首詩不同於通常的讚美酒神的詩(例如賀拉斯Carmina 2.19或者普洛佩提烏斯Elegiae 3.17),奧維德借酒神慶典向詩人共同體尋求幫助。
[2] 古羅馬的酒神節(Liberalia)在3月17日。
[3] 原文Cynosuridos Vrsae(狗尾熊)指小熊星座。
[4] 命運被形容為nubila(被雲籠罩的),古希臘神話中神常用雲遮住自己的光芒,裝扮成凡人出現。
[5] 斯特律蒙河(Strymon)發源於海默斯山(在今天的保加利亞境內),流經希臘,注入愛琴海。
[6] 意為蓋塔人好戰。
[7] 酒神“兩次出生”是因為他在塞墨勒腹中時,母親死於朱庇特的閃電,朱庇特於是將他的胚胎縫在自己的大腿里,足月後才出生。參考《變形記》(Metamorphoses 3.310-12)。
[8] 關於卡帕紐斯,參考《哀歌集》第四部第三首第64行的注釋。
[9] 森林神(Satyri)經常陪伴在酒神身邊。
[10] 呂庫古(Lycurgus)是色雷斯埃多尼(Edoni)國王,因為反對酒神,巴克斯讓他精神失常,將兒子德魯阿斯(Dryas)當作葡萄枝砍死了。參考偽阿波羅多洛斯的《神話彙編》(Bibliotheca 3.5.1)。
[11] 彭透斯(Pentheus)是忒拜國王,因為反對酒神崇拜,巴克斯讓他的母親和其他信徒發瘋,將跟蹤的他當作獅子撕成碎片。事見歐里庇得斯悲劇《酒神狂女》(Bacchae)。
[12] 酒神妻子是阿里阿德涅,她變成了天上的北冕座(Corona Borealis)。
[13] 因為阿波羅是文藝神。