Illa dies haec est, qua te celebrare poetae,
si modo non fallunt tempora, Bacche, solent,
festaque odoratis innectunt tempora sertis,
et dicunt laudes ad tua vina tuas.
5 Inter quos, memini, dum me mea fata sinebant,
non invisa tibi pars ego saepe fui,
quem nunc suppositum stellis Cynosuridos Vrsae
iuncta tenet crudis Sarmatis ora Getis.
Quique prius mollem vacuamque laboribus egi
10 in studiis vitam Pieridumque choro,
nunc procul a patria Geticis circumsonor armis,
multa prius pelago multaque passus humo.
Sive mihi casus sive hoc dedit ira deorum,
nubila nascenti seu mihi Parca fuit,
15 tu tamen e sacris hederae[1] cultoribus unum
numine debueras sustinuisse tuo.
An dominae fati quicquid cecinere sorores,
omne sub arbitrio desinit esse dei?
Ipse quoque aetherias meritis invectus es arces,
20 quo non exiguo facta labore via est.
Nec patria est habitata tibi, sed adusque nivosum
Strymona venisti Marticolamque Geten,
Persidaque et lato spatiantem flumine Gangen,
et quascumque bibit decolor Indus aquas.
25 Scilicet hanc legem nentes fatalia Parcae
stamina bis genito bis cecinere tibi.
Me quoque, si fas est exemplis ire deorum,
ferrea sors vitae difficilisque premit.
Illo nec levius cecidi, quem magna locutum
30 reppulit a Thebis Iuppiter igne suo.
Vt tamen audisti percussum fulmine vatem,
admonitu matris condoluisse potes,
et potes aspiciens circum tua sacra poetas
‘nescioquis nostri’ dicere ‘cultor abest’.
35 Fer, bone Liber, opem: sic altera[2] degravet ulmum
vitis et incluso plena sit uva mero,
sic tibi cum Bacchis Satyrorum gnava iuventus
adsit, et attonito non taceare sono,
ossa bipenniferi sic sint male pressa Lycurgi,
40 impia nec poena Pentheos umbra vacet[3],
sic micet aeternum vicinaque sidera vincat
coniugis in caelo clara corona tuae:
huc ades et casus releves, pulcherrime, nostros,
unum de numero me memor esse tuo.
45 Sunt dis inter se commercia: flectere tempta
Caesareum numen numine, Bacche, tuo.
Vos quoque, consortes studii, pia turba, poëtae,
haec eadem sumpto quisque rogate mero.
Atque aliquis vestrum, Nasonis nomine dicto,
50 opponat[4] lacrimis pocula mixta suis,
admonitusque mei, cum circumspexerit omnes,
dicat ‘ubi est nostri pars modo Naso chori?’
Idque ita, si vestrum merui candore favorem,
nullaque iudicio littera laesa meo est,
55 si, veterum digne venerer cum scripta virorum,
proxima non illis esse minora reor.
Sic igitur dextro faciatis Apolline carmen:
quod licet, inter vos nomen habete meum.
[1] hederae=me de
[2] altera=altam
[3] vacet=caret
[4] opponat=apponat
(酒神节日)[1]
如果我没有记错,巴克斯,今天是好日子,
诗人们总在今天一起赞美你[2],
他们在额头戴上节日的芳香花环,
饮着你的葡萄酒,将你颂赞。
5 我记得,命运还许可的时候,我也在其间,
我的角色还经常招你喜欢。
如今,我却被禁锢在小熊星座的下面[3],
萨尔马特人和粗野盖塔人的海岸。
我曾过着安逸的生活,远离艰辛,
10 专心研习缪斯的舞蹈与歌音,
现在却忍受了海上和陆上的无数磨难,
远离故土,听惯了周遭的刀剑。
无论这出于偶然,还是诸神的愤恨,
还是我出生时隐身到临的命运[4],
15 至少你,酒神,应该用你的神力保护
一位崇拜常青藤的虔诚信徒。
还是说一旦进入命运三姐妹的预言,
任何东西就彻底脱离神的掌管?
你自己也曾因功绩擢升至天界的高处,
20 但是这条路也充满艰难险阻。
你并未留居故乡,而是浪游到融雪
滋育的斯特律蒙河[5]、敬拜战神的
盖塔[6]、波斯、水面宽阔的恒河和黑肤
印度人聚居的任何一片水域。
25 既然你两次出生,编织纱线的女神[7]
无疑也两次吟唱这番命运。
我也同样(倘若可以与神做比较)
被残忍的宿命碾压,受尽煎熬。
我也悲惨地坠落,如狂言的卡帕纽斯
30 未攻入忒拜,却遭朱庇特的雷击[8]。
然而,当你听闻诗人被闪电劈中,
你应该记起母亲,心生同情,
你应该环顾身边侍奉圣礼的诗人们,
说,“我的敬拜者好像缺一人。”
35 善心的酒神,快救我!我祝榆树上压着
两倍葡萄藤,浆果都胀满汁液;
祝狂女信徒和洋溢着青春的森林神[9]
常伴你左右,热切呼喊你的名;
愿手持双刃斧的吕库古被碾碎骨头[10],
40 彭透斯邪恶的鬼魂永不得救[11];
愿夜空永远闪耀你妻子明亮的冠冕[12],
比周围的所有星座都更璀璨!
最俊美的神,快来减轻我的苦楚,
别忘了我也是你的忠诚信徒。
45 神与神之间可以沟通,巴克斯,请尝试
用你的神意改变恺撒的神意。
还有你们,虔诚的诗人,我的同道,
大家都饮下此酒,为我祝祷,
请其中一位诵念纳索的名字,然后
50 为我奠一碗掺入了泪水的酒。
当他扫视所有人,想起了我,请他说,
“纳索在哪里,刚才还一起唱歌?”
请如此待我,若你们喜爱我的诚挚,
若我的判决没有伤害任何诗,
55 若我虽理所应当地尊崇诗坛的前辈,
却也从不曾轻看如今的新锐。
因此,当我祝愿阿波罗[13]庇佑你们时,
请你们坦然留住我的名字。
[1] 这首诗不同于通常的赞美酒神的诗(例如贺拉斯Carmina 2.19或者普洛佩提乌斯Elegiae 3.17),奥维德借酒神庆典向诗人共同体寻求帮助。
[2] 古罗马的酒神节(Liberalia)在3月17日。
[3] 原文Cynosuridos Vrsae(狗尾熊)指小熊星座。
[4] 命运被形容为nubila(被云笼罩的),古希腊神话中神常用云遮住自己的光芒,装扮成凡人出现。
[5] 斯特律蒙河(Strymon)发源于海默斯山(在今天的保加利亚境内),流经希腊,注入爱琴海。
[6] 意为盖塔人好战。
[7] 酒神“两次出生”是因为他在塞墨勒腹中时,母亲死于朱庇特的闪电,朱庇特于是将他的胚胎缝在自己的大腿里,足月后才出生。参考《变形记》(Metamorphoses 3.310-12)。
[8] 关于卡帕纽斯,参考《哀歌集》第四部第三首第64行的注释。
[9] 森林神(Satyri)经常陪伴在酒神身边。
[10] 吕库古(Lycurgus)是色雷斯埃多尼(Edoni)国王,因为反对酒神,巴克斯让他精神失常,将儿子德鲁阿斯(Dryas)当作葡萄枝砍死了。参考伪阿波罗多洛斯的《神话汇编》(Bibliotheca 3.5.1)。
[11] 彭透斯(Pentheus)是忒拜国王,因为反对酒神崇拜,巴克斯让他的母亲和其他信徒发疯,将跟踪的他当作狮子撕成碎片。事见欧里庇得斯悲剧《酒神狂女》(Bacchae)。
[12] 酒神妻子是阿里阿德涅,她变成了天上的北冕座(Corona Borealis)。
[13] 因为阿波罗是文艺神。