奧維德《哀歌集》第5部第2首



Ecquid ubi e Ponto nova venit epistula, palles,
et tibi sollicita solvitur illa manu?
Pone metum, valeo; corpusque, quod ante laborum
inpatiens nobis invalidumque fuit,
5 sufficit atque ipso vexatum induruit usu.
An magis infirmo non vacat esse mihi?
Mens tamen aegra iacet, nec tempore robora sumpsit,
affectusque animi, qui fuit ante, manet.
Quaeque mora spatioque suo coitura putavi
10 vulnera non aliter quam modo facta dolent.
Scilicet exiguis prodest annosa vetustas;
grandibus accedunt tempore damna malis.
Paene decem totis aluit Poeantius annis
pestiferum tumido vulnus ab angue datum.
15 Telephus aeterna consumptus tabe perisset,
si non, quae nocuit, dextra tulisset opem.
Et mea, si facinus nullum commisimus, opto,
vulnera qui fecit, facta levare velit,
contentusque mei iam tandem parte doloris
20 exiguum pleno de mare demat aquae.
Detrahat ut multum, multum restabit acerbi[1],
parsque meae poenae totius instar erit.
Litora quot conchas, quot amoena rosaria[2] flores,
quotve soporiferum grana papaver habet,
25 silva feras quot alit, quot piscibus unda natatur,
quot tenerum pennis aëra pulsat avis,
tot premor adversis: quae si comprendere coner,
Icariae numerum dicere coner aquae.
Vtque viae casus, ut amara pericula ponti,
30 ut taceam strictas in mea fata manus,
barbara me tellus orbisque novissima magni
sustinet et saevo cinctus ab hoste locus.
Hinc ego traicerer[3] (neque enim mea culpa cruenta est)
esset, quae debet, si tibi cura mei.
35 Ille deus, bene quo Romana potentia nixa est,
saepe suo victor lenis in hoste fuit.
Quid dubitas et tuta times? accede rogaque:
Caesare nil ingens mitius orbis habet.
Me miserum! quid agam, si proxima quaeque relinquunt?
40 subtrahis effracto tu quoque colla iugo?
Quo ferar? unde petam lassis solacia rebus?
ancora iam nostram non tenet ulla ratem.
Viderit[4] ipse: sacram, quamvis invisus, ad aram
confugiam; nullas summovet ara manus.
45 Adloquor en absens absentia numina supplex,
si fas est homini cum Iove posse loqui.
Arbiter imperii, quo certum est sospite cunctos
Ausoniae curam gentis habere deos,
o decus, o patriae per te florentis imago,
50 o vir non ipso, quem regis, orbe minor
sic habites terras et te desideret aether,
(sic ad pacta tibi sidera tardus eas)
parce, precor, minimamque tuo de fulmine partem
deme! satis poenae, quod superabit, erit.
55 Ira quidem moderata tua est, vitamque dedisti,
nec mihi ius civis nec mihi nomen abest,
nec mea concessa est aliis fortuna, nec exul
edicti verbis nominor ipse tui,
omnia quae timui, quoniam meruisse videbar[5];
60 sed tua peccato lenior ira meo est.
Arva relegatum iussisti visere Ponti,
et Scythicum profuga scindere puppe fretum.
Iussus ad Euxini deformia litora veni
aequoris (haec gelido terra sub axe iacet)
65 nec me tam cruciat numquam sine frigore caelum,
glaebaque canenti semper obusta gelu,
nesciaque est vocis quod barbara lingua Latinae,
Graecaque quod Getico victa[6] loquela sono est,
quam quod finitimo cinctus premor undique Marte[7],
70 vixque brevis tutos[8] murus ab hoste facit.
Pax tamen interdum est, pacis fiducia numquam.
Sic hic nunc patitur, nunc timet arma locus.
Hinc ego dum muter, vel me Zanclaea Charybdis
devoret atque suis ad Styga mittat aquis,
75 vel rapidae flammis urar patienter in Aetnae,
vel freta Leucadio mittar in alta modo[9].
Quod petimus, poena est: neque enim miser esse recuso,
sed precor ut possim tutius esse miser.
[1] acerbi=acervi
[2] rosaria=hostia=postia
[3] traicerer=traicerem=transigerer
[4] viderit=videris
[5] videbar=videbam
[6] victa=vincta=iuncta
[7] finitimo…Marte=finitima…morte
[8] tutos=tutum
[9] Leucadio…modo=leucadio…deo=Leucadii…dei

(致妻子)[1]
 
當新的書信從龐圖斯抵達,你的臉是否
變蒼白?打開它,你的手可會顫抖?
別害怕,我很好。我的身體以前無法
忍受辛勞,總是感覺疲乏,
5 現在能應付了,受慣了折磨,反而變硬朗:
還是因為我沒空一直病怏怏?
但我的情緒仍低落,這麼久也無起色,
精神狀態和前些時候沒分別。
我以為隨時間流逝,創口終究會癒合,
卻如同剛剛受傷,疼痛仍劇烈。
對於小痛苦,時間的確是一劑好藥方;
至於大災難,越往後殺傷力越強[2]
波亞斯的兒子花了幾乎十年來護養
劇毒之蛇留在他身上的創傷[3]
15 泰勒頗斯早死於那永不癒合的傷口,
倘若刺傷他的人未施以援手[4]
我祈求給我傷口的人[5](如果我並未
犯下任何罪)也願意給我撫慰;
願我的這份苦終於消了他的怨恚,
20 他肯從滿溢的海中抽去少許水。
無論他抽去多少水,大半苦味還留存,
剩餘的就是全部懲罰的替身。
海灘有多少貝殼,玫瑰園有多少花枝,
讓人昏睡的罌粟有多少種子,
25 森林養多少野獸,大海游多少魚鰲,
輕柔空氣中的飛鳥有多少羽毛,
我就有多少災厄。若要把它們都囊括,
不如去數伊卡里亞海的水波。
且略過陸路的恐懼、大海的驚心動魄,
30 略過與偷襲惡徒的性命相搏,
現在我被困於廣闊世界的蠻荒邊境,
這裡四面環伺着兇殘的敵人。
我可以改判到別處(我手上並未沾血腥),
如果你擔起為我奔走的責任。
35 那位神,那位羅馬帝國英明的守護者,
即使對敵人,經常都很寬和。
你為何猶疑,害怕不存在的危險?去求他!
全世界沒人比他的心胸更廣大。
可憐的我!怎麼辦,如果至親都拋下我?
40 難道你也縮回脖子,掙斷了軛?
我該去哪裡?誰能照亮我困頓的處境?
我的小船已經沒有錨固定。
他或許可以:雖然他惱恨我,我卻要投靠
他的聖壇,那裡不禁止禱告。
45 不在場的我哀求不在場的神,倘若[6]
人能與朱庇特交談而不算僭越。
帝國的主宰,只要你平安,所有的神
便都會保護奧索尼亞的人民。
啊,祖國的化身,你給她榮耀與繁華,
50 你與你統治的世界同樣偉大,
願你長居這人間,長久不返回天國,
願你晚些飛向你命定的星座。
求你寬恕,從雷霆中撤去極小的部分,
對於我,剩下的懲罰足以勝任。
55 你的憤怒已經很節制,你沒取性命,
沒剝奪我公民的權利和名稱,
我的財產沒判給別人,你在諭令里
也沒有對我使用“流放”這個詞[7]
我害怕所有這些,總感覺罪當至此,
60 但你的怒火比我的過錯仁慈。
你只是“貶逐”我,命我遠赴龐圖斯的國度,
乘船逃離,穿過斯基泰水域。
我奉旨來到歐克辛海醜陋的岸邊,
冰冷的天極正俯瞰這片荒原。
65 最折磨我的不是永遠苦寒的天氣,
不是始終被白霜凍透的泥地,
或者蠻族的舌頭不會說一句拉丁語,
或者希臘語被蓋塔口音征服——
而是戰火從四面把我緊緊地包圍,
70 敵人隨時可攻破矮城的防衛。
但和平偶爾會降臨,和約卻無人遵行,
此地不忍受戰爭,就擔心戰爭。
只要能更改放逐地,我寧願被卡律布狄斯[8]
吞噬,讓它的漩渦卷到冥河底,
75 或者耐心忍受埃特納烈焰的焚燒[9]
或者扔進阿波羅神廟旁的海濤[10]
我所求的是懲罰:受苦我並不抗拒,
我只期盼到安全的地方受苦。


[1] 在這首詩里(或者整個《哀歌集》第五部里),奧維德越來越絕望,對朋友和妻子越來越不滿,他對屋大維也越來越失去了諷刺的鋒芒,幾乎變為毫無保留的奉承,他似乎覺得,只有直接求助於皇帝本人或許才不會失望。在詩的後半段,奧維德繞開妻子,直接向屋大維禱告,表達了他對妻子救助無力的強烈反感。但由於和其他給妻子的詩不同,這首詩里沒有對妻子的直接稱呼,而且別的詩中奧維德似乎從未對她如此嚴厲,所以有研究者懷疑收信人未必是他的妻子,而是奧維德的某位朋友。
[2] 相對於《哀歌集》第四部第六首時間也不能療治創傷的主題,這裡奧維德更進了一步。
[3] 參考《哀歌集》第五部第一首第62行的注釋。
[4] 參考《哀歌集》第一部第一首第100行的注釋。
[5] 指屋大維。
[6] 45-78行是奧維德對屋大維的禱告。
[7] 參考《哀歌集》第二部129-138行。
[8] 卡律布狄斯(Charybdis)是古希臘神話中的海妖,據說一天三次吸入再吐出大量海水,無數水手葬身她口中,理性的解釋是,這是一個漩渦。卡律布狄斯在原文中被形容為Zanclaea,是因為它在梅薩納(今天的梅西納)海峽附近,梅薩納古名贊科勒(Zancle)。卡律布狄斯與冥河並無關聯,只不過因為她造成人的死亡,所以原文提到斯堤克斯河。
[9] 埃特納火山在神話中遠比造成現實災難的維蘇威火山著名。
[10] 指琉卡斯(Leucas)附近的一處海岬,傳說是薩福自殺的地方。當地有一個避邪儀式,將罪犯從崖頂扔下去,但周圍會掛上各種鳥類的翅膀來阻止他下墜,參考斯特拉波(Strabo,前64-24)的《地理志》(Geographica 10.2.9)。