奥维德《哀歌集》第5部第2首



Ecquid ubi e Ponto nova venit epistula, palles,
et tibi sollicita solvitur illa manu?
Pone metum, valeo; corpusque, quod ante laborum
inpatiens nobis invalidumque fuit,
5 sufficit atque ipso vexatum induruit usu.
An magis infirmo non vacat esse mihi?
Mens tamen aegra iacet, nec tempore robora sumpsit,
affectusque animi, qui fuit ante, manet.
Quaeque mora spatioque suo coitura putavi
10 vulnera non aliter quam modo facta dolent.
Scilicet exiguis prodest annosa vetustas;
grandibus accedunt tempore damna malis.
Paene decem totis aluit Poeantius annis
pestiferum tumido vulnus ab angue datum.
15 Telephus aeterna consumptus tabe perisset,
si non, quae nocuit, dextra tulisset opem.
Et mea, si facinus nullum commisimus, opto,
vulnera qui fecit, facta levare velit,
contentusque mei iam tandem parte doloris
20 exiguum pleno de mare demat aquae.
Detrahat ut multum, multum restabit acerbi[1],
parsque meae poenae totius instar erit.
Litora quot conchas, quot amoena rosaria[2] flores,
quotve soporiferum grana papaver habet,
25 silva feras quot alit, quot piscibus unda natatur,
quot tenerum pennis aëra pulsat avis,
tot premor adversis: quae si comprendere coner,
Icariae numerum dicere coner aquae.
Vtque viae casus, ut amara pericula ponti,
30 ut taceam strictas in mea fata manus,
barbara me tellus orbisque novissima magni
sustinet et saevo cinctus ab hoste locus.
Hinc ego traicerer[3] (neque enim mea culpa cruenta est)
esset, quae debet, si tibi cura mei.
35 Ille deus, bene quo Romana potentia nixa est,
saepe suo victor lenis in hoste fuit.
Quid dubitas et tuta times? accede rogaque:
Caesare nil ingens mitius orbis habet.
Me miserum! quid agam, si proxima quaeque relinquunt?
40 subtrahis effracto tu quoque colla iugo?
Quo ferar? unde petam lassis solacia rebus?
ancora iam nostram non tenet ulla ratem.
Viderit[4] ipse: sacram, quamvis invisus, ad aram
confugiam; nullas summovet ara manus.
45 Adloquor en absens absentia numina supplex,
si fas est homini cum Iove posse loqui.
Arbiter imperii, quo certum est sospite cunctos
Ausoniae curam gentis habere deos,
o decus, o patriae per te florentis imago,
50 o vir non ipso, quem regis, orbe minor
sic habites terras et te desideret aether,
(sic ad pacta tibi sidera tardus eas)
parce, precor, minimamque tuo de fulmine partem
deme! satis poenae, quod superabit, erit.
55 Ira quidem moderata tua est, vitamque dedisti,
nec mihi ius civis nec mihi nomen abest,
nec mea concessa est aliis fortuna, nec exul
edicti verbis nominor ipse tui,
omnia quae timui, quoniam meruisse videbar[5];
60 sed tua peccato lenior ira meo est.
Arva relegatum iussisti visere Ponti,
et Scythicum profuga scindere puppe fretum.
Iussus ad Euxini deformia litora veni
aequoris (haec gelido terra sub axe iacet)
65 nec me tam cruciat numquam sine frigore caelum,
glaebaque canenti semper obusta gelu,
nesciaque est vocis quod barbara lingua Latinae,
Graecaque quod Getico victa[6] loquela sono est,
quam quod finitimo cinctus premor undique Marte[7],
70 vixque brevis tutos[8] murus ab hoste facit.
Pax tamen interdum est, pacis fiducia numquam.
Sic hic nunc patitur, nunc timet arma locus.
Hinc ego dum muter, vel me Zanclaea Charybdis
devoret atque suis ad Styga mittat aquis,
75 vel rapidae flammis urar patienter in Aetnae,
vel freta Leucadio mittar in alta modo[9].
Quod petimus, poena est: neque enim miser esse recuso,
sed precor ut possim tutius esse miser.
[1] acerbi=acervi
[2] rosaria=hostia=postia
[3] traicerer=traicerem=transigerer
[4] viderit=videris
[5] videbar=videbam
[6] victa=vincta=iuncta
[7] finitimo…Marte=finitima…morte
[8] tutos=tutum
[9] Leucadio…modo=leucadio…deo=Leucadii…dei

(致妻子)[1]
 
当新的书信从庞图斯抵达,你的脸是否
变苍白?打开它,你的手可会颤抖?
别害怕,我很好。我的身体以前无法
忍受辛劳,总是感觉疲乏,
5 现在能应付了,受惯了折磨,反而变硬朗:
还是因为我没空一直病怏怏?
但我的情绪仍低落,这么久也无起色,
精神状态和前些时候没分别。
我以为随时间流逝,创口终究会愈合,
却如同刚刚受伤,疼痛仍剧烈。
对于小痛苦,时间的确是一剂好药方;
至于大灾难,越往后杀伤力越强[2]
波亚斯的儿子花了几乎十年来护养
剧毒之蛇留在他身上的创伤[3]
15 泰勒颇斯早死于那永不愈合的伤口,
倘若刺伤他的人未施以援手[4]
我祈求给我伤口的人[5](如果我并未
犯下任何罪)也愿意给我抚慰;
愿我的这份苦终于消了他的怨恚,
20 他肯从满溢的海中抽去少许水。
无论他抽去多少水,大半苦味还留存,
剩余的就是全部惩罚的替身。
海滩有多少贝壳,玫瑰园有多少花枝,
让人昏睡的罂粟有多少种子,
25 森林养多少野兽,大海游多少鱼鳌,
轻柔空气中的飞鸟有多少羽毛,
我就有多少灾厄。若要把它们都囊括,
不如去数伊卡里亚海的水波。
且略过陆路的恐惧、大海的惊心动魄,
30 略过与偷袭恶徒的性命相搏,
现在我被困于广阔世界的蛮荒边境,
这里四面环伺着凶残的敌人。
我可以改判到别处(我手上并未沾血腥),
如果你担起为我奔走的责任。
35 那位神,那位罗马帝国英明的守护者,
即使对敌人,经常都很宽和。
你为何犹疑,害怕不存在的危险?去求他!
全世界没人比他的心胸更广大。
可怜的我!怎么办,如果至亲都抛下我?
40 难道你也缩回脖子,挣断了轭?
我该去哪里?谁能照亮我困顿的处境?
我的小船已经没有锚固定。
他或许可以:虽然他恼恨我,我却要投靠
他的圣坛,那里不禁止祷告。
45 不在场的我哀求不在场的神,倘若[6]
人能与朱庇特交谈而不算僭越。
帝国的主宰,只要你平安,所有的神
便都会保护奥索尼亚的人民。
啊,祖国的化身,你给她荣耀与繁华,
50 你与你统治的世界同样伟大,
愿你长居这人间,长久不返回天国,
愿你晚些飞向你命定的星座。
求你宽恕,从雷霆中撤去极小的部分,
对于我,剩下的惩罚足以胜任。
55 你的愤怒已经很节制,你没取性命,
没剥夺我公民的权利和名称,
我的财产没判给别人,你在谕令里
也没有对我使用“流放”这个词[7]
我害怕所有这些,总感觉罪当至此,
60 但你的怒火比我的过错仁慈。
你只是“贬逐”我,命我远赴庞图斯的国度,
乘船逃离,穿过斯基泰水域。
我奉旨来到欧克辛海丑陋的岸边,
冰冷的天极正俯瞰这片荒原。
65 最折磨我的不是永远苦寒的天气,
不是始终被白霜冻透的泥地,
或者蛮族的舌头不会说一句拉丁语,
或者希腊语被盖塔口音征服——
而是战火从四面把我紧紧地包围,
70 敌人随时可攻破矮城的防卫。
但和平偶尔会降临,和约却无人遵行,
此地不忍受战争,就担心战争。
只要能更改放逐地,我宁愿被卡律布狄斯[8]
吞噬,让它的漩涡卷到冥河底,
75 或者耐心忍受埃特纳烈焰的焚烧[9]
或者扔进阿波罗神庙旁的海涛[10]
我所求的是惩罚:受苦我并不抗拒,
我只期盼到安全的地方受苦。


[1] 在这首诗里(或者整个《哀歌集》第五部里),奥维德越来越绝望,对朋友和妻子越来越不满,他对屋大维也越来越失去了讽刺的锋芒,几乎变为毫无保留的奉承,他似乎觉得,只有直接求助于皇帝本人或许才不会失望。在诗的后半段,奥维德绕开妻子,直接向屋大维祷告,表达了他对妻子救助无力的强烈反感。但由于和其他给妻子的诗不同,这首诗里没有对妻子的直接称呼,而且别的诗中奥维德似乎从未对她如此严厉,所以有研究者怀疑收信人未必是他的妻子,而是奥维德的某位朋友。
[2] 相对于《哀歌集》第四部第六首时间也不能疗治创伤的主题,这里奥维德更进了一步。
[3] 参考《哀歌集》第五部第一首第62行的注释。
[4] 参考《哀歌集》第一部第一首第100行的注释。
[5] 指屋大维。
[6] 45-78行是奥维德对屋大维的祷告。
[7] 参考《哀歌集》第二部129-138行。
[8] 卡律布狄斯(Charybdis)是古希腊神话中的海妖,据说一天三次吸入再吐出大量海水,无数水手葬身她口中,理性的解释是,这是一个漩涡。卡律布狄斯在原文中被形容为Zanclaea,是因为它在梅萨纳(今天的梅西纳)海峡附近,梅萨纳古名赞科勒(Zancle)。卡律布狄斯与冥河并无关联,只不过因为她造成人的死亡,所以原文提到斯堤克斯河。
[9] 埃特纳火山在神话中远比造成现实灾难的维苏威火山著名。
[10] 指琉卡斯(Leucas)附近的一处海岬,传说是萨福自杀的地方。当地有一个避邪仪式,将罪犯从崖顶扔下去,但周围会挂上各种鸟类的翅膀来阻止他下坠,参考斯特拉波(Strabo,前64-24)的《地理志》(Geographica 10.2.9)。