奧維德《哀歌集》第5部第1首



Hunc quoque de Getico, nostri studiose, libellum
litore praemissis quattuor adde meis.
Hic quoque talis erit, qualis fortuna poetae:
invenies toto carmine dulce nihil.
5 Flebilis ut noster status est, ita flebile carmen,
materiae scripto conveniente suae.
Integer et[1] laetus laeta et iuvenalia lusi:
illa tamen nunc me composuisse piget.
Vt cecidi, subiti perago praeconia casus,
10 sumque argumenti conditor ipse mei.
Vtque iacens ripa deflere Caystrius ales
dicitur ore suam deficiente necem,
sic ego, Sarmaticas longe proiectus in oras,
efficio tacitum ne mihi funus eat.
15 Delicias siquis lascivaque carmina quaerit,
praemoneo, non est[2] scripta quod ista legat.
Aptior huic Gallus blandique Propertius oris,
aptior, ingenium come, Tibullus erit.
Atque utinam numero non[3] nos essemus in isto!
20 Ei mihi, cur umquam Musa iocata[4] mea est?
Sed dedimus poenas, Scythicique in finibus Histri
ille pharetrati lusor Amoris abest.
Quod superest, numeros[5] ad publica carmina flexi,
et memores iussi nominis esse sui[6].
25 Si tamen ex vobis aliquis, tam multa requiret
unde dolenda canam: multa dolenda tuli.
Non haec ingenio, non haec componimus arte:
materia est propriis ingeniosa malis.
Et quota fortunae pars est in carmine nostrae?
30 felix, qui patitur quae numerare potest!
Quot frutices silvae, quot flavas Thybris harenas,
mollia quot Martis gramina campus habet,
tot mala pertulimus, quorum medicina quiesque
nulla nisi in studio est Pieridumque mora.
35 ‘Quis tibi, Naso, modus lacrimosi carminis?’ inquis:
idem, fortunae qui modus huius erit.
Quod querar, illa mihi pleno de fonte ministrat,
nec mea sunt, fati verba sed ista mei.
At mihi si cara patriam cum coniuge reddas,
40 sint vultus hilares, simque quod ante fui.
Lenior invicti si sit mihi Caesaris ira,
carmina laetitiae iam tibi plena dabo.
Nec tamen ut lusit, rursus mea littera ludet:
sit semel illa ioco luxuriata meo.
45 Quod probet ipse, canam, poenae modo parte levata
barbariam rigidos effugiamque Getas.
Interea nostri quid agant, nisi triste, libelli?
tibia funeribus convenit ista meis.
‘At poteras’ inquis ‘melius mala ferre silendo,
50 et tacitus casus dissimulare tuos’.
Exigis ut nulli gemitus tormenta sequantur,
acceptoque gravi vulnere flere vetas?
Ipse Perilleo Phalaris permisit in aere
edere mugitus et bovis ore queri.
55 Cum Priami lacrimis offensus non sit Achilles,
tu fletus inhibes, durior hoste, meos?
Cum faceret Nioben orbam Latonia proles,
non tamen et[7] siccas iussit habere genas.
Est aliquid, fatale malum per verba levare:
60 hoc querulam Procnen Halcyonenque facit.
Hoc erat, in gelido quare Poeantius antro
voce fatigaret Lemnia saxa sua.
Strangulat inclusus dolor atque exaestuat[8] intus,
cogitur et vires multiplicare suas.
65 Da veniam potius, vel totos tolle libellos,
si, mihi quod prodest, hoc[9] tibi, lector, obest.
Sed neque obesse potest ulli, nec scripta fuerunt
nostra nisi auctori perniciosa suo.
‘At mala sunt.’ fateor: quis te mala sumere cogit?
70 aut quis deceptum ponere sumpta vetat?
Ipse nec emendo[10], sed ut hic deducta legantur;
non sunt illa suo barbariora loco.
Nec me Roma suis debet conferre poetis:
inter Sauromatas ingeniosus eram.
75 Denique nulla mihi captatur gloria, quaeque
ingeniis stimulos subdere fama solet.
Nolumus assiduis animum tabescere curis,
quae tamen inrumpunt, quoque vetantur, eunt.
Cur scribam, docui: cur mittam, quaeritis, isto[11]?
80 vobiscum cupio quolibet esse modo.
[1] Integer et=donec eram
[2] non est=nostra=numquam
[3] non=ne
[4] iocata=locuta
[5] numeros=animos=socios
[6] sui=mei
[7] et=hanc
[8] atque exaestuat=cor aestuat
[9] hoc=sit=sic=si
[10] nec emendo=hoc mando
[11] isto=istos

(辯護詞)[1]
 
將這卷小書,忠誠的朋友,和其他四卷
放一起(它們先離開蓋塔的海岸)。
這卷新作也將與詩人的命運相似,
從頭到尾找不到一絲甜蜜。
5 我的處境既堪憐,我的詩歌便憂鬱,
基調當然應該與題材相符。
平安快樂時,我揮灑快樂青春的作品,
現在它們卻只能讓我悔恨。
遭難以來,我自己就是這災變的信使,
10 我自己的境遇就是詩的主題。
據說卡伊斯特的天鵝會躺在河岸上[2]
用漸滅的歌音哀泣自己的死亡,
我不也如此?棄置在遙遠的薩爾馬提亞,
不肯讓我的葬禮一片喑啞。
15 若有人希望讀到柔美綺靡的東西,
我提前警告他,那種詩不該在這裡。
加盧斯,蜜語的普洛佩提烏斯,還有
更迷人的提布盧斯才合他胃口[3]
可是我寧願不曾與這群詩人為伍!
20 為何我的繆斯要如此輕浮?
但我已受罰,那位情愛的遊戲者已放逐
希斯特河邊,斯基泰人的蠻域。
而且,我已經轉向公共題材的作品[4]
告誡它們在意自己的名聲。
25 但或許你們有人問,為何我要歌吟
如此多傷心事?太多事讓我傷心。
我寫這些,既非靠天才,也非靠技藝,
而是被自己真實的苦難驅使。
我的命運有多少比例出現在詩里?
30 幸運兒才能記得災殃的數字!
台伯河有多少沙礫,森林有多少枝條,
戰神廣場[5]有多少柔軟的細草,
我就受過多少苦,只有在專心寫詩時,
才有所緩解,我才能得片刻休息。
35 “納索,你何時才停止悲傷的呻吟?”你問:
要等到我不再忍受這樣的命運。
是命運為我的哀歌提供了不盡的源泉,
不是我說這些話,是她為我選。
可是你若能讓我與故土和妻子重逢,
40 我就會如從前,綻放喜悅的笑容。
如果無敵愷撒對我的怒氣能和緩,
我立刻就能吟出歡樂的詩篇。
但我的文字再不會像昔日那般放肆:
對於我,戲謔放肆不會有下次!
45 我會寫他讚許的詩,只要我的懲罰
能減輕,離開蠻野嚴酷的天涯。
但此時,我的書除了悲傷,能寫什麼?
我的葬禮吹這樣的笛聲最適合。
“但是更好的做法是默默忍耐苦難,
50 藏起自己的傷痛,緘口不言。”
你是說,囚徒受酷刑,不能發出慘呼,
人即使受了重傷,也不可哀哭?
被烤的佩里羅斯透過銅牛嘴苦嚎,
帕拉里斯[6]也未下令阻撓[7]
55 普里阿摩斯的眼淚未觸怒阿喀琉斯[8]
你卻不許我流淚,狠心勝仇敵?
阿波羅雖然毀滅了尼俄柏的所有孩子[9]
但沒禁止她的臉讓淚水沾濕。
用言辭紓緩命運的重創絕對必要,
60 普洛克涅和哈爾庫俄涅當知曉[10]
所以波亞斯的兒子才會在冰冷的洞穴里
一遍遍呼喊萊姆諾斯島的巉岩[11]
禁錮的痛苦更令人窒息,當它在心裡
沸騰,更被催生出多倍的威力。
65 你要麼遷就我,讀者啊,要麼扔掉
這些詩,若我的解藥是你的毒藥。
但它們傷害不了你,我的全部作品
只害過一人,就是作者本人。
“可是它們太拙劣。”我承認。誰強迫你讀?
70 誰規定,你即使上當,也不能退出?
我甚至沒修改,以便紀念這個誕生地,
它們再糙野,也不會超過這裡。
羅馬也不該用自己的大師與我比較,
我只是掃羅馬泰人中間的詩豪[12]
75 再說,我所追求的並非榮耀和聲名,
它們總是驅策天才們前行。
我只是不願心靈被持續的苦痛侵蝕,
可它們總是闖入我設立的禁地。
為何寫?我已回答。為何寄給你們?
80 我想到你們身邊,怎樣都行。


[1] 這是《哀歌集》第五部的序詩,奧維德在這裡為自己的放逐詩歌做了兩方面的辯護,一是局限於悲傷的題材,二是質量不如從前。兩者他都歸結於凄慘的放逐生活。從寫法上說,此詩的對答體可能受到了賀拉斯《閑談集》的影響,特別是Sermones 1.10和2.1。
[2] 卡伊斯特河(Cayster)在小亞細亞,離以弗所不遠,據說這裡的天鵝在臨死前會給自己唱輓歌,所以英語中swan song意為“最後的作品”。
[3] 參考《哀歌集》第四部第十首53-54行。
[4] 指《歲時記》等作品。
[5] 戰神廣場(Martis campus)是羅馬青年鍾愛的鍛煉身體的地方。
[6] Claassen(1989)指出,從音律上說,帕拉里斯這位暴君的名字(Phalaris)與奧古斯都(Augustus)等效。
[7] 參考《哀歌集》第三部第十一首第41行的注釋。
[8] 參考《哀歌集》第三部第五首第38行的注釋。
[9] 尼俄柏(Niobe)是坦塔羅斯(Tantalus)的女兒,她誇口自己比女神拉托娜(Latona)幸福,因為她有七男七女,而拉托娜只有阿波羅和狄安娜兩位孩子。於是拉托娜派阿波羅殺死了她的所有孩子,尼俄柏本人也變成了石頭。故事見《變形記》(Metamorphoses 6.146ff)。
[10] 普洛克涅的故事參考《哀歌集》第二部第390行的注釋。哈爾庫俄涅(Halcyone)和丈夫刻宇克斯(Ceyx)都變成了翠鳥,故事見《變形記》(Metamorphoses 11.410ff)。奧維德的意思是,這兩位女性變成鳥,至少可以通過歌唱來減輕痛苦。
[11] “波亞斯的兒子”指菲羅克忒特斯(Philoctetes),他的父親是莫里卑亞(Moliboea)國王波亞斯(Poeas)。菲羅克忒特斯被希臘同伴拋棄在萊姆諾斯島(Lemnos),他在那裡被毒蛇咬傷,十年不愈,後來醫神埃斯庫拉庇烏斯(Aesculapius)的兒子瑪卡翁(Machaon)或者波達利里俄斯(Podalirius)治好了他。古希臘三大悲劇家都寫過以他為題的悲劇。
[12] Miller(1987)認為,69-74行有奧維德慣常的幽默(哪怕帶着苦澀)。