奥维德《哀歌集》第5部第1首



Hunc quoque de Getico, nostri studiose, libellum
litore praemissis quattuor adde meis.
Hic quoque talis erit, qualis fortuna poetae:
invenies toto carmine dulce nihil.
5 Flebilis ut noster status est, ita flebile carmen,
materiae scripto conveniente suae.
Integer et[1] laetus laeta et iuvenalia lusi:
illa tamen nunc me composuisse piget.
Vt cecidi, subiti perago praeconia casus,
10 sumque argumenti conditor ipse mei.
Vtque iacens ripa deflere Caystrius ales
dicitur ore suam deficiente necem,
sic ego, Sarmaticas longe proiectus in oras,
efficio tacitum ne mihi funus eat.
15 Delicias siquis lascivaque carmina quaerit,
praemoneo, non est[2] scripta quod ista legat.
Aptior huic Gallus blandique Propertius oris,
aptior, ingenium come, Tibullus erit.
Atque utinam numero non[3] nos essemus in isto!
20 Ei mihi, cur umquam Musa iocata[4] mea est?
Sed dedimus poenas, Scythicique in finibus Histri
ille pharetrati lusor Amoris abest.
Quod superest, numeros[5] ad publica carmina flexi,
et memores iussi nominis esse sui[6].
25 Si tamen ex vobis aliquis, tam multa requiret
unde dolenda canam: multa dolenda tuli.
Non haec ingenio, non haec componimus arte:
materia est propriis ingeniosa malis.
Et quota fortunae pars est in carmine nostrae?
30 felix, qui patitur quae numerare potest!
Quot frutices silvae, quot flavas Thybris harenas,
mollia quot Martis gramina campus habet,
tot mala pertulimus, quorum medicina quiesque
nulla nisi in studio est Pieridumque mora.
35 ‘Quis tibi, Naso, modus lacrimosi carminis?’ inquis:
idem, fortunae qui modus huius erit.
Quod querar, illa mihi pleno de fonte ministrat,
nec mea sunt, fati verba sed ista mei.
At mihi si cara patriam cum coniuge reddas,
40 sint vultus hilares, simque quod ante fui.
Lenior invicti si sit mihi Caesaris ira,
carmina laetitiae iam tibi plena dabo.
Nec tamen ut lusit, rursus mea littera ludet:
sit semel illa ioco luxuriata meo.
45 Quod probet ipse, canam, poenae modo parte levata
barbariam rigidos effugiamque Getas.
Interea nostri quid agant, nisi triste, libelli?
tibia funeribus convenit ista meis.
‘At poteras’ inquis ‘melius mala ferre silendo,
50 et tacitus casus dissimulare tuos’.
Exigis ut nulli gemitus tormenta sequantur,
acceptoque gravi vulnere flere vetas?
Ipse Perilleo Phalaris permisit in aere
edere mugitus et bovis ore queri.
55 Cum Priami lacrimis offensus non sit Achilles,
tu fletus inhibes, durior hoste, meos?
Cum faceret Nioben orbam Latonia proles,
non tamen et[7] siccas iussit habere genas.
Est aliquid, fatale malum per verba levare:
60 hoc querulam Procnen Halcyonenque facit.
Hoc erat, in gelido quare Poeantius antro
voce fatigaret Lemnia saxa sua.
Strangulat inclusus dolor atque exaestuat[8] intus,
cogitur et vires multiplicare suas.
65 Da veniam potius, vel totos tolle libellos,
si, mihi quod prodest, hoc[9] tibi, lector, obest.
Sed neque obesse potest ulli, nec scripta fuerunt
nostra nisi auctori perniciosa suo.
‘At mala sunt.’ fateor: quis te mala sumere cogit?
70 aut quis deceptum ponere sumpta vetat?
Ipse nec emendo[10], sed ut hic deducta legantur;
non sunt illa suo barbariora loco.
Nec me Roma suis debet conferre poetis:
inter Sauromatas ingeniosus eram.
75 Denique nulla mihi captatur gloria, quaeque
ingeniis stimulos subdere fama solet.
Nolumus assiduis animum tabescere curis,
quae tamen inrumpunt, quoque vetantur, eunt.
Cur scribam, docui: cur mittam, quaeritis, isto[11]?
80 vobiscum cupio quolibet esse modo.
[1] Integer et=donec eram
[2] non est=nostra=numquam
[3] non=ne
[4] iocata=locuta
[5] numeros=animos=socios
[6] sui=mei
[7] et=hanc
[8] atque exaestuat=cor aestuat
[9] hoc=sit=sic=si
[10] nec emendo=hoc mando
[11] isto=istos

(辩护词)[1]
 
将这卷小书,忠诚的朋友,和其他四卷
放一起(它们先离开盖塔的海岸)。
这卷新作也将与诗人的命运相似,
从头到尾找不到一丝甜蜜。
5 我的处境既堪怜,我的诗歌便忧郁,
基调当然应该与题材相符。
平安快乐时,我挥洒快乐青春的作品,
现在它们却只能让我悔恨。
遭难以来,我自己就是这灾变的信使,
10 我自己的境遇就是诗的主题。
据说卡伊斯特的天鹅会躺在河岸上[2]
用渐灭的歌音哀泣自己的死亡,
我不也如此?弃置在遥远的萨尔马提亚,
不肯让我的葬礼一片喑哑。
15 若有人希望读到柔美绮靡的东西,
我提前警告他,那种诗不该在这里。
加卢斯,蜜语的普洛佩提乌斯,还有
更迷人的提布卢斯才合他胃口[3]
可是我宁愿不曾与这群诗人为伍!
20 为何我的缪斯要如此轻浮?
但我已受罚,那位情爱的游戏者已放逐
希斯特河边,斯基泰人的蛮域。
而且,我已经转向公共题材的作品[4]
告诫它们在意自己的名声。
25 但或许你们有人问,为何我要歌吟
如此多伤心事?太多事让我伤心。
我写这些,既非靠天才,也非靠技艺,
而是被自己真实的苦难驱使。
我的命运有多少比例出现在诗里?
30 幸运儿才能记得灾殃的数字!
台伯河有多少沙砾,森林有多少枝条,
战神广场[5]有多少柔软的细草,
我就受过多少苦,只有在专心写诗时,
才有所缓解,我才能得片刻休息。
35 “纳索,你何时才停止悲伤的呻吟?”你问:
要等到我不再忍受这样的命运。
是命运为我的哀歌提供了不尽的源泉,
不是我说这些话,是她为我选。
可是你若能让我与故土和妻子重逢,
40 我就会如从前,绽放喜悦的笑容。
如果无敌恺撒对我的怒气能和缓,
我立刻就能吟出欢乐的诗篇。
但我的文字再不会像昔日那般放肆:
对于我,戏谑放肆不会有下次!
45 我会写他赞许的诗,只要我的惩罚
能减轻,离开蛮野严酷的天涯。
但此时,我的书除了悲伤,能写什么?
我的葬礼吹这样的笛声最适合。
“但是更好的做法是默默忍耐苦难,
50 藏起自己的伤痛,缄口不言。”
你是说,囚徒受酷刑,不能发出惨呼,
人即使受了重伤,也不可哀哭?
被烤的佩里罗斯透过铜牛嘴苦嚎,
帕拉里斯[6]也未下令阻挠[7]
55 普里阿摩斯的眼泪未触怒阿喀琉斯[8]
你却不许我流泪,狠心胜仇敌?
阿波罗虽然毁灭了尼俄柏的所有孩子[9]
但没禁止她的脸让泪水沾湿。
用言辞纾缓命运的重创绝对必要,
60 普洛克涅和哈尔库俄涅当知晓[10]
所以波亚斯的儿子才会在冰冷的洞穴里
一遍遍呼喊莱姆诺斯岛的巉岩[11]
禁锢的痛苦更令人窒息,当它在心里
沸腾,更被催生出多倍的威力。
65 你要么迁就我,读者啊,要么扔掉
这些诗,若我的解药是你的毒药。
但它们伤害不了你,我的全部作品
只害过一人,就是作者本人。
“可是它们太拙劣。”我承认。谁强迫你读?
70 谁规定,你即使上当,也不能退出?
我甚至没修改,以便纪念这个诞生地,
它们再糙野,也不会超过这里。
罗马也不该用自己的大师与我比较,
我只是扫罗马泰人中间的诗豪[12]
75 再说,我所追求的并非荣耀和声名,
它们总是驱策天才们前行。
我只是不愿心灵被持续的苦痛侵蚀,
可它们总是闯入我设立的禁地。
为何写?我已回答。为何寄给你们?
80 我想到你们身边,怎样都行。


[1] 这是《哀歌集》第五部的序诗,奥维德在这里为自己的放逐诗歌做了两方面的辩护,一是局限于悲伤的题材,二是质量不如从前。两者他都归结于凄惨的放逐生活。从写法上说,此诗的对答体可能受到了贺拉斯《闲谈集》的影响,特别是Sermones 1.10和2.1。
[2] 卡伊斯特河(Cayster)在小亚细亚,离以弗所不远,据说这里的天鹅在临死前会给自己唱挽歌,所以英语中swan song意为“最后的作品”。
[3] 参考《哀歌集》第四部第十首53-54行。
[4] 指《岁时记》等作品。
[5] 战神广场(Martis campus)是罗马青年钟爱的锻炼身体的地方。
[6] Claassen(1989)指出,从音律上说,帕拉里斯这位暴君的名字(Phalaris)与奥古斯都(Augustus)等效。
[7] 参考《哀歌集》第三部第十一首第41行的注释。
[8] 参考《哀歌集》第三部第五首第38行的注释。
[9] 尼俄柏(Niobe)是坦塔罗斯(Tantalus)的女儿,她夸口自己比女神拉托娜(Latona)幸福,因为她有七男七女,而拉托娜只有阿波罗和狄安娜两位孩子。于是拉托娜派阿波罗杀死了她的所有孩子,尼俄柏本人也变成了石头。故事见《变形记》(Metamorphoses 6.146ff)。
[10] 普洛克涅的故事参考《哀歌集》第二部第390行的注释。哈尔库俄涅(Halcyone)和丈夫刻宇克斯(Ceyx)都变成了翠鸟,故事见《变形记》(Metamorphoses 11.410ff)。奥维德的意思是,这两位女性变成鸟,至少可以通过歌唱来减轻痛苦。
[11] “波亚斯的儿子”指菲罗克忒特斯(Philoctetes),他的父亲是莫里卑亚(Moliboea)国王波亚斯(Poeas)。菲罗克忒特斯被希腊同伴抛弃在莱姆诺斯岛(Lemnos),他在那里被毒蛇咬伤,十年不愈,后来医神埃斯库拉庇乌斯(Aesculapius)的儿子玛卡翁(Machaon)或者波达利里俄斯(Podalirius)治好了他。古希腊三大悲剧家都写过以他为题的悲剧。
[12] Miller(1987)认为,69-74行有奥维德惯常的幽默(哪怕带着苦涩)。