奧維德《哀歌集》第4部第8首



Iam mea cycneas imitantur tempora plumas,
inficit et nigras alba senecta comas.
Iam subeunt anni fragiles et inertior aetas,
iamque parum firmo me mihi ferre grave est.
5 Nunc erat, ut posito deberem fine laborum
vivere cor[1] nullo sollicitante metu,
quaeque meae semper placuerunt otia menti
carpere et in studiis molliter esse meis,
et parvam celebrare domum veteresque Penates
10 et quae nunc domino rura paterna carent,
inque sinu dominae carisque sodalibus inque
securus patria consenuisse mea.
Haec mea sic quondam peragi speraverat aetas:
hos ego sic annos ponere dignus eram.
15 Non ita dis visum est, qui me terraque marique
actum[2] Sarmaticis exposuere locis.
In cava ducuntur quassae navalia puppes,
ne temere in mediis dissoluantur aquis.
Ne cadat et multas palmas inhonestet adeptus[3],
20 languidus in pratis gramina carpit equus.
Miles ubi emeritis non est satis utilis annis,
ponit ad antiquos, quae tulit, arma Lares.
Sic igitur, tarda vires minuente senecta,
me quoque donari iam rude tempus erat.
25 Tempus erat nec me peregrinum ducere caelum,
nec siccam Getico fonte levare sitim,
sed modo, quos habui, vacuos secedere in hortos,
nunc hominum visu rursus et Vrbe frui.
Sic animo quondam non divinante futura
30 optabam placide vivere posse senex.
Fata repugnarunt, quae, cum mihi tempora prima
mollia praebuerint, posteriora gravant.
Iamque decem lustris omni sine labe peractis,
parte premor vitae deteriore meae;
35 nec procul a metis, quas paene tenere videbar,
curriculo gravis est facta ruina meo.
Ergo illum demens in me saevire coëgi,
mitius inmensus quo nihil orbis habet?
ipsaque delictis victa est clementia nostris,
40 nec tamen errori vita negata meo est?
vita procul patria peragenda sub axe Boreo,
qua maris Euxini terra sinistra iacet.
Hoc mihi si Delphi[4] Dodonaque diceret ipsa,
esse videretur vanus uterque locus.
45 Nil adeo validum est, adamas licet alliget illud,
ut maneat rapido firmius igne Iovis;
nil ita sublime est supraque pericula tendit
non sit ut inferius suppositumque deo.
Nam quamquam vitio pars est contracta malorum,
50 plus tamen exitii numinis ira dedit.
At vos admoniti nostris quoque casibus este,
aequantem superos emeruisse virum.
[1] cor=cum=me
[2] actum=iactum
[3] adeptus=ademptus=adeptas
[4] Delphi=delphis=delphos

(放逐的歲月)[1]
 
我的雙鬢已開始模仿天鵝的羽毛,
青絲已被老年的霜雪侵擾。
衰頹的歲月、倦怠的時日悄然來臨,
疲弱的我已幾乎難以起身。
5 現在我本該寧靜地生活,不再奔忙,
也沒有恐懼攪亂我的胸膛,
本該採擷我的心一直喜好的閑暇,
沉浸在各種興趣里,從容優雅,
專心照料我的蝸居、古老的家神
10 和祖傳的田地(如今已失去主人),
本該有妻子相擁,有一群摯友相交,
在我的故土無憂無慮地變老。
年輕的我曾希望這一切都會兌現,
我也有資格如此安度余年。
15 諸神卻另有打算[2],他們驅趕我翻山
越海,直至薩爾馬特人的地盤。
殘破的舟楫被人領進空蕩的船塢,
以免它們無端在波浪中傾覆;
為了不跌倒,毀掉以前的許多榮耀,
20 龍鐘的老馬便退回牧場吃草;
服役太久的士兵已無法馳騁沙場,
就在故里將昔日的武器收藏。
所以,既然遲鈍的老年減了我氣力,
我也該學習領贈木劍的角鬥士[3]
25 此時,我既不該呼吸異國的空氣,
也不該用蓋塔的泉水澆滅渴意,
而應時而幽居在我自己的閑散花園,
時而與大家見面,在羅馬遊玩。
從前我的心還未預見到將來的命運時,
30 就夢想老年能如此寧謐度日。
可是命運不同意,它雖然賜給我無憂的
青年,卻讓晚年充滿折磨。
我已經毫無污點地度過五十個春秋,
靠近生命的盡頭卻忍辱蒙羞;
35 就在終點線似乎觸手可及的地方,
我的馬車卻發生了可怕的碰撞。
難道是我發了瘋,強迫他痛下重手,
(整個世界沒有人比他更仁厚)?
難道我的錯越過了他忍耐的極限,
40 可是為何生命依然能保全?
可這是怎樣的生命,遠離故國,在北極
星軸下,在歐克辛海左岸的土地?
即使德爾斐和多多納的神諭都曾如此說[4]
我也會覺得它們都在騙我。
45 無物如此堅固,即使綁滿了鑽石[5]
能抵抗朱庇特[6]極速閃電的威力;
無物如此尊崇,高蹈於危險之上,
能超越這位神,蔑視他的權杖。
雖然我受這些苦,部分是因為我的錯,
50 更多的災難卻由於神的怒火。
但是你要從我的遭遇中汲取教訓,
恭敬侍奉與天神同等的人。


[1] Kenney(1965)形容這首詩表達了奧維德“對神靈無常性格的憤懣”,而“神靈”其實是人——屋大維,詩歌的最後八行尤其充滿了反諷味道。Miller(1987)也認同這種看法。
[2] Green(2005)認為,“諸神卻另有打算”呼應了維吉爾《埃涅阿斯紀》中的著名說法(Aeneid 2.246-8),尤其表現了奧維德的憤怒。
[3] 古羅馬角鬥士退休時會獲贈一把木頭的鈍劍(rudis)。
[4] 德爾斐(Delphi)是阿波羅神廟所在地,多多納(Dodona)是宙斯神廟所在地,兩處地方在古代都因為靈驗的神諭而聞名。
[5] 鑽石(adamas)在古希臘語中意為“不可征服”,是古希臘人想象的一種最為堅硬的物質,有人說是鑽石,有人說是金屬。
[6] 本詩最後八行提到的神都指屋大維。