奥维德《哀歌集》第4部第8首



Iam mea cycneas imitantur tempora plumas,
inficit et nigras alba senecta comas.
Iam subeunt anni fragiles et inertior aetas,
iamque parum firmo me mihi ferre grave est.
5 Nunc erat, ut posito deberem fine laborum
vivere cor[1] nullo sollicitante metu,
quaeque meae semper placuerunt otia menti
carpere et in studiis molliter esse meis,
et parvam celebrare domum veteresque Penates
10 et quae nunc domino rura paterna carent,
inque sinu dominae carisque sodalibus inque
securus patria consenuisse mea.
Haec mea sic quondam peragi speraverat aetas:
hos ego sic annos ponere dignus eram.
15 Non ita dis visum est, qui me terraque marique
actum[2] Sarmaticis exposuere locis.
In cava ducuntur quassae navalia puppes,
ne temere in mediis dissoluantur aquis.
Ne cadat et multas palmas inhonestet adeptus[3],
20 languidus in pratis gramina carpit equus.
Miles ubi emeritis non est satis utilis annis,
ponit ad antiquos, quae tulit, arma Lares.
Sic igitur, tarda vires minuente senecta,
me quoque donari iam rude tempus erat.
25 Tempus erat nec me peregrinum ducere caelum,
nec siccam Getico fonte levare sitim,
sed modo, quos habui, vacuos secedere in hortos,
nunc hominum visu rursus et Vrbe frui.
Sic animo quondam non divinante futura
30 optabam placide vivere posse senex.
Fata repugnarunt, quae, cum mihi tempora prima
mollia praebuerint, posteriora gravant.
Iamque decem lustris omni sine labe peractis,
parte premor vitae deteriore meae;
35 nec procul a metis, quas paene tenere videbar,
curriculo gravis est facta ruina meo.
Ergo illum demens in me saevire coëgi,
mitius inmensus quo nihil orbis habet?
ipsaque delictis victa est clementia nostris,
40 nec tamen errori vita negata meo est?
vita procul patria peragenda sub axe Boreo,
qua maris Euxini terra sinistra iacet.
Hoc mihi si Delphi[4] Dodonaque diceret ipsa,
esse videretur vanus uterque locus.
45 Nil adeo validum est, adamas licet alliget illud,
ut maneat rapido firmius igne Iovis;
nil ita sublime est supraque pericula tendit
non sit ut inferius suppositumque deo.
Nam quamquam vitio pars est contracta malorum,
50 plus tamen exitii numinis ira dedit.
At vos admoniti nostris quoque casibus este,
aequantem superos emeruisse virum.
[1] cor=cum=me
[2] actum=iactum
[3] adeptus=ademptus=adeptas
[4] Delphi=delphis=delphos

(放逐的岁月)[1]
 
我的双鬓已开始模仿天鹅的羽毛,
青丝已被老年的霜雪侵扰。
衰颓的岁月、倦怠的时日悄然来临,
疲弱的我已几乎难以起身。
5 现在我本该宁静地生活,不再奔忙,
也没有恐惧搅乱我的胸膛,
本该采撷我的心一直喜好的闲暇,
沉浸在各种兴趣里,从容优雅,
专心照料我的蜗居、古老的家神
10 和祖传的田地(如今已失去主人),
本该有妻子相拥,有一群挚友相交,
在我的故土无忧无虑地变老。
年轻的我曾希望这一切都会兑现,
我也有资格如此安度余年。
15 诸神却另有打算[2],他们驱赶我翻山
越海,直至萨尔马特人的地盘。
残破的舟楫被人领进空荡的船坞,
以免它们无端在波浪中倾覆;
为了不跌倒,毁掉以前的许多荣耀,
20 龙钟的老马便退回牧场吃草;
服役太久的士兵已无法驰骋沙场,
就在故里将昔日的武器收藏。
所以,既然迟钝的老年减了我气力,
我也该学习领赠木剑的角斗士[3]
25 此时,我既不该呼吸异国的空气,
也不该用盖塔的泉水浇灭渴意,
而应时而幽居在我自己的闲散花园,
时而与大家见面,在罗马游玩。
从前我的心还未预见到将来的命运时,
30 就梦想老年能如此宁谧度日。
可是命运不同意,它虽然赐给我无忧的
青年,却让晚年充满折磨。
我已经毫无污点地度过五十个春秋,
靠近生命的尽头却忍辱蒙羞;
35 就在终点线似乎触手可及的地方,
我的马车却发生了可怕的碰撞。
难道是我发了疯,强迫他痛下重手,
(整个世界没有人比他更仁厚)?
难道我的错越过了他忍耐的极限,
40 可是为何生命依然能保全?
可这是怎样的生命,远离故国,在北极
星轴下,在欧克辛海左岸的土地?
即使德尔斐和多多纳的神谕都曾如此说[4]
我也会觉得它们都在骗我。
45 无物如此坚固,即使绑满了钻石[5]
能抵抗朱庇特[6]极速闪电的威力;
无物如此尊崇,高蹈于危险之上,
能超越这位神,蔑视他的权杖。
虽然我受这些苦,部分是因为我的错,
50 更多的灾难却由于神的怒火。
但是你要从我的遭遇中汲取教训,
恭敬侍奉与天神同等的人。


[1] Kenney(1965)形容这首诗表达了奥维德“对神灵无常性格的愤懑”,而“神灵”其实是人——屋大维,诗歌的最后八行尤其充满了反讽味道。Miller(1987)也认同这种看法。
[2] Green(2005)认为,“诸神却另有打算”呼应了维吉尔《埃涅阿斯纪》中的著名说法(Aeneid 2.246-8),尤其表现了奥维德的愤怒。
[3] 古罗马角斗士退休时会获赠一把木头的钝剑(rudis)。
[4] 德尔斐(Delphi)是阿波罗神庙所在地,多多纳(Dodona)是宙斯神庙所在地,两处地方在古代都因为灵验的神谕而闻名。
[5] 钻石(adamas)在古希腊语中意为“不可征服”,是古希腊人想象的一种最为坚硬的物质,有人说是钻石,有人说是金属。
[6] 本诗最后八行提到的神都指屋大维。