奧維德《哀歌集》第4部第6首



Tempore ruricolae patiens fit taurus aratri,
praebet et incurvo colla premenda iugo;
tempore paret equus lentis animosus habenis,
et placido duros accipit ore lupos;
5 tempore Poenorum compescitur ira leonum,
nec feritas animo, quae fuit ante, manet;
quaeque sui monitis[1] obtemperat Inda magistri
belua, servitium tempore victa subit.
Tempus ut extensis tumeat facit uva racemis,
10 vixque merum capiant grana quod intus habent:
tempus et in canas semen producit aristas,
et ne sint tristi poma sapore cavet[2].
Hoc tenuat dentem terras renovantis[3] aratri,
hoc rigidas silices, hoc adamanta terit;
15 hoc etiam saevas paulatim mitigat iras,
hoc minuit luctus maestaque corda levat.
Cuncta potest igitur tacito pede lapsa vetustas
praeterquam curas attenuare meas.
Vt patria careo, bis frugibus area trita est,
20 dissiluit nudo pressa bis uva pede.
Nec quaesita tamen spatio patientia longo est,
mensque mali sensum nostra recentis habet.
Scilicet et veteres fugiunt iuga saeva iuvenci,
et domitus freno saepe repugnat equus.
25 Tristior est etiam praesens aerumna priore:
ut sit enim sibi par, crevit et aucta mora est.
Nec tam nota mihi, quam sunt, mala nostra fuerunt;
nunc[4] magis hoc, quo sunt cognitiora, gravant.
Est quoque non nihilum[5] vires afferre recentes,
30 nec praeconsumptum temporis esse malis.
Fortior in fulva novus est luctator harena,
quam cui sunt tarda brachia fessa mora.
Integer est melior nitidis gladiator in armis,
quam cui tela suo sanguine tincta rubent.
35 Fert bene praecipites navis modo facta procellas:
quamlibet exiguo solvitur imbre vetus.
Nos quoque vix ferimus, tulimus patientius ante:
quae[6] mala sunt longa multiplicata die.
Credite, deficio, nostrisque, a corpore quantum
40 auguror, accedent tempora parva malis.
Nam neque sunt vires, nec qui color esse solebat:
vix habeo tenuem, quae tegat ossa, cutem.
Corpore sed mens est aegro magis aegra, malique
in circumspectu stat sine fine sui.
45 Vrbis abest facies, absunt, mea cura, sodales,
et, qua nulla mihi carior, uxor abest.
Vulgus adest Scythicum bracataque turba Getarum.
Sic me[7] quae video non videoque movent[8].
Vna tamen spes est quae me soletur in istis,
50 haec fore morte mea non diuturna mala.
[1] monitis=iussis
[2] cavet=facit
[3] renovantis=semoventis=scindentis=patientis
[4] nunc=sed
[5] nihilum=minimum
[6] quae=quam
[7] me=mala
[8] movent=nocent

(時間也不能戰勝)[1]
 
終有一天,農夫的公牛會忍受耕犁,
伸長脖子,任彎曲的軛壓制;
終有一天,烈馬會服從柔韌的韁繩,
將堅硬的嚼子溫順地銜在口中;
5 終有一天,北非獅子的憤怒會平息,
昔日的野性從它們心中消失;
印度的巨獸[2]遵行主人的指令,有一日
也終將被時間征服,接受奴役。
時間催動蔓延的葡萄串不斷膨脹,
10 果皮幾乎裹不住裡面的蜜漿;
時間領着種子潛入白色的麥穗,
又漸漸驅逐了果子刺舌的酸味。
它會不斷磨損翻耕泥土的犁頭,
它讓堅硬的燧石和鑽石消瘦;
15 它甚至能夠逐漸緩和狂亂的憤恨,
減輕痛苦,安撫悲傷的心靈。
如此看,悄然流逝的時間可以耗空
任何東西,除了我的苦痛。
自從我去國,打穀場已兩次迎來收穫,
20 葡萄已兩次被赤足碾出汁液[3]
然而,如此長的時間並未教會我忍耐,
我的心仍舊感覺剛受了傷害。
的確,老牛時常也逃避殘忍的軛,
馴服的馬時常也反抗套索。
25 我如今的苦難甚至超過了當初,因為
內容雖相似,分量隨時間卻加倍。
而且以前我對它們的體會不夠深,
現在既然更熟悉,負擔就更沉。
再說,用新鮮力氣去承受當然輕鬆些,
30 畢竟還未被長期的艱辛損折。
剛躍上鋪滿黃沙的賽場,摔跤手最勇猛,
若等待太久,手臂就變得酸疼;
盔甲閃亮、毫髮無傷的角鬥士也好過
長矛沾着自己鮮血的戰敗者;
35 新下水的船更容易抵禦劈面的狂飆,
舊舟崩裂卻只需一場小風暴。
我曾經堅強地忍受,但幾乎難再忍受,
時間越長久,苦難堆積得越厚。
相信我,這具衰弱的身體讓我斷言,
40 我的折磨已經剩不了幾天。
我已沒力氣,也不再有我從前的膚色,
我這層瘦皮已難把骨頭包裹。
我的心甚至比身體病得更重,整日
無休無止地環顧周遭的苦事。
45 遠離羅馬的景緻,遠離摯愛的朋友,
我最珍惜的妻子也不能相守,
身邊只有斯基泰和蓋塔的蠻夷部落:
能見不能見的一切就這樣觸動我。
困厄中卻有一個希望令我寬慰,
死亡將很快把痛苦化作塵灰。


[1] 這首詩反駁了時間療治一切創傷的流行觀點,結構緊湊,情感深沉,是《哀歌集》第四部中的佳作。
[2] 指大象。
[3] 奧維德離開羅馬是在公元8年末,到達托密斯是在9年春末或夏初。從這裡可以明確推斷,他此時在放逐地已經度過兩個秋天,因此這首詩應作於10年冬和11年秋之間。