Tempore ruricolae patiens fit taurus aratri,
praebet et incurvo colla premenda iugo;
tempore paret equus lentis animosus habenis,
et placido duros accipit ore lupos;
5 tempore Poenorum compescitur ira leonum,
nec feritas animo, quae fuit ante, manet;
quaeque sui monitis[1] obtemperat Inda magistri
belua, servitium tempore victa subit.
Tempus ut extensis tumeat facit uva racemis,
10 vixque merum capiant grana quod intus habent:
tempus et in canas semen producit aristas,
et ne sint tristi poma sapore cavet[2].
Hoc tenuat dentem terras renovantis[3] aratri,
hoc rigidas silices, hoc adamanta terit;
15 hoc etiam saevas paulatim mitigat iras,
hoc minuit luctus maestaque corda levat.
Cuncta potest igitur tacito pede lapsa vetustas
praeterquam curas attenuare meas.
Vt patria careo, bis frugibus area trita est,
20 dissiluit nudo pressa bis uva pede.
Nec quaesita tamen spatio patientia longo est,
mensque mali sensum nostra recentis habet.
Scilicet et veteres fugiunt iuga saeva iuvenci,
et domitus freno saepe repugnat equus.
25 Tristior est etiam praesens aerumna priore:
ut sit enim sibi par, crevit et aucta mora est.
Nec tam nota mihi, quam sunt, mala nostra fuerunt;
nunc[4] magis hoc, quo sunt cognitiora, gravant.
Est quoque non nihilum[5] vires afferre recentes,
30 nec praeconsumptum temporis esse malis.
Fortior in fulva novus est luctator harena,
quam cui sunt tarda brachia fessa mora.
Integer est melior nitidis gladiator in armis,
quam cui tela suo sanguine tincta rubent.
35 Fert bene praecipites navis modo facta procellas:
quamlibet exiguo solvitur imbre vetus.
Nos quoque vix ferimus, tulimus patientius ante:
quae[6] mala sunt longa multiplicata die.
Credite, deficio, nostrisque, a corpore quantum
40 auguror, accedent tempora parva malis.
Nam neque sunt vires, nec qui color esse solebat:
vix habeo tenuem, quae tegat ossa, cutem.
Corpore sed mens est aegro magis aegra, malique
in circumspectu stat sine fine sui.
45 Vrbis abest facies, absunt, mea cura, sodales,
et, qua nulla mihi carior, uxor abest.
Vulgus adest Scythicum bracataque turba Getarum.
Sic me[7] quae video non videoque movent[8].
Vna tamen spes est quae me soletur in istis,
50 haec fore morte mea non diuturna mala.
[1] monitis=iussis
[2] cavet=facit
[3] renovantis=semoventis=scindentis=patientis
[4] nunc=sed
[5] nihilum=minimum
[6] quae=quam
[7] me=mala
[8] movent=nocent
(时间也不能战胜)[1]
终有一天,农夫的公牛会忍受耕犁,
伸长脖子,任弯曲的轭压制;
终有一天,烈马会服从柔韧的缰绳,
将坚硬的嚼子温顺地衔在口中;
5 终有一天,北非狮子的愤怒会平息,
昔日的野性从它们心中消失;
印度的巨兽[2]遵行主人的指令,有一日
也终将被时间征服,接受奴役。
时间催动蔓延的葡萄串不断膨胀,
10 果皮几乎裹不住里面的蜜浆;
时间领着种子潜入白色的麦穗,
又渐渐驱逐了果子刺舌的酸味。
它会不断磨损翻耕泥土的犁头,
它让坚硬的燧石和钻石消瘦;
15 它甚至能够逐渐缓和狂乱的愤恨,
减轻痛苦,安抚悲伤的心灵。
如此看,悄然流逝的时间可以耗空
任何东西,除了我的苦痛。
自从我去国,打谷场已两次迎来收获,
20 葡萄已两次被赤足碾出汁液[3]。
然而,如此长的时间并未教会我忍耐,
我的心仍旧感觉刚受了伤害。
的确,老牛时常也逃避残忍的轭,
驯服的马时常也反抗套索。
25 我如今的苦难甚至超过了当初,因为
内容虽相似,分量随时间却加倍。
而且以前我对它们的体会不够深,
现在既然更熟悉,负担就更沉。
再说,用新鲜力气去承受当然轻松些,
30 毕竟还未被长期的艰辛损折。
刚跃上铺满黄沙的赛场,摔跤手最勇猛,
若等待太久,手臂就变得酸疼;
盔甲闪亮、毫发无伤的角斗士也好过
长矛沾着自己鲜血的战败者;
35 新下水的船更容易抵御劈面的狂飙,
旧舟崩裂却只需一场小风暴。
我曾经坚强地忍受,但几乎难再忍受,
时间越长久,苦难堆积得越厚。
相信我,这具衰弱的身体让我断言,
40 我的折磨已经剩不了几天。
我已没力气,也不再有我从前的肤色,
我这层瘦皮已难把骨头包裹。
我的心甚至比身体病得更重,整日
无休无止地环顾周遭的苦事。
45 远离罗马的景致,远离挚爱的朋友,
我最珍惜的妻子也不能相守,
身边只有斯基泰和盖塔的蛮夷部落:
能见不能见的一切就这样触动我。
困厄中却有一个希望令我宽慰,
死亡将很快把痛苦化作尘灰。
[1] 这首诗反驳了时间疗治一切创伤的流行观点,结构紧凑,情感深沉,是《哀歌集》第四部中的佳作。
[2] 指大象。
[3] 奥维德离开罗马是在公元8年末,到达托密斯是在9年春末或夏初。从这里可以明确推断,他此时在放逐地已经度过两个秋天,因此这首诗应作于10年冬和11年秋之间。