O qui, nominibus cum sis generosus avorum,
exsuperas morum nobilitate genus,
cuius inest animo patrii candoris imago,
non careat numeris[1] candor ut iste suis:
5 cuius in ingenio est patriae facundia linguae,
qua prior in Latio non fuit ulla foro:
quod minime volui, positis pro nomine signis
dictus es: ignoscas laudibus ipse tuis.
Nil ego peccavi; tua te bona cognita produnt.
10 Si, quod es, appares, culpa soluta mea est.
Nec tamen officium nostro tibi carmine factum
principe tam iusto posse nocere puto.
Ipse pater patriae (quid enim est civilius illo?)
sustinet in nostro carmine saepe legi,
15 nec prohibere potest, quia res est publica Caesar,
et de communi pars quoque nostra bono est.
Iuppiter ingeniis praebet sua numina vatum,
seque celebrari quolibet ore sinit.
Causa tua exemplo superorum tuta deorum est,
20 quorum hic aspicitur, creditur ille deus.
Vt non debuerim, tamen hoc ego crimen habebo:
non fuit arbitrii littera nostra tui.
Nec nova, quod tecum loquor, est iniuria nostra,
incolumis cum quo saepe locutus eram.
25 Quo vereare minus ne sim tibi crimen amicus,
invidiam, siqua est, auctor habere potest.
Nam tuus est primis cultus mihi semper ab annis
(hoc certe noli dissimulare) pater,
ingeniumque meum (potes hoc meminisse) probabat
30 plus etiam quam me iudice dignus eram;
deque meis illo referebat versibus ore,
in quo pars magnae nobilitatis erat.
Non igitur tibi nunc, quod me domus ista recepit,
sed prius auctori sunt data verba tuo[2].
35 Nec[3] data sunt, mihi crede, tamen, sed in omnibus actis,
ultima si demas, vita tuenda mea est.
Hanc quoque, qua perii, culpam scelus esse negabis,
si tanti series sit tibi nota mali.
Aut timor aut error nobis, prius obfuit error.
40 a[4]! sine me fati non meminisse mei;
neve retractando nondum coëuntia rumpam[5]
vulnera: vix illis proderit ipsa quies.
Ergo ut iure damus poenas, sic afuit omne
peccato facinus consiliumque meo;
45 idque deus sentit; pro quo nec lumen ademptum,
nec mihi detractas possidet alter opes.
Forsitan hanc ipsam, vivam modo, finiet olim,
tempore cum fuerit lenior ira, fugam.
Nunc precor hinc alio iubeat discedere, si non
50 nostra verecundo vota pudore carent.
Mitius exilium pauloque propinquius opto,
quique sit a saevo longius hoste locus;
quantaque in Augusto clementia, si quis ab illo
hoc peteret pro me, forsitan ille daret.
55 Frigida me cohibent Euxini litora Ponti:
dictus ab antiquis Axenus ille fuit.
Nam neque iactantur moderatis aequora ventis,
nec placidos portus hospita navis adit.
Sunt circa gentes, quae praedam sanguine quaerunt;
60 nec minus infida terra timetur aqua.
Illi, quos audis hominum gaudere cruore,
paene sub eiusdem sideris axe iacent.
Nec procul a nobis locus est, ubi Taurica dira
caede pharetratae spargitur ara deae.
65 Haec prius, ut memorant, non invidiosa nefandis
nec cupienda bonis regna Thoantis erant.
Hic pro supposita virgo Pelopeïa cerva
sacra deae coluit qualiacumque suae.
Quo postquam, dubium pius an sceleratus, Orestes
70 exactus Furiis venerat ipse suis,
et comes exemplum veri Phoceus amoris,
qui duo corporibus, mentibus unus erant,
protinus evincti[6] tristem ducuntur ad aram,
quae stabat geminas ante cruenta fores.
75 nec tamen hunc sua mors, nec mors sua terruit illum;
alter ob alterius funera maestus erat.
Et iam constiterat stricto mucrone sacerdos,
cinxerat et Graias barbara vitta comas,
cum vice sermonis fratrem cognovit, et illi
80 pro nece complexus Iphigenia dedit.
Laeta deae signum crudelia sacra perosae
transtulit ex illis in meliora locis.
Haec igitur regio, magni paene ultima mundi,
quam fugere homines dique, propinqua mihi est:
85 aque[7] mea terra[8] prope sunt funebria sacra,
si modo Nasoni barbara terra sua est.
O utinam venti, quibus est ablatus Orestes,
placato referant et mea vela deo!
[1] numeris=nervis
[2] prius auctori sunt data=sunt auctori non tua
[3] Nec=non
[4] a=at
[5] rumpam=rumpe=rupem
[6] evincti=evicti
[7] aque=atque
[8] mea terra=meam terram
(致一位高貴的朋友)[1]
朋友,你有高貴的血脈、顯赫的門楣,
但比起出身,你的人品更高貴,
你的心靈繼承了父親誠摯的性情,
卻又不缺你自己獨特的烙印,
5 你的天分集聚了父親雄辯的口才,
在羅馬的法庭無人有他的風采。
不稱呼名字,而用這些暗示,絕非
我本意,請原諒這些屬於你的讚美。
我沒有犯錯,是盡人皆知的優點出賣你,
10 如果你難藏本色,就不是我泄密。
然而,我通過詩歌向你表達的情誼
當不會讓如此正直的君主傷害你。
就連祖國之父[2](誰能比他更仁慈?) `
都容忍自己頻繁出現在我詩里;
15 他也沒辦法禁止,因為愷撒就是
國家,我可以享受的公共福祉。
朱庇特也允許詩人描繪自己的神性,
任憑他們以千萬種方式吟詠。
兩位神[3]的先例確保你的處境安全,
20 一位在人們心中,一位在眼前。
雖然我本不必如此,但我卻願犯此錯:
我給你寫信,並未獲你許可。
我與你交談,這樣的錯已不是初犯,
我平安之時就經常與你聊天。
25 所以你更不必害怕與我為友的罪責,
既然是我發起,自當承受後果。
因為自從年少時我就崇敬你父親[4]——
至少這一點你不要試圖否認,
他也讚賞(你應當記得)我的才華,
30 甚至超過我對自己的評價;
他用給自己帶來部分盛名的嘴唇
反覆在人前談論我的作品。
所以受欺騙的不是在家接待我的你,
在你之前,你父親就已如此。
35 可是相信我,我沒欺騙誰,我所有的事
(除開最後這一件?)都無可非議。
即使毀我的這一件,你也會說我無罪,
如果你得知禍殃的來龍去脈。
不是膽怯就是錯誤害了我——是錯誤[5]。
40 啊!別讓我回憶我的宿命,
也別讓我撓破尚未癒合的傷口:
它們仍無起色,雖已養這麼久。
所以,我雖然應該受罰,但我的過失
沒有絲毫陰謀和邪惡的用意。
45 那位神也知情,因此既沒取我性命,
也沒剝奪財產,供別人享用。
或許,只要我活着,這放逐某天也會停,
當時間終於沖淡了他的憤恨。
現在我只禱告他命我去別處,如果
50 這個請求還算恭敬謙和。
我想去一個更溫和也稍近的地方受罰,
別讓野蠻的敵人緊鄰我的家。
奧古斯都胸懷廣闊,如果能有人
替我向他求情,他興許會答應。
55 如今我受困於“好客之地”的苦寒地帶,
古人曾將它稱為“逐客之海”[6],
因為這裡狂風翻卷着怒濤,沒有
任何平靜的港口迎接遠舟。
環伺的部族都熱衷殺伐與劫掠,內陸
60 和陰險的大海同樣令人恐懼。
你常聽聞的那些嗜好人血的蠻族[7]
幾乎和我是同一星座下的鄰居,
離這裡不遠有叨立克族的狄安娜祭壇,
殘殺的人牲留下血跡斑斑[8]。
65 他們說此地曾是托阿斯[9]統治的國土,
惡人不覬覦,善人也不羨慕。
為替罪的鹿,伊菲革涅婭守於此處[10],
向女神獻上各式各樣的祭物。
後來,俄瑞斯忒斯(是孝子還是逆子?)[11]
70 被自己的復仇女神追到這裡,
還有他的同伴彼拉得,友誼的化身,
二人身體雖分,心卻不可分。
他們被捆綁着徑直帶到可怕的祭壇,
它猶滴着血,立在神廟的門前。
75 然而,他們都毫不畏懼自己的死,
卻為對方的毀滅傷痛不已。
女祭司希臘的頭髮梳成蠻族的式樣,
已經拔出刀,站在兩人身旁,
卻從話里認出了哥哥——結局很美妙,
80 死神的擁抱變成了妹妹的擁抱。
她欣喜若狂,將神像遷至開化的土地,
因為女神憎惡殘忍的祭祀。
因此,遼闊世界這個遙遠的角落,
人神皆躲避,與我卻咫尺之隔[12],
85 死亡的儀式如此靠近我的居所,
如果野蠻的居所真屬於納索。
惟願某神[13]讓捲走俄瑞斯忒斯的好風
也將我的船一路吹回故鄉!
[1] 對比這首詩和《黑海書簡》第一部第七首和第二部第二首,可以確定無疑地知道收信人是梅薩里努斯(M. Valerius Corvinus Messalinus,前39-21),他的父親曾是奧維德的文學贊助人,弟弟科塔跟奧維德關係也較親密,但他本人與奧維德交往較淺。奧維德需要他這樣的重要人物為自己說情,但從字裡行間可以看出兩人關係的生疏和奧維德的尷尬。
[2] “正直的君主”和“祖國之父”都指屋大維。
[3] 朱庇特和屋大維。
[4] 指科爾維努斯(M. Valerius Messalla Corvinus,前64-8),古羅馬將軍、文學贊助人。
[5] 奧維德沒有及時向屋大維彙報他的驚人發現,是出於“膽怯”,回頭看,這是嚴重的“錯誤”。
[6] 在希臘人定居黑海沿岸之前,這裡被稱為άξεινος(對異鄉人不友好的)。關於“好客之地”,參考《哀歌集》第三部第十三首第28行的注釋。
[7] 指下文提到的叨立克族。
[8] 叨立克族的狄安娜(Taurica Diana)崇拜有獻祭人牲的習慣,叨立克族居住在叨立斯(今天的克里米亞)。
[9] 托阿斯是叨立斯國王。
[10] 伊菲革涅婭(Iphigeneia)的原文是virgo Pelopeïa(佩洛普斯家的處女),因為她是阿伽門農的女兒,佩洛普斯的曾孫女。在希臘聯軍遠航前,阿伽門農冒犯了狄安娜,狄安娜施法使得聯軍艦隊無法駛離港口,作為交換,她要求阿伽門農獻祭伊菲革涅婭。在最後關頭,她用一隻鹿換下了伊菲革涅婭,並將她帶到叨立斯,做自己的祭司。本詩描述的情節大體基於歐里庇得斯的悲劇《伊菲革涅婭在叨立斯》(Iphigeneia in Tauris)。
[11] 俄瑞斯忒斯忠誠於父親阿伽門農,可以稱為“孝子”(pius);但他為父報仇,殺死了母親,又可稱為“逆子”(sceleratus)。
[12] 托密斯和克里米亞相距三百多英里,“咫尺之隔”是詩人的誇張。
[13] 指屋大維。