Magna minorque ferae, quarum regis altera Graias,
altera Sidonias, utraque sicca, rates,
omnia cum summo positae videatis in axe,
et maris occiduas non subeatis aquas,
5 aetheriamque suis cingens amplexibus arcem
vester ab intacta circulus extet humo,
aspicite illa, precor, quae non bene moenia quondam
dicitur Iliades transiluisse Remus,
inque meam nitidos dominam convertite vultus,
10 sitque memor nostri necne, referte mihi.
Ei mihi, cur nimium quae sunt manifesta, requiro.
cur iacet[1] ambiguo spes mea mixta metu?
Crede quod est et vis, ac desine tuta vereri,
deque fide certa sit tibi certa fides.
15 Quodque polo fixae nequeunt tibi dicere flammae,
non mentitura tu tibi voce refer:
esse tui memorem, de qua tibi maxima cura est,
quodque potest, secum nomen habere tuum.
Vultibus illa tuis tamquam praesentis inhaeret[2],
20 teque remota procul, si modo vivit, amat.
Ecquid, ubi incubuit iusto mens aegra dolori,
lenis ab admonito pectore somnus abit?
Tunc subeunt curae, dum te lectus locusque
tangit et oblitam non sinit esse mei,
25 et veniunt aestus, et nox inmensa videtur,
fessaque iactati corporis ossa dolent?
Non equidem dubito, quin haec et cetera fiant,
detque tuus maesti signa doloris amor,
nec cruciere minus, quam cum Thebana cruentum
30 Hectora Thessalico vidit ab axe rapi.
Quid tamen ipse precer dubito, nec dicere possum,
affectum quem te mentis habere velim.
Tristis es? indignor quod sim tibi causa doloris:
non es? at[3] amisso coniuge digna fores.
35 Tu vero tua damna dole, mitissima coniunx,
tempus et a nostris exige triste malis,
fleque meos casus: est quaedam flere voluptas;
expletur lacrimis egeriturque dolor.
Atque utinam lugenda tibi non vita, sed esset
40 mors mea, morte fores sola relicta mea.
Spiritus hic per te patrias exisset in auras,
sparsissent lacrimae pectora nostra piae,
supremoque die notum spectantia caelum
texissent digiti lumina nostra tui,
45 et cinis in tumulo positus iacuisset avito,
tactaque nascenti corpus haberet humus;
denique, ut et vixi, sine crimine mortuus essem.
Nunc mea supplicio vita pudenda suo est.
Me miserum, si tu, cum diceris exulis uxor,
50 avertis vultus et subit ora rubor!
Me miserum, si turpe putas mihi nupta videri!
me miserum, si te iam pudet esse meam!
Tempus ubi est illud, quo te iactare solebas
coniuge, nec nomen dissimulare viri?
55 Tempus ubi est, quo te[4] (nisi non vis illa referri)
et dici, memini, iuvit et esse meam?
Vtque probae dignum est, omni tibi dote placebam:
addebat veris multa faventis amor.
Nec, quem praeferres (ita res tibi magna videbar)
60 quemque tuum malles esse, vir alter erat.
Nunc quoque ne pudeat, quod sis mihi nupta, tuusque
non debet dolor hinc, debet abesse pudor.
Cum cecidit Capaneus subito temerarius ictu,
num legis Evadnen erubuisse viro?
65 Nec quia rex mundi compescuit ignibus ignes,
ipse suis Phaëthon infitiandus erat.
Nec Semele Cadmo facta est aliena parenti,
quod precibus periit ambitiosa suis.
Nec tibi, quod saevis ego sum Iovis ignibus ictus,
70 purpureus molli fiat in ore pudor.
Sed magis in curam nostri consurge tuendi,
exemplumque mihi coniugis esto bonae,
materiamque tuis tristem virtutibus imple:
ardua per praeceps gloria vadit iter.
75 Hectora quis nosset, si felix Troia fuisset?
publica virtuti per mala facta via est.
Ars tua, Tiphy, vacet, si non sit in aequore fluctus:
si valeant homines, ars tua, Phoebe, vacet.
Quae latet inque bonis cessat non cognita rebus,
80 apparet virtus arguiturque malis.
Dat tibi nostra locum tituli fortuna, caputque
conspicuum pietas qua tua tollat, habet.
Vtere temporibus, quorum nunc munere facta est[5]
et patet in laudes area magna tuas.
[1] iacet=latet=labat
[2] inhaeret=praesentibus haeret
[3] at=ut
[4] ubi est, quo te=illud quo te=illud nisi non vis=illud quo ni/non fugis
[5] facta est=icta est=freta es
(致妻子)[1]
大熊與小熊,你們兩位分別引導
希臘和推羅的船隻,永遠閃耀[2],
因為你們從星軸的頂端俯視一切,
從不落入西方大海的濤波,
5 你們周行的軌道也擁着天穹之巔,
永不觸碰大地,高卓超然:
我祈求你們看看傳說中那不祥的城堞,
(伊利婭之子雷穆斯曾將它跨越[3],)
將你們明亮的臉龐轉向我的妻子,
10 告訴我,我是否還在她的心裡?
我這是怎麼了,為何問顯而易見的事?
希望為何被莫名的恐懼挾持?
相信現實和期盼,別在無憂處尋憂,
對堅守的信心,信心亦要堅守。
15 天極的星火不能告訴你的那些話,
用誠實無欺的聲音告訴自己吧:
你最在意的人記着你,你的名字——
唯一能保留的物事,她始終珍惜。
她緊依你的面容,彷彿它還在身邊,
20 她活着,就一直愛你,無論多遠。
當你受傷的心呆卧在真切的痛苦上[4],
溫柔的睡眠能留存你憂懼的胸膛?
當我的床、我的枕席碰到你,不許你
忘了我,悵惘是否又會來襲?
25 當情慾湧起,長夜無盡,小窗難明,
你是否輾轉反側,疲憊酸疼?
我毫不懷疑,這樣的一幕幕都會發生,
你的愛化作悲傷的一言一行,
你的苦也不輸忒拜的公主,當她親見
30 染血的赫克托耳拖戰車後面[5]。
但我卻不知禱告什麼,我也說不清
我究竟希望你有怎樣的感情。
你傷心?我怨恨自己,是我讓你傷心;
不傷心?我又不甘你如此絕情[6]。
35 還是為你的損失傷心吧,最溫柔的妻,
也為我的苦過一段凄涼的日子,
為我的命運哭泣吧,哭泣也是一種快樂,
淚水讓痛苦得到滿足和宣洩。
可是我寧願你悲悼的不是我的生,而是
40 我的死,我死後你的形單影隻!
通過你,這顆心本該飄向故國的清風,
深情的淚水本該灑在我胸膛,
臨終之日我本該凝望熟悉的天空,
你的手指本該合上我的眼睛,
45 我的骨灰本該安息於祖先的墳岡,
生我的土地本該將我埋葬。
我死了,正如我活着,本該有無瑕的口碑;
可現在,我的生命因受罰而羞愧。
我將多凄慘,如果“流放者之妻”的稱號
50 讓你躲開目光,赧顏而逃!
我將多凄慘,如果你認為嫁我太屈尊,
如果你恥於承認是我的女人!
那樣的時光去了哪裡,人前你總是
炫贊丈夫,不掩飾我的名字?
55 那樣的時光何在——除非你不願回想,
我記得,稱作我的妻,你心花怒放!
賢淑的你欣賞夫君的每一種才能,
又偏心為我找到了許多“本領”。
除了我,你不鍾情任何男子,不屑
60 嫁給任何人——彷彿我就是一切。
即使現在,也不要因為我而愧怍,我給你
帶來了痛苦,但絕沒給你羞恥。
當莽撞的卡帕紐斯突然遭雷擊身亡,
難道厄瓦德涅為丈夫臉紅[7]?
65 眾神之王用大火熄滅了世界的大火,
帕厄同並未因此被親人拒絕[8]。
卡德摩斯仍然願意做塞墨勒的父親,
雖然她因為非分的禱告而殞命[9]。
朱庇特野蠻的雷霆擊中我,你也不應
70 讓嬌嫩的臉蒙上羞慚的紅暈,
而要勇敢地站起來,為我的罪名辯護,
為我做一位典範的妻子和伴侶,
讓這悲哀的題材蘊滿你的美德。
榮光的峰頂下,山徑陡峭曲折。
75 誰知道赫克托耳,如果特洛伊無虞?
公共的危難才能為卓行鋪路。
提菲斯,若無海浪,你的本領便落空[10],
如果人健康,福玻斯的技藝[11]也無用。
美德在順境中怠惰地隱藏,無人識得,
80 困厄之時卻顯明,無可辯駁[12]。
我的境遇給了你揚名的機會,給了你
空間,讓你的至情傲然卓立。
抓住它,通過它的饋贈,廣闊的空間
已經打開,盛滿對你的誇讚。
[1] 這首詩最集中地表現了奧維德對妻子的態度。一方面,奧維德對妻子有很深的感情,依戀、憐惜、愧疚混雜在一起;另一方面,按照現代的標準,他仍顯得自私冷漠,他對妻子的關心最終讓位於對自己的關心,他對妻子的要求是做美德的典範,而報償則是自己詩歌帶給她的不朽聲名,但對於她作為一個有血有肉的人所忍受的痛苦和艱辛,這樣的報償或許是虛無縹緲的。然而,對比同時代其他詩人(例如賀拉斯、維吉爾),奧維德對妻子的複雜情感已經體現出人性的掙扎,而且飽受放逐生活(在古代人們心中,它的痛苦僅次於死刑)折磨,他的情緒多少也有些扭曲。Maguinness(1958)認為,這首詩複雜細膩的情感融合了普洛佩提烏斯、提布盧斯和奧維德的優點。
[2] 古代希臘水手一般用大熊星座導航,腓尼基水手(推羅是腓尼基港口)一般用小熊星座(北極星屬於這個星座)導航。Nisbet(1982)認為,奧維德選擇這兩個星座有兩個原因:一是它們代表了極北,二是它們永不沉落,象徵著永恆的寧靜心態。
[3] “不祥的城堞”指羅馬城,因為它在建立之初就目睹了兄弟相殘的悲劇。羅慕路斯以雷穆斯(Remus)跨越了自己修建的城堞為借口殺死了他,其實只是為了王權。
[4] 從這裡開始,對妻子的稱呼從第三人稱切換到第二人稱。Claassen(2008)注意到奧維德的妻子在這裡扮演了古羅馬愛情哀歌中男性常扮演的角色:追求女性情人不得,輾轉反側。這裡的語言也充滿了性暗示。
[5] “忒拜的公主”指赫克托耳的妻子安德洛瑪刻,她是小亞細亞奇里基亞(Cilicia)地區忒拜城的公主。
[6] 奧維德的矛盾表述讓人想起卡圖盧斯的萊斯比婭系列愛情詩。
[7] 卡帕紐斯(Capaneus)是俄狄浦斯死後進攻忒拜的七位將領之一,他在攻城時誇口朱庇特都無法阻止他,立刻被朱庇特的雷霆擊中,身體燃燒之時,妻子厄瓦德涅(Evadne)直接撲在他身上,和他一起燒死。
[8] 帕厄同的故事,參考《哀歌集》第一部第一首第79行和第三部第四首第30行的注釋。
[9] 塞墨勒是忒拜國王卡德摩斯(Cadmus)的女兒,關於她的死,參考《哀歌集》第二部第401行的注釋。
[10] 提菲斯(Tiphys)是尋找金羊毛的阿爾戈號航船的舵手。
[11] “福玻斯(阿波羅)的技藝”指醫術。
[12] 對比賀拉斯《閑談集》(Sermones 2.8.73-74):“主人的天才和將軍一樣,/ 逆境時方能顯示,順境時總是隱藏。”