O qui, nominibus cum sis generosus avorum,
exsuperas morum nobilitate genus,
cuius inest animo patrii candoris imago,
non careat numeris[1] candor ut iste suis:
5 cuius in ingenio est patriae facundia linguae,
qua prior in Latio non fuit ulla foro:
quod minime volui, positis pro nomine signis
dictus es: ignoscas laudibus ipse tuis.
Nil ego peccavi; tua te bona cognita produnt.
10 Si, quod es, appares, culpa soluta mea est.
Nec tamen officium nostro tibi carmine factum
principe tam iusto posse nocere puto.
Ipse pater patriae (quid enim est civilius illo?)
sustinet in nostro carmine saepe legi,
15 nec prohibere potest, quia res est publica Caesar,
et de communi pars quoque nostra bono est.
Iuppiter ingeniis praebet sua numina vatum,
seque celebrari quolibet ore sinit.
Causa tua exemplo superorum tuta deorum est,
20 quorum hic aspicitur, creditur ille deus.
Vt non debuerim, tamen hoc ego crimen habebo:
non fuit arbitrii littera nostra tui.
Nec nova, quod tecum loquor, est iniuria nostra,
incolumis cum quo saepe locutus eram.
25 Quo vereare minus ne sim tibi crimen amicus,
invidiam, siqua est, auctor habere potest.
Nam tuus est primis cultus mihi semper ab annis
(hoc certe noli dissimulare) pater,
ingeniumque meum (potes hoc meminisse) probabat
30 plus etiam quam me iudice dignus eram;
deque meis illo referebat versibus ore,
in quo pars magnae nobilitatis erat.
Non igitur tibi nunc, quod me domus ista recepit,
sed prius auctori sunt data verba tuo[2].
35 Nec[3] data sunt, mihi crede, tamen, sed in omnibus actis,
ultima si demas, vita tuenda mea est.
Hanc quoque, qua perii, culpam scelus esse negabis,
si tanti series sit tibi nota mali.
Aut timor aut error nobis, prius obfuit error.
40 a[4]! sine me fati non meminisse mei;
neve retractando nondum coëuntia rumpam[5]
vulnera: vix illis proderit ipsa quies.
Ergo ut iure damus poenas, sic afuit omne
peccato facinus consiliumque meo;
45 idque deus sentit; pro quo nec lumen ademptum,
nec mihi detractas possidet alter opes.
Forsitan hanc ipsam, vivam modo, finiet olim,
tempore cum fuerit lenior ira, fugam.
Nunc precor hinc alio iubeat discedere, si non
50 nostra verecundo vota pudore carent.
Mitius exilium pauloque propinquius opto,
quique sit a saevo longius hoste locus;
quantaque in Augusto clementia, si quis ab illo
hoc peteret pro me, forsitan ille daret.
55 Frigida me cohibent Euxini litora Ponti:
dictus ab antiquis Axenus ille fuit.
Nam neque iactantur moderatis aequora ventis,
nec placidos portus hospita navis adit.
Sunt circa gentes, quae praedam sanguine quaerunt;
60 nec minus infida terra timetur aqua.
Illi, quos audis hominum gaudere cruore,
paene sub eiusdem sideris axe iacent.
Nec procul a nobis locus est, ubi Taurica dira
caede pharetratae spargitur ara deae.
65 Haec prius, ut memorant, non invidiosa nefandis
nec cupienda bonis regna Thoantis erant.
Hic pro supposita virgo Pelopeïa cerva
sacra deae coluit qualiacumque suae.
Quo postquam, dubium pius an sceleratus, Orestes
70 exactus Furiis venerat ipse suis,
et comes exemplum veri Phoceus amoris,
qui duo corporibus, mentibus unus erant,
protinus evincti[6] tristem ducuntur ad aram,
quae stabat geminas ante cruenta fores.
75 nec tamen hunc sua mors, nec mors sua terruit illum;
alter ob alterius funera maestus erat.
Et iam constiterat stricto mucrone sacerdos,
cinxerat et Graias barbara vitta comas,
cum vice sermonis fratrem cognovit, et illi
80 pro nece complexus Iphigenia dedit.
Laeta deae signum crudelia sacra perosae
transtulit ex illis in meliora locis.
Haec igitur regio, magni paene ultima mundi,
quam fugere homines dique, propinqua mihi est:
85 aque[7] mea terra[8] prope sunt funebria sacra,
si modo Nasoni barbara terra sua est.
O utinam venti, quibus est ablatus Orestes,
placato referant et mea vela deo!
[1] numeris=nervis
[2] prius auctori sunt data=sunt auctori non tua
[3] Nec=non
[4] a=at
[5] rumpam=rumpe=rupem
[6] evincti=evicti
[7] aque=atque
[8] mea terra=meam terram
(致一位高贵的朋友)[1]
朋友,你有高贵的血脉、显赫的门楣,
但比起出身,你的人品更高贵,
你的心灵继承了父亲诚挚的性情,
却又不缺你自己独特的烙印,
5 你的天分集聚了父亲雄辩的口才,
在罗马的法庭无人有他的风采。
不称呼名字,而用这些暗示,绝非
我本意,请原谅这些属于你的赞美。
我没有犯错,是尽人皆知的优点出卖你,
10 如果你难藏本色,就不是我泄密。
然而,我通过诗歌向你表达的情谊
当不会让如此正直的君主伤害你。
就连祖国之父[2](谁能比他更仁慈?) `
都容忍自己频繁出现在我诗里;
15 他也没办法禁止,因为恺撒就是
国家,我可以享受的公共福祉。
朱庇特也允许诗人描绘自己的神性,
任凭他们以千万种方式吟咏。
两位神[3]的先例确保你的处境安全,
20 一位在人们心中,一位在眼前。
虽然我本不必如此,但我却愿犯此错:
我给你写信,并未获你许可。
我与你交谈,这样的错已不是初犯,
我平安之时就经常与你聊天。
25 所以你更不必害怕与我为友的罪责,
既然是我发起,自当承受后果。
因为自从年少时我就崇敬你父亲[4]——
至少这一点你不要试图否认,
他也赞赏(你应当记得)我的才华,
30 甚至超过我对自己的评价;
他用给自己带来部分盛名的嘴唇
反复在人前谈论我的作品。
所以受欺骗的不是在家接待我的你,
在你之前,你父亲就已如此。
35 可是相信我,我没欺骗谁,我所有的事
(除开最后这一件?)都无可非议。
即使毁我的这一件,你也会说我无罪,
如果你得知祸殃的来龙去脉。
不是胆怯就是错误害了我——是错误[5]。
40 啊!别让我回忆我的宿命,
也别让我挠破尚未愈合的伤口:
它们仍无起色,虽已养这么久。
所以,我虽然应该受罚,但我的过失
没有丝毫阴谋和邪恶的用意。
45 那位神也知情,因此既没取我性命,
也没剥夺财产,供别人享用。
或许,只要我活着,这放逐某天也会停,
当时间终于冲淡了他的愤恨。
现在我只祷告他命我去别处,如果
50 这个请求还算恭敬谦和。
我想去一个更温和也稍近的地方受罚,
别让野蛮的敌人紧邻我的家。
奥古斯都胸怀广阔,如果能有人
替我向他求情,他兴许会答应。
55 如今我受困于“好客之地”的苦寒地带,
古人曾将它称为“逐客之海”[6],
因为这里狂风翻卷着怒涛,没有
任何平静的港口迎接远舟。
环伺的部族都热衷杀伐与劫掠,内陆
60 和阴险的大海同样令人恐惧。
你常听闻的那些嗜好人血的蛮族[7]
几乎和我是同一星座下的邻居,
离这里不远有叨立克族的狄安娜祭坛,
残杀的人牲留下血迹斑斑[8]。
65 他们说此地曾是托阿斯[9]统治的国土,
恶人不觊觎,善人也不羡慕。
为替罪的鹿,伊菲革涅娅守于此处[10],
向女神献上各式各样的祭物。
后来,俄瑞斯忒斯(是孝子还是逆子?)[11]
70 被自己的复仇女神追到这里,
还有他的同伴彼拉得,友谊的化身,
二人身体虽分,心却不可分。
他们被捆绑着径直带到可怕的祭坛,
它犹滴着血,立在神庙的门前。
75 然而,他们都毫不畏惧自己的死,
却为对方的毁灭伤痛不已。
女祭司希腊的头发梳成蛮族的式样,
已经拔出刀,站在两人身旁,
却从话里认出了哥哥——结局很美妙,
80 死神的拥抱变成了妹妹的拥抱。
她欣喜若狂,将神像迁至开化的土地,
因为女神憎恶残忍的祭祀。
因此,辽阔世界这个遥远的角落,
人神皆躲避,与我却咫尺之隔[12],
85 死亡的仪式如此靠近我的居所,
如果野蛮的居所真属于纳索。
惟愿某神[13]让卷走俄瑞斯忒斯的好风
也将我的船一路吹回故乡!
[1] 对比这首诗和《黑海书简》第一部第七首和第二部第二首,可以确定无疑地知道收信人是梅萨里努斯(M. Valerius Corvinus Messalinus,前39-21),他的父亲曾是奥维德的文学赞助人,弟弟科塔跟奥维德关系也较亲密,但他本人与奥维德交往较浅。奥维德需要他这样的重要人物为自己说情,但从字里行间可以看出两人关系的生疏和奥维德的尴尬。
[2] “正直的君主”和“祖国之父”都指屋大维。
[3] 朱庇特和屋大维。
[4] 指科尔维努斯(M. Valerius Messalla Corvinus,前64-8),古罗马将军、文学赞助人。
[5] 奥维德没有及时向屋大维汇报他的惊人发现,是出于“胆怯”,回头看,这是严重的“错误”。
[6] 在希腊人定居黑海沿岸之前,这里被称为άξεινος(对异乡人不友好的)。关于“好客之地”,参考《哀歌集》第三部第十三首第28行的注释。
[7] 指下文提到的叨立克族。
[8] 叨立克族的狄安娜(Taurica Diana)崇拜有献祭人牲的习惯,叨立克族居住在叨立斯(今天的克里米亚)。
[9] 托阿斯是叨立斯国王。
[10] 伊菲革涅娅(Iphigeneia)的原文是virgo Pelopeïa(佩洛普斯家的处女),因为她是阿伽门农的女儿,佩洛普斯的曾孙女。在希腊联军远航前,阿伽门农冒犯了狄安娜,狄安娜施法使得联军舰队无法驶离港口,作为交换,她要求阿伽门农献祭伊菲革涅娅。在最后关头,她用一只鹿换下了伊菲革涅娅,并将她带到叨立斯,做自己的祭司。本诗描述的情节大体基于欧里庇得斯的悲剧《伊菲革涅娅在叨立斯》(Iphigeneia in Tauris)。
[11] 俄瑞斯忒斯忠诚于父亲阿伽门农,可以称为“孝子”(pius);但他为父报仇,杀死了母亲,又可称为“逆子”(sceleratus)。
[12] 托密斯和克里米亚相距三百多英里,“咫尺之隔”是诗人的夸张。
[13] 指屋大维。