奧維德《哀歌集》第4部第2首



Iam fera Caesaribus Germania, totus ut orbis,
victa potest flexo succubuisse genu,
altaque velentur fortasse Palatia sertis,
turaque in igne sonent inficiantque diem,
5 candidaque adducta collum percussa securi
victima purpureo sanguine pulset humum,
donaque amicorum templis promissa deorum
reddere victores Caesar uterque parent,
et qui Caesareo iuvenes sub nomine crescunt,
10 perpetuo terras ut domus illa regat,
cumque bonis nuribus pro sospite Livia nato
munera det meritis, saepe datura, deis,
et pariter matres et quae sine crimine castos
perpetua servant virginitate focos;
15 plebs pia cumque pia laetetur plebe senatus,
parvaque cuius eram pars ego nuper, eques.
Nos procul expulsos communia gaudia fallunt,
famaque tam longe non nisi parva venit.
Ergo omnis populus poterit spectare triumphos,
20 cumque ducum titulis oppida capta leget,
vinclaque captiva reges cervice gerentes
ante coronatos ire videbit equos,
et cernet vultus aliis pro tempore versos,
terribiles aliis inmemoresque sui.
25 Quorum pars causas et res et nomina quaeret,
pars referet, quamvis noverit illa parum.
‘Hic, qui Sidonio fulget sublimis in ostro,
dux fuerat belli, proximus ille duci.
Hic, qui nunc in humo lumen miserabile fixit,
30 non isto vultu, cum tulit arma, fuit.
Ille ferox et adhuc oculis hostilibus ardens
hortator pugnae consiliumque fuit.
Perfidus hic nostros inclusit fraude locorum,
squalida promissis qui tegit ora comis.
35 Illo, qui sequitur, dicunt mactata ministro
saepe recusanti corpora capta deo.
Hic lacus, hi montes, haec tot castella, tot amnes
plena ferae caedis, plena cruoris erant.
Drusus in his meruit quondam cognomina terris.
40 Quae bona progenies, digna parente, tulit.
Cornibus hic fractis viridi male tectus ab ulva
decolor ipse suo sanguine Rhenus erat.
Crinibus en etiam fertur Germania passis,
et ducis invicti sub pede maesta sedet,
45 collaque Romanae praebens animosa securi
vincula fert illa, qua tulit arma, manu.’
Hos super in curru, Caesar, victore veheris
purpureus populi rite per ora tui,
quaque ibis, manibus circumplaudere tuorum,
50 undique iactato flore tegente vias.
Tempora Phoebea lauro cingetur ‘io’ que
miles ‘io’ magna voce ‘triumphe’ canet.
Ipse sono plausuque simul fremituque calentes[1]
quadriiugos cernes saepe resistere equos.
55 Inde petes arcem, delubra faventia votis,
et dabitur merito laurea vota Iovi.
Haec ego summotus, qua possum, mente videbo:
erepti nobis ius habet illa loci:
illa per inmensas spatiatur libera terras,
60 in caelum celeri pervenit illa fuga[2];
illa meos oculos mediam deducit in Vrbem,
immunes tanti nec sinit esse boni;
invenietque animus, qua currus spectet eburnos;
sic certe in patria per breve tempus ero.
65 Vera tamen capiet populus spectacula felix,
laetaque erit praesens cum duce turba suo.
At mihi fingendo tantum longeque remotis
auribus hic fructus percipiendus erit,
aque procul Latio diversum missus in orbem
70 qui narret cupido, vix erit, ista mihi.
Is quoque iam serum referet veteremque triumphum:
quo tamen audiero tempore, laetus ero.
Illa dies veniet, mea qua lugubria ponam,
causaque privata publica maior erit.
[1] calentes=canente
[2] fuga=via

(想象的凱旋)[1]
 
或許兇悍的日耳曼和整個世界一樣,
已經被征服,向愷撒們屈膝投降。
或許巍峨的帕拉丁正綴滿花環,乳香
在火里燃燒,青煙遮擋了天光。
5 斧頭砍向犧牲,嵌在雪白的頸項中,
血鏗然濺落大地,一片殷紅。
兩位得勝的愷撒[2]正在準備廟宇里
向佑護的諸神還願的種種祭禮,
還有皇族的年輕人[3](在愷撒的名下成長,
10 要讓這個家永遠統治四方)。
利維婭正和兩位好孫媳[4]為兒子祈福,
如平素向眷顧的諸神獻上禮物,
還有羅馬的貴婦和永遠將聖火守護、
永遠白璧無瑕的維斯塔貞女。
15 虔敬的民眾、虔敬的元老院都在歡慶,
還有騎士(這是我不久前的身份)。
我放逐遠地,無法分享公共的喜悅,
這裡得到的消息都飄忽隱約。
所以,全城的民眾都能夠觀賞凱旋,
20 念出攻佔的敵城、戰俘的頭銜,
看着蠻夷的首領脖子套着鐵鏈,
走在綴滿花環的戰馬前面,
發現他們有的因被俘而凄惶頹喪,
有的依舊威嚴,忘了在何方。
25 一些人打聽戰事的因果、敵酋的名字;
一些人回答,雖然自己也不知:
“身穿紫袍、在高處威風凜凜的這位
地位僅次於元首,是戰爭的總指揮[5]
那位雖然現在可憐兮兮瞅着地,
30 他拿着武器時可不是這番神氣。
這位至今還野性難馴,怒目圓瞪,
就是他出謀劃策,挑起了戰爭。
那個披散頭髮、遮住臟臉的壞蛋,
用陰謀詭計引我軍進了伏擊圈[6]
35 他們說,後面的那位祭司常把俘虜
殺掉,獻給殘忍的神做禮物[7]
這個湖,這些山,這麼多堡壘,這麼多條河,
都是酷烈的戰場,都流滿了血[8]
德魯蘇曾在這些地方贏得了盛名,
40 優秀的兒子未辜負卓越的父親[9]
雙角折斷的萊茵河已無法藏身莎草叢,
它已變色,被自己的血染紅。
甚至日耳曼都被拖來,一頭亂髮,
陰鬱地坐在無敵的元首座下,
45 將它倔強的頸背交給羅馬的斧頭,
讓鐐銬套住昔日戰鬥的手[10]。”
愷撒[11],你將身披紫袍,高立於彩車上,
民眾將夾道迎接你的儀仗,
無論到哪裡,臣民的掌聲都將你環繞,
50 四面飛來的鮮花覆滿街道。
士兵的雙鬢將戴着阿波羅的月桂葉冠,
他們將齊聲高唱“凱旋!凱旋!”
你會發現,因為喝彩和喧嚷而興奮,
拉車的駟馬也時常停止前進。
55 然後你登上應許你禱告的朱庇特神廟,
向祂獻上應得的月桂與榮耀。
我身雖放逐,心卻可盡情想象這一切,
身失去羅馬,總應允許心復得,
它可以無拘地飛越無邊無際的地域,
60 疾風閃電般,將自己放逐至天宇。
它把我的眼睛引向羅馬城的中心,
不許它們無緣如此的盛景。
我的心將找到觀看象牙戰車[12]的好地方,
片刻間我至少能如此神遊故鄉。
65 幸運的民眾卻能看見真實的場面,
人群和元首一起同樂共歡。
可我卻只能用想象,用山海阻隔的耳朵
去看,去聽,去感受這種歡樂,
甚至罕有使者從羅馬來世界的此極,
70 向期盼的我描繪所有的經歷。
他也會講述早已過去的凱旋,雖太遲,
但當我終於聽見,仍會欣喜。
那天若到來,我將放下私己的哀慟,
加入遠更重要的公共歡慶。


[1] 這首詩並非慶祝真正的凱旋,此時提比略尚未獲得凱旋資格,它表明,奧維德試圖通過奉承皇子提比略來改變自己的處境,所以他放下了對政治的輕蔑態度,很認真地讚頌了提比略的軍事成就。按照Green(2005)的分析,這首詩有一個對稱的結構,核心部分是19-56行想象的凱旋遊行,序曲(1-18行)和尾聲(57-74行)各18行。
[2] 指屋大維和提比略。
[3] “年輕人”指提比略弟弟大德魯蘇(Nero Claudius Drusus Germanicus,前38-前9)的兒子日耳曼尼庫斯和提比略的兒子小德魯蘇(Drusus Iulius Caesar,前13-23)。
[4] “兩位好孫媳”指日耳曼尼庫斯的妻子大阿格里皮娜(Iulia Vipsania Agrippina,前13-33)和小德魯蘇的妻子利維拉(Livilla是其小名,大名Claudia Livia Iulia,前13-31)。
[5] “元首”指屋大維,“總指揮”指提比略。
[6] 或許影射公元前9年羅馬軍隊在條頓森林的慘敗,當時羅馬統帥是瓦盧斯(P. Quinctilius Varus,前46-9),日耳曼統帥是阿爾米紐斯(Arminius)。參考塔西佗《編年史》(Annales 1.60-61)和蘇埃托尼烏斯《屋大維傳》(Div. Aug. 23.1)。
[7] 日耳曼人曾將羅馬軍官作為人牲獻祭,參考塔西佗《編年史》(Annales 1.61.3)
[8] 指羅馬凱旋儀式上的縮微模型。
[9] 大德魯蘇因為在日耳曼多次大捷,獲得“日耳曼尼庫斯”的稱號。“優秀的兒子”指他,“卓越的父親”指屋大維,利維婭改嫁屋大維時已懷上大德魯蘇,他究竟是第一任丈夫尼祿的孩子,還是屋大維的孩子,羅馬人頗多猜測,所以這行詩或許也暗含諷刺,即使奧維德無此心,讀者也會有此聯想。
[10] 在條頓森林戰役後,羅馬已經失去對萊茵河東岸的控制,這樣的奉承只能令皇室尷尬。
[11] 指提比略。
[12] 凱旋戰車有象牙和黃金裝飾。