奥维德《哀歌集》第4部第2首



Iam fera Caesaribus Germania, totus ut orbis,
victa potest flexo succubuisse genu,
altaque velentur fortasse Palatia sertis,
turaque in igne sonent inficiantque diem,
5 candidaque adducta collum percussa securi
victima purpureo sanguine pulset humum,
donaque amicorum templis promissa deorum
reddere victores Caesar uterque parent,
et qui Caesareo iuvenes sub nomine crescunt,
10 perpetuo terras ut domus illa regat,
cumque bonis nuribus pro sospite Livia nato
munera det meritis, saepe datura, deis,
et pariter matres et quae sine crimine castos
perpetua servant virginitate focos;
15 plebs pia cumque pia laetetur plebe senatus,
parvaque cuius eram pars ego nuper, eques.
Nos procul expulsos communia gaudia fallunt,
famaque tam longe non nisi parva venit.
Ergo omnis populus poterit spectare triumphos,
20 cumque ducum titulis oppida capta leget,
vinclaque captiva reges cervice gerentes
ante coronatos ire videbit equos,
et cernet vultus aliis pro tempore versos,
terribiles aliis inmemoresque sui.
25 Quorum pars causas et res et nomina quaeret,
pars referet, quamvis noverit illa parum.
‘Hic, qui Sidonio fulget sublimis in ostro,
dux fuerat belli, proximus ille duci.
Hic, qui nunc in humo lumen miserabile fixit,
30 non isto vultu, cum tulit arma, fuit.
Ille ferox et adhuc oculis hostilibus ardens
hortator pugnae consiliumque fuit.
Perfidus hic nostros inclusit fraude locorum,
squalida promissis qui tegit ora comis.
35 Illo, qui sequitur, dicunt mactata ministro
saepe recusanti corpora capta deo.
Hic lacus, hi montes, haec tot castella, tot amnes
plena ferae caedis, plena cruoris erant.
Drusus in his meruit quondam cognomina terris.
40 Quae bona progenies, digna parente, tulit.
Cornibus hic fractis viridi male tectus ab ulva
decolor ipse suo sanguine Rhenus erat.
Crinibus en etiam fertur Germania passis,
et ducis invicti sub pede maesta sedet,
45 collaque Romanae praebens animosa securi
vincula fert illa, qua tulit arma, manu.’
Hos super in curru, Caesar, victore veheris
purpureus populi rite per ora tui,
quaque ibis, manibus circumplaudere tuorum,
50 undique iactato flore tegente vias.
Tempora Phoebea lauro cingetur ‘io’ que
miles ‘io’ magna voce ‘triumphe’ canet.
Ipse sono plausuque simul fremituque calentes[1]
quadriiugos cernes saepe resistere equos.
55 Inde petes arcem, delubra faventia votis,
et dabitur merito laurea vota Iovi.
Haec ego summotus, qua possum, mente videbo:
erepti nobis ius habet illa loci:
illa per inmensas spatiatur libera terras,
60 in caelum celeri pervenit illa fuga[2];
illa meos oculos mediam deducit in Vrbem,
immunes tanti nec sinit esse boni;
invenietque animus, qua currus spectet eburnos;
sic certe in patria per breve tempus ero.
65 Vera tamen capiet populus spectacula felix,
laetaque erit praesens cum duce turba suo.
At mihi fingendo tantum longeque remotis
auribus hic fructus percipiendus erit,
aque procul Latio diversum missus in orbem
70 qui narret cupido, vix erit, ista mihi.
Is quoque iam serum referet veteremque triumphum:
quo tamen audiero tempore, laetus ero.
Illa dies veniet, mea qua lugubria ponam,
causaque privata publica maior erit.
[1] calentes=canente
[2] fuga=via

(想象的凯旋)[1]
 
或许凶悍的日耳曼和整个世界一样,
已经被征服,向恺撒们屈膝投降。
或许巍峨的帕拉丁正缀满花环,乳香
在火里燃烧,青烟遮挡了天光。
5 斧头砍向牺牲,嵌在雪白的颈项中,
血铿然溅落大地,一片殷红。
两位得胜的恺撒[2]正在准备庙宇里
向佑护的诸神还愿的种种祭礼,
还有皇族的年轻人[3](在恺撒的名下成长,
10 要让这个家永远统治四方)。
利维娅正和两位好孙媳[4]为儿子祈福,
如平素向眷顾的诸神献上礼物,
还有罗马的贵妇和永远将圣火守护、
永远白璧无瑕的维斯塔贞女。
15 虔敬的民众、虔敬的元老院都在欢庆,
还有骑士(这是我不久前的身份)。
我放逐远地,无法分享公共的喜悦,
这里得到的消息都飘忽隐约。
所以,全城的民众都能够观赏凯旋,
20 念出攻占的敌城、战俘的头衔,
看着蛮夷的首领脖子套着铁链,
走在缀满花环的战马前面,
发现他们有的因被俘而凄惶颓丧,
有的依旧威严,忘了在何方。
25 一些人打听战事的因果、敌酋的名字;
一些人回答,虽然自己也不知:
“身穿紫袍、在高处威风凛凛的这位
地位仅次于元首,是战争的总指挥[5]
那位虽然现在可怜兮兮瞅着地,
30 他拿着武器时可不是这番神气。
这位至今还野性难驯,怒目圆瞪,
就是他出谋划策,挑起了战争。
那个披散头发、遮住脏脸的坏蛋,
用阴谋诡计引我军进了伏击圈[6]
35 他们说,后面的那位祭司常把俘虏
杀掉,献给残忍的神做礼物[7]
这个湖,这些山,这么多堡垒,这么多条河,
都是酷烈的战场,都流满了血[8]
德鲁苏曾在这些地方赢得了盛名,
40 优秀的儿子未辜负卓越的父亲[9]
双角折断的莱茵河已无法藏身莎草丛,
它已变色,被自己的血染红。
甚至日耳曼都被拖来,一头乱发,
阴郁地坐在无敌的元首座下,
45 将它倔强的颈背交给罗马的斧头,
让镣铐套住昔日战斗的手[10]。”
恺撒[11],你将身披紫袍,高立于彩车上,
民众将夹道迎接你的仪仗,
无论到哪里,臣民的掌声都将你环绕,
50 四面飞来的鲜花覆满街道。
士兵的双鬓将戴着阿波罗的月桂叶冠,
他们将齐声高唱“凯旋!凯旋!”
你会发现,因为喝彩和喧嚷而兴奋,
拉车的驷马也时常停止前进。
55 然后你登上应许你祷告的朱庇特神庙,
向祂献上应得的月桂与荣耀。
我身虽放逐,心却可尽情想象这一切,
身失去罗马,总应允许心复得,
它可以无拘地飞越无边无际的地域,
60 疾风闪电般,将自己放逐至天宇。
它把我的眼睛引向罗马城的中心,
不许它们无缘如此的盛景。
我的心将找到观看象牙战车[12]的好地方,
片刻间我至少能如此神游故乡。
65 幸运的民众却能看见真实的场面,
人群和元首一起同乐共欢。
可我却只能用想象,用山海阻隔的耳朵
去看,去听,去感受这种欢乐,
甚至罕有使者从罗马来世界的此极,
70 向期盼的我描绘所有的经历。
他也会讲述早已过去的凯旋,虽太迟,
但当我终于听见,仍会欣喜。
那天若到来,我将放下私己的哀恸,
加入远更重要的公共欢庆。


[1] 这首诗并非庆祝真正的凯旋,此时提比略尚未获得凯旋资格,它表明,奥维德试图通过奉承皇子提比略来改变自己的处境,所以他放下了对政治的轻蔑态度,很认真地赞颂了提比略的军事成就。按照Green(2005)的分析,这首诗有一个对称的结构,核心部分是19-56行想象的凯旋游行,序曲(1-18行)和尾声(57-74行)各18行。
[2] 指屋大维和提比略。
[3] “年轻人”指提比略弟弟大德鲁苏(Nero Claudius Drusus Germanicus,前38-前9)的儿子日耳曼尼库斯和提比略的儿子小德鲁苏(Drusus Iulius Caesar,前13-23)。
[4] “两位好孙媳”指日耳曼尼库斯的妻子大阿格里皮娜(Iulia Vipsania Agrippina,前13-33)和小德鲁苏的妻子利维拉(Livilla是其小名,大名Claudia Livia Iulia,前13-31)。
[5] “元首”指屋大维,“总指挥”指提比略。
[6] 或许影射公元前9年罗马军队在条顿森林的惨败,当时罗马统帅是瓦卢斯(P. Quinctilius Varus,前46-9),日耳曼统帅是阿尔米纽斯(Arminius)。参考塔西佗《编年史》(Annales 1.60-61)和苏埃托尼乌斯《屋大维传》(Div. Aug. 23.1)。
[7] 日耳曼人曾将罗马军官作为人牲献祭,参考塔西佗《编年史》(Annales 1.61.3)
[8] 指罗马凯旋仪式上的缩微模型。
[9] 大德鲁苏因为在日耳曼多次大捷,获得“日耳曼尼库斯”的称号。“优秀的儿子”指他,“卓越的父亲”指屋大维,利维娅改嫁屋大维时已怀上大德鲁苏,他究竟是第一任丈夫尼禄的孩子,还是屋大维的孩子,罗马人颇多猜测,所以这行诗或许也暗含讽刺,即使奥维德无此心,读者也会有此联想。
[10] 在条顿森林战役后,罗马已经失去对莱茵河东岸的控制,这样的奉承只能令皇室尴尬。
[11] 指提比略。
[12] 凯旋战车有象牙和黄金装饰。