Cultor et antistes doctorum sancte virorum,
quid facis, ingenio semper amice meo?
Ecquid, ut incolumem quondam celebrare solebas,
nunc quoque, ne videar totus abesse, caves?
5 Conficis[1] exceptis ecquid mea carmina solis
Artibus, artifici quae nocuere suo?
Immo ita fac, quaeso, vatum studiose novorum,
quaque potes, retine corpus in Vrbe meum.
Est fuga dicta mihi, non est fuga dicta libellis,
10 qui domini poenam non meruere sui.
Saepe per externas[2] profugus pater exulat oras,
Vrbe tamen natis exulis esse licet.
Palladis exemplo de me sine matre creata
carmina sunt; stirps haec progeniesque mea est.
15 Hanc tibi commendo, quae quo magis orba parente est,
hoc tibi tutori sarcina maior erit.
Tres mihi sunt nati contagia nostra secuti:
cetera fac curae sit tibi turba palam.
20 Sunt quoque mutatae, ter quinque volumina, formae,
carmina de domini funere rapta sui.
Illud opus potuit, si non prius ipse perissem,
certius a summa nomen habere manu:
nunc incorrectum populi pervenit in ora,
in populi quicquam si tamen ore meum est.
25 Hoc quoque nescio quid nostris appone libellis,
diverso missum quod tibi ab orbe venit.
Quod quicumque leget (si quis leget) aestimet ante,
compositum quo sit tempore quoque loco.
Aequus erit scriptis, quorum cognoverit esse
30 exilium tempus barbariamque locum:
inque tot adversis carmen mirabitur ullum
ducere me tristi sustinuisse manu.
Ingenium fregere meum mala, cuius et ante
fons infecundus parvaque vena fuit.
35 Sed quaecumque fuit, nullo exercente refugit,
et longo periit arida facta situ.
Non hic librorum, per quos inviter alarque,
copia: pro libris arcus et arma sonant.
Nullus in hac terra, recitem si carmina, cuius
40 intellecturis auribus utar, adest.
Nec quo secedam locus est; custodia muri
summovet infestos clausaque porta Getas.
Saepe aliquod quaero verbum nomenque locumque,
nec quisquam est a quo certior esse queam.
45 Dicere saepe aliquid conanti (turpe fateri!)
verba mihi desunt dedidicique loqui.
Threïcio Scythicoque fere[3] circumsonor ore,
et videor Geticis scribere posse modis.
Crede mihi, timeo ne Sintia mixta Latinis
50 inque meis scriptis Pontica verba legas.
Qualemcumque igitur venia dignare libellum,
sortis et excusa condicione meae.
[1] Conficis=suscipis
[2] externas=extremas
[3] fere=fero
(跋詩)[1]
飽學之士的崇拜者,廣受敬重的翼護者,
珍愛我才華的朋友,你正做什麼?
平安時我總承蒙你傳揚名聲,現在你
也應在運籌,不讓我徹底消失?
5 你在編纂我的詩歌,只排除《愛的藝術》,
那部害苦了作者的災難之書?
我求你這麼做,新詩人的伯樂,盡你所能,
在羅馬保存我的另一具屍身。
放逐的是我,放逐的不是我的書卷,
10 它們不應承受主人的罪愆。
時常父親流放至遙遠的海外,兒女
卻依然可以在我們的都城安居。
帕拉斯一般[2],我生出的詩也沒有母親,
這些就是我的子嗣和家人。
15 我將它們交給你,它們越孤苦伶仃,
你這監護人身上的擔子就越沉。
有三個孩子[3]不幸感染了我的病,其餘
那些,你大可坦然地公開照顧。
還有十五卷詩歌講述變形的故事[4],
20 最後一刻才逃脫主人的葬禮。
那部作品,當初若不是我先死,定能
臻於完美,確保永久的名聲;
現在它未經修改就要被大眾誦讀——
如果大眾還誦讀我的任何書。
25 再加上這些不知如何描述的詩卷[5],
它們從遙遠的世界來到你身邊。
無論誰讀——若還有人讀——請先想想
創作的時間,還有創作的地方。
如果他知道這些詩寫於放逐期間,
30 寫於蠻荒之地,就不會太苛嚴,
而且會驚訝,面對諸多的磨難,我竟能
用悲傷的手寫下任何詩行。
災厄毀掉了我的才華,即使在往日,
它的水脈也狹窄,源頭也枯瘠。
35 但不管它原來如何,長久無人取用,
凝滯的溪流已經乾涸、消亡。
這裡沒有多少書,可給我鼓勵和滋養,
取代書的是羽箭和刀槍的嘶鳴。
即使我朗誦,這片土地上也沒人傾聽,
40 沒有給我慰藉的詩歌的知音,
也沒有安靜的場所。為驅走侵犯的蓋塔人,
城門緊閉,城頭也駐有守軍。
我常想不起某個詞、某個人、某個地名,
但身邊沒有誰能夠給我提醒。
45 我常試圖表達什麼(真羞於承認!),
卻一片茫然,失去了說話的本領。
我的周遭都縈繞着色雷斯、斯基泰的蠻語,
我似乎已經掌握蓋塔人的格律。
相信我,我好害怕我的拉丁文不再純粹,
50 你在詩里讀到龐圖斯的詞彙。
所以,無論怎樣,請寬容地對待這本書,
原諒它,因為我的處境和遭遇。
[1] 這首詩寫給一位替詩人保存和整理作品的朋友,如Davisson(1984)所說,它延續了奧維德將詩集比作孩子的主題。Green(2005)認為,這位朋友應當是帕拉丁圖書館館長C. Iulius Hyginus,他是眾多詩人的贊助人,奧維德年輕時的好友。
[2] 帕拉斯(密涅瓦)沒有母親,誕生時直接從朱庇特頭腦中蹦出。
[3] 指三部《愛的藝術》。
[4] 指《變形記》。
[5] 指此時已經完成的《哀歌集》前三部。