Cultor et antistes doctorum sancte virorum,
quid facis, ingenio semper amice meo?
Ecquid, ut incolumem quondam celebrare solebas,
nunc quoque, ne videar totus abesse, caves?
5 Conficis[1] exceptis ecquid mea carmina solis
Artibus, artifici quae nocuere suo?
Immo ita fac, quaeso, vatum studiose novorum,
quaque potes, retine corpus in Vrbe meum.
Est fuga dicta mihi, non est fuga dicta libellis,
10 qui domini poenam non meruere sui.
Saepe per externas[2] profugus pater exulat oras,
Vrbe tamen natis exulis esse licet.
Palladis exemplo de me sine matre creata
carmina sunt; stirps haec progeniesque mea est.
15 Hanc tibi commendo, quae quo magis orba parente est,
hoc tibi tutori sarcina maior erit.
Tres mihi sunt nati contagia nostra secuti:
cetera fac curae sit tibi turba palam.
20 Sunt quoque mutatae, ter quinque volumina, formae,
carmina de domini funere rapta sui.
Illud opus potuit, si non prius ipse perissem,
certius a summa nomen habere manu:
nunc incorrectum populi pervenit in ora,
in populi quicquam si tamen ore meum est.
25 Hoc quoque nescio quid nostris appone libellis,
diverso missum quod tibi ab orbe venit.
Quod quicumque leget (si quis leget) aestimet ante,
compositum quo sit tempore quoque loco.
Aequus erit scriptis, quorum cognoverit esse
30 exilium tempus barbariamque locum:
inque tot adversis carmen mirabitur ullum
ducere me tristi sustinuisse manu.
Ingenium fregere meum mala, cuius et ante
fons infecundus parvaque vena fuit.
35 Sed quaecumque fuit, nullo exercente refugit,
et longo periit arida facta situ.
Non hic librorum, per quos inviter alarque,
copia: pro libris arcus et arma sonant.
Nullus in hac terra, recitem si carmina, cuius
40 intellecturis auribus utar, adest.
Nec quo secedam locus est; custodia muri
summovet infestos clausaque porta Getas.
Saepe aliquod quaero verbum nomenque locumque,
nec quisquam est a quo certior esse queam.
45 Dicere saepe aliquid conanti (turpe fateri!)
verba mihi desunt dedidicique loqui.
Threïcio Scythicoque fere[3] circumsonor ore,
et videor Geticis scribere posse modis.
Crede mihi, timeo ne Sintia mixta Latinis
50 inque meis scriptis Pontica verba legas.
Qualemcumque igitur venia dignare libellum,
sortis et excusa condicione meae.
[1] Conficis=suscipis
[2] externas=extremas
[3] fere=fero
(跋诗)[1]
饱学之士的崇拜者,广受敬重的翼护者,
珍爱我才华的朋友,你正做什么?
平安时我总承蒙你传扬名声,现在你
也应在运筹,不让我彻底消失?
5 你在编纂我的诗歌,只排除《爱的艺术》,
那部害苦了作者的灾难之书?
我求你这么做,新诗人的伯乐,尽你所能,
在罗马保存我的另一具尸身。
放逐的是我,放逐的不是我的书卷,
10 它们不应承受主人的罪愆。
时常父亲流放至遥远的海外,儿女
却依然可以在我们的都城安居。
帕拉斯一般[2],我生出的诗也没有母亲,
这些就是我的子嗣和家人。
15 我将它们交给你,它们越孤苦伶仃,
你这监护人身上的担子就越沉。
有三个孩子[3]不幸感染了我的病,其余
那些,你大可坦然地公开照顾。
还有十五卷诗歌讲述变形的故事[4],
20 最后一刻才逃脱主人的葬礼。
那部作品,当初若不是我先死,定能
臻于完美,确保永久的名声;
现在它未经修改就要被大众诵读——
如果大众还诵读我的任何书。
25 再加上这些不知如何描述的诗卷[5],
它们从遥远的世界来到你身边。
无论谁读——若还有人读——请先想想
创作的时间,还有创作的地方。
如果他知道这些诗写于放逐期间,
30 写于蛮荒之地,就不会太苛严,
而且会惊讶,面对诸多的磨难,我竟能
用悲伤的手写下任何诗行。
灾厄毁掉了我的才华,即使在往日,
它的水脉也狭窄,源头也枯瘠。
35 但不管它原来如何,长久无人取用,
凝滞的溪流已经干涸、消亡。
这里没有多少书,可给我鼓励和滋养,
取代书的是羽箭和刀枪的嘶鸣。
即使我朗诵,这片土地上也没人倾听,
40 没有给我慰藉的诗歌的知音,
也没有安静的场所。为驱走侵犯的盖塔人,
城门紧闭,城头也驻有守军。
我常想不起某个词、某个人、某个地名,
但身边没有谁能够给我提醒。
45 我常试图表达什么(真羞于承认!),
却一片茫然,失去了说话的本领。
我的周遭都萦绕着色雷斯、斯基泰的蛮语,
我似乎已经掌握盖塔人的格律。
相信我,我好害怕我的拉丁文不再纯粹,
50 你在诗里读到庞图斯的词汇。
所以,无论怎样,请宽容地对待这本书,
原谅它,因为我的处境和遭遇。
[1] 这首诗写给一位替诗人保存和整理作品的朋友,如Davisson(1984)所说,它延续了奥维德将诗集比作孩子的主题。Green(2005)认为,这位朋友应当是帕拉丁图书馆馆长C. Iulius Hyginus,他是众多诗人的赞助人,奥维德年轻时的好友。
[2] 帕拉斯(密涅瓦)没有母亲,诞生时直接从朱庇特头脑中蹦出。
[3] 指三部《爱的艺术》。
[4] 指《变形记》。
[5] 指此时已经完成的《哀歌集》前三部。