奥维德《哀歌集》第3部第13首



Ecce supervacuus (quid enim fuit utile gigni?)
ad sua Natalis tempora noster adest.
Dure, quid ad miseros veniebas exulis annos?
debueras illis inposuisse modum.
5 Si tibi cura mei, vel si pudor ullus inesset,
non ultra patriam me sequerere meam,
quoque loco primum tibi sum male cognitus infans,
illo temptasses ultimus esse mihi,
iamque relinquenda, quod idem fecere sodales,
10 tu quoque dixisses tristis in Vrbe ‘vale’.
Quid tibi cum Ponto? num te quoque Caesaris ira
extremam gelidi misit in orbis humum?
Scilicet expectas solitum tibi moris honorem,
pendeat ex umeris vestis ut alba meis,
15 fumida cingatur florentibus ara coronis,
micaque sollemni turis in igne sonet,
libaque dem proprie genitale notantia tempus,
concipiamque bonas ore favente preces.
Non ita sum positus, nec sunt ea tempora nobis,
20 adventu possim laetus ut esse tuo.
Funeris ara mihi, ferali cincta cupressu[1],
convenit et structis flamma parata rogis.
Nec dare tura libet nil exorantia divos,
in tantis subeunt nec bona verba malis.
25 Si tamen est aliquid nobis hac luce petendum,
in loca ne redeas amplius ista, precor,
dum me terrarum pars paene novissima, Pontus,
Euxinus falso nomine dictus, habet.
[1] cupressu=cupresso

(放逐者的生日)[1]
 
看吧,我的生日已如期而至,却是
多余——因为我的出生有何益?
残忍的家伙,为何要增添放逐者的年岁?
你早该掐断它们的这列长队。
5 如果你还顾念我,或还有任何羞耻,
就不该跟随我离开故乡的土地,
你初识襁褓中的我既已见厄运的端倪[2]
何不在那里就终结我的日子?
或者在我离开罗马时,和我的那些
10 朋友一样,你也该悲伤地说“永别”。
你与庞图斯何干?难道恺撒的怒火
也将你送至天涯的苦寒世界?
我猜你是在期盼你常得到的荣耀[3]
从我肩头披垂的雪白托加袍,
15 袅袅青烟的祭坛,装饰着鲜丽的花环,
小块乳香在圣火中噼啪轻燃,
而我则恭敬地献上标志生日的脆饼[4]
用虔诚的唇念出吉祥的祷文。
可我的处境已不同,那样的时日已不再,
20 我已经无法庆祝你的到来。
死亡的祭坛,阴森的柏阵,垒起的柴堆,
点燃的火把,这些才与我相配。
不应焚香,因为它求不来神的庇佑,
如此的灾厄里我也无言祈求。
25 然而,如果今天我非得求点什么,
我就求你再也别回这个角落,
只要大地尽头的庞图斯,希腊人所谓的
“好客之地”[5],仍然囚禁着我。


[1] 这是奥维德写在自己生日的诗,可对比《哀歌集》第五部第五首写在他妻子生日的诗。这首诗也用了拟人手法,从第3行起切换到第二人称,“你”指生日。Cairns(1971)指出,生日诗(genethliakon)是古罗马诗歌的重要类别,但奥维德在这首诗里颠覆了传统,他不是庆祝生,而是祈祷死。
[2] 奥维德赋予了他的生日预见未来的能力。
[3] “常得到的荣耀”指下文描述的生日庆祝仪式。
[4] “脆饼”指献祭的小盐饼,用谷物制成。
[5] 庞图斯(πόντος,拉丁语pontus)在古希腊语中又名εύξεινος(拉丁文Euxinus),意为“好客的”。