奥维德《哀歌集》第3部第12首



Frigora iam Zephyri minuunt, annoque peracto
longior antiquis visa Maeotis hiems,
inpositamque sibi qui non bene pertulit Hellen,
tempora nocturnis aequa diurna facit.
5 Iam violam puerique legunt hilaresque puellae,
rustica quae nullo nata serente venit;
prataque pubescunt variorum flore colorum,
indocilique loquax gutture vernat avis;
utque malae matris crimen deponat, hirundo
10 sub trabibus cunas tectaque parva facit;
herbaque, quae latuit Cerealibus obruta sulcis,
exserit e tepida molle cacumen humo;
quoque loco est vitis, de palmite gemma movetur:
nam procul a Getico litore vitis abest;
15 quoque loco est arbor, turgescit in arbore ramus:
nam procul a Geticis finibus arbor abest.
Otia nunc istic, iunctisque ex ordine ludis[1]
cedunt verbosi garrula bella fori.
Vsus equi nunc est, levibus nunc luditur armis,
20 nunc pila, nunc celeri volvitur orbe trochus;
nunc ubi perfusa est oleo labente iuventus,
defessos artus Virgine tinguit aqua.
Scaena viget studiisque favor distantibus ardet,
proque tribus resonant terna theatra foris.
25 O quater et quotiens[2] non est numerare, beatum,
non interdicta cui licet Vrbe frui!
At mihi sentitur nix verno sole soluta,
quaeque lacu durae non fodiuntur aquae:
nec mare concrescit glacie, nec, ut ante, per Histrum
30 stridula Sauromates plaustra bubulcus agit.
Incipient[3] aliquae tamen huc adnare carinae,
hospitaque in Ponti litore puppis erit.
Sedulus occurram nautae, dictaque salute,
quid veniat, quaeram, quisve quibusve locis.
35 Ille quidem mirum ni de regione propinqua
non nisi vicinas tutus ararit[4] aquas.
Rarus ab Italia tantum mare navita transit,
litora rarus in haec portubus orba venit.
Sive tamen Graeca scierit, sive ille Latina
40 voce loqui (certe gratior huius erit;
fas quoque ab ore freti longaeque Propontidos undis
huc aliquem certo vela dedisse Noto),
quisquis is est, memori rumorem voce referre
et fieri famae parsque gradusque potest.
45 Is, precor, auditos possit narrare triumphos
Caesaris et Latio reddita vota Iovi,
teque, rebellatrix, tandem, Germania, magni
triste caput pedibus supposuisse ducis.
Haec mihi qui referet, quae non vidisse dolebo,
50 ille meae domui protinus hospes erit.
Ei mihi, iamne domus Scythico Nasonis in orbe est?
iamque tuum mihi das pro Lare, Ponte, locum?
Di facite ut Caesar non hic penetrale domumque,
hospitium poenae sed velit esse meae.
[1] ludis=lusus=usus
[2] quotiens=quantum et=quantum o=quater et
[3] Incipient=incipiunt
[4] ararit=arabit=araret

(罗马的春天)[1]
 
西风已吹淡寒气,一年将尽,今年
迈欧泰的冬天似乎比以往更沉绵[2]
曾驮着赫勒公主却让她跌下的白羊
正将白昼变得和夜晚一样长[3]
5 欣悦的少男少女已把紫罗兰采撷,
无人播种,它们却开遍原野;
草地上绽放着五彩缤纷的花朵,舒展
天生的歌喉,小鸟喧嚷着春天;
燕子为避免先祖的恶名,正在屋梁下
10 建造它们的巢,它们的小家[4]
一直藏在犁沟下的小麦,趁泥土回暖,
也终于从地里探出柔嫩的尖;
能种葡萄的地方,藤枝的芽已萌动,
(但远离盖塔海岸才有影踪;)
15 能生长树的地方,枝条开始长叶,
(但树林远离盖塔人生活的地界。)
你们那边[5]正值闲暇,次第的节庆
驱逐了法庭唇枪舌剑的战争[6]
现在可以骑马,可以用标枪掷远,
20 可以玩球,可以滚轻快的铜环;
现在青年人浑身抹着光滑的油膏,
用引来的山泉将疲惫的肢体浸泡[7]
舞台正活跃,观众为各自的偶像沸腾,
剧场取代了广场,欢声雷动。
25 啊,谁能自由地享受罗马的一切,
谁就有四倍、无数倍幸福的生活!
可是我只能感觉春阳融化了积雪,
池塘无需凿冰,水不再冻结;
海不再封冻,扫罗马泰的车夫也不再
30 赶着吱嘎的篷车碾过冰盖[8]
然而,一些船已开始出发,往这里行驶,
友好的远客很快会到达庞图斯。
我会殷勤地迎接水手,向他致意,
问他为何来,是谁,来自哪里。
35 如果他不是附近来,不是无忧地尝试
周边的水域,就真是一件奇迹。
极少有人从大海那头的意大利远航,
拜访这个连港口都没有的地方。
然而,如果他会说希腊语或者拉丁语,
40 (后一种情形当然更是机遇,
因为从海峡入口和遥远的普罗庞提斯,
稳定的南风能助人航行到此,)
无论他是谁,都能凭记忆讲述传闻,
与我分享消息,传递音讯。
45 我祈愿,他能向我描绘恺撒的凯旋[9]
罗马人如何向朱庇特感恩还愿,
还有你,反叛不止的日耳曼[10],如何最终
绝望地俯首,臣服于我们的统领。
我虽恨未能亲见,但谁若告诉我这些,
50 他立刻就会成为我家的贵客。
可悲啊,纳索竟已在斯基泰的世界安家?
我的家竟已让位于放逐的判罚?
众神啊,改变恺撒的决心,别让我永远
定居于此,只当它是赎罪的客栈!


[1] Green(2005)提醒我们,虽然这首诗开头两行的确是描绘托密斯的春天,但在3-4行的普遍化叙述后,画面已经暗转到记忆中罗马的春天,而非眼前托密斯春天的实景(否则《哀歌集》和《黑海书简》里的抱怨都失去了效力),直到第17行这一点才被点明。
[2] 迈欧泰(Maeotae)是居住在迈欧提斯湖(Maeotis,即今天的亚速海)附近的斯基泰部落。
[3] 赫勒(Helle)是忒拜国王阿塔玛斯(Athamas)的女儿,一只金羊驮着她逃跑,她在今天的达达尼尔海峡掉下羊背,坠入海里淹死。由于诗中的羊其实指星座,所以译成汉语中通行的“白羊”。白羊座从春分日3月21日开始,至4月20日。
[4] “先祖”指变成燕子的普洛克涅,参考《哀歌集》第二部第390行的注释。
[5] 指罗马。
[6] 古罗马春分前后有一系列节庆,所以法庭休庭。
[7] “引来的山泉”原文是Virgine aqua(处女泉),“处女”(Aqua Virgo)是古罗马一座高架引水桥的名字,公元前19年6月9日建成,主要用于罗马人的沐浴,6月9日是灶神维斯塔的节庆,所以可能因为维斯塔贞女的缘故起了这个名字。
[8] 27-30行呼应着《哀歌集》第三部第十首25-26行、33-34行。
[9] triumphus(凯旋)是古罗马专门为取得重大胜利的将领举行的庆祝游行,此时皇子提比略(即这里的恺撒)正在日耳曼征战。
[10] 日耳曼诸部落在公元前1世纪到公元1世纪与罗马进行了多次战争。