奧維德《哀歌集》第3部第12首



Frigora iam Zephyri minuunt, annoque peracto
longior antiquis visa Maeotis hiems,
inpositamque sibi qui non bene pertulit Hellen,
tempora nocturnis aequa diurna facit.
5 Iam violam puerique legunt hilaresque puellae,
rustica quae nullo nata serente venit;
prataque pubescunt variorum flore colorum,
indocilique loquax gutture vernat avis;
utque malae matris crimen deponat, hirundo
10 sub trabibus cunas tectaque parva facit;
herbaque, quae latuit Cerealibus obruta sulcis,
exserit e tepida molle cacumen humo;
quoque loco est vitis, de palmite gemma movetur:
nam procul a Getico litore vitis abest;
15 quoque loco est arbor, turgescit in arbore ramus:
nam procul a Geticis finibus arbor abest.
Otia nunc istic, iunctisque ex ordine ludis[1]
cedunt verbosi garrula bella fori.
Vsus equi nunc est, levibus nunc luditur armis,
20 nunc pila, nunc celeri volvitur orbe trochus;
nunc ubi perfusa est oleo labente iuventus,
defessos artus Virgine tinguit aqua.
Scaena viget studiisque favor distantibus ardet,
proque tribus resonant terna theatra foris.
25 O quater et quotiens[2] non est numerare, beatum,
non interdicta cui licet Vrbe frui!
At mihi sentitur nix verno sole soluta,
quaeque lacu durae non fodiuntur aquae:
nec mare concrescit glacie, nec, ut ante, per Histrum
30 stridula Sauromates plaustra bubulcus agit.
Incipient[3] aliquae tamen huc adnare carinae,
hospitaque in Ponti litore puppis erit.
Sedulus occurram nautae, dictaque salute,
quid veniat, quaeram, quisve quibusve locis.
35 Ille quidem mirum ni de regione propinqua
non nisi vicinas tutus ararit[4] aquas.
Rarus ab Italia tantum mare navita transit,
litora rarus in haec portubus orba venit.
Sive tamen Graeca scierit, sive ille Latina
40 voce loqui (certe gratior huius erit;
fas quoque ab ore freti longaeque Propontidos undis
huc aliquem certo vela dedisse Noto),
quisquis is est, memori rumorem voce referre
et fieri famae parsque gradusque potest.
45 Is, precor, auditos possit narrare triumphos
Caesaris et Latio reddita vota Iovi,
teque, rebellatrix, tandem, Germania, magni
triste caput pedibus supposuisse ducis.
Haec mihi qui referet, quae non vidisse dolebo,
50 ille meae domui protinus hospes erit.
Ei mihi, iamne domus Scythico Nasonis in orbe est?
iamque tuum mihi das pro Lare, Ponte, locum?
Di facite ut Caesar non hic penetrale domumque,
hospitium poenae sed velit esse meae.
[1] ludis=lusus=usus
[2] quotiens=quantum et=quantum o=quater et
[3] Incipient=incipiunt
[4] ararit=arabit=araret

(羅馬的春天)[1]
 
西風已吹淡寒氣,一年將盡,今年
邁歐泰的冬天似乎比以往更沉綿[2]
曾馱着赫勒公主卻讓她跌下的白羊
正將白晝變得和夜晚一樣長[3]
5 欣悅的少男少女已把紫羅蘭採擷,
無人播種,它們卻開遍原野;
草地上綻放着五彩繽紛的花朵,舒展
天生的歌喉,小鳥喧嚷着春天;
燕子為避免先祖的惡名,正在屋樑下
10 建造它們的巢,它們的小家[4]
一直藏在犁溝下的小麥,趁泥土回暖,
也終於從地里探出柔嫩的尖;
能種葡萄的地方,藤枝的芽已萌動,
(但遠離蓋塔海岸才有影蹤;)
15 能生長樹的地方,枝條開始長葉,
(但樹林遠離蓋塔人生活的地界。)
你們那邊[5]正值閑暇,次第的節慶
驅逐了法庭唇槍舌劍的戰爭[6]
現在可以騎馬,可以用標槍擲遠,
20 可以玩球,可以滾輕快的銅環;
現在青年人渾身抹着光滑的油膏,
用引來的山泉將疲憊的肢體浸泡[7]
舞台正活躍,觀眾為各自的偶像沸騰,
劇場取代了廣場,歡聲雷動。
25 啊,誰能自由地享受羅馬的一切,
誰就有四倍、無數倍幸福的生活!
可是我只能感覺春陽融化了積雪,
池塘無需鑿冰,水不再凍結;
海不再封凍,掃羅馬泰的車夫也不再
30 趕着吱嘎的篷車碾過冰蓋[8]
然而,一些船已開始出發,往這裡行駛,
友好的遠客很快會到達龐圖斯。
我會殷勤地迎接水手,向他致意,
問他為何來,是誰,來自哪裡。
35 如果他不是附近來,不是無憂地嘗試
周邊的水域,就真是一件奇蹟。
極少有人從大海那頭的意大利遠航,
拜訪這個連港口都沒有的地方。
然而,如果他會說希臘語或者拉丁語,
40 (後一種情形當然更是機遇,
因為從海峽入口和遙遠的普羅龐提斯,
穩定的南風能助人航行到此,)
無論他是誰,都能憑記憶講述傳聞,
與我分享消息,傳遞音訊。
45 我祈願,他能向我描繪愷撒的凱旋[9]
羅馬人如何向朱庇特感恩還願,
還有你,反叛不止的日耳曼[10],如何最終
絕望地俯首,臣服於我們的統領。
我雖恨未能親見,但誰若告訴我這些,
50 他立刻就會成為我家的貴客。
可悲啊,納索竟已在斯基泰的世界安家?
我的家竟已讓位於放逐的判罰?
眾神啊,改變愷撒的決心,別讓我永遠
定居於此,只當它是贖罪的客棧!


[1] Green(2005)提醒我們,雖然這首詩開頭兩行的確是描繪托密斯的春天,但在3-4行的普遍化敘述後,畫面已經暗轉到記憶中羅馬的春天,而非眼前托密斯春天的實景(否則《哀歌集》和《黑海書簡》里的抱怨都失去了效力),直到第17行這一點才被點明。
[2] 邁歐泰(Maeotae)是居住在邁歐提斯湖(Maeotis,即今天的亞速海)附近的斯基泰部落。
[3] 赫勒(Helle)是忒拜國王阿塔瑪斯(Athamas)的女兒,一隻金羊馱着她逃跑,她在今天的達達尼爾海峽掉下羊背,墜入海里淹死。由於詩中的羊其實指星座,所以譯成漢語中通行的“白羊”。白羊座從春分日3月21日開始,至4月20日。
[4] “先祖”指變成燕子的普洛克涅,參考《哀歌集》第二部第390行的注釋。
[5] 指羅馬。
[6] 古羅馬春分前後有一系列節慶,所以法庭休庭。
[7] “引來的山泉”原文是Virgine aqua(處女泉),“處女”(Aqua Virgo)是古羅馬一座高架引水橋的名字,公元前19年6月9日建成,主要用於羅馬人的沐浴,6月9日是灶神維斯塔的節慶,所以可能因為維斯塔貞女的緣故起了這個名字。
[8] 27-30行呼應着《哀歌集》第三部第十首25-26行、33-34行。
[9] triumphus(凱旋)是古羅馬專門為取得重大勝利的將領舉行的慶祝遊行,此時皇子提比略(即這裡的愷撒)正在日耳曼征戰。
[10] 日耳曼諸部落在公元前1世紀到公元1世紀與羅馬進行了多次戰爭。