Quisquis es, insultes qui casibus, improbe, nostris,
meque reum dempto fine cruentus agas,
natus es e scopulis, es pastus lacte ferino,
et dicam silices pectus habere tuum.
5 Quis gradus ulterior, quo se tua porrigat ira,
restat? quidve meis cernis abesse malis?
Barbara me tellus et inhospita litora Ponti
cumque suo Borea Maenalis Vrsa videt.
Nulla mihi cum gente fera commercia linguae:
10 omnia solliciti sunt loca plena metus.
Vtque fugax avidis cervus deprensus ab ursis,
cinctaque montanis ut pavet agna lupis,
sic ego belligeris a gentibus undique saeptus
terreor, hoste meum paene premente latus.
15 Vtque sit exiguum poenae, quod coniuge cara,
quod patria careo pignoribusque meis:
ut mala nulla feram nisi nudam Caesaris iram,
nuda parum nobis Caesaris ira mali est?
et tamen est aliquis, qui vulnera cruda retractet,
20 solvat et in mores ora diserta meos.
In causa facili cuivis licet esse disertum[1],
et minimae vires frangere quassa valent.
Subruere est arces et stantia moenia virtus:
quilibet ignavi praecipitata premunt.
25 Non sum ego quod[2] fueram: quid inanem proteris umbram?
quid cinerem saxis bustaque nostra petis?
Hector erat tunc cum bello certabat; at idem
vinctus ad Haemonios non erat Hector equos.
Me quoque, quem noras olim, non esse memento:
30 ex illo superant haec simulacra viro.
Quid simulacra, ferox, dictis incessis amaris?
parce, precor, manes sollicitare meos.
Omnia vera puta mea crimina, nil sit in illis,
quod magis errorem quam scelus esse putes,
35 pendimus en profugi (satia tua pectora) poenas
exilioque graves exiliique loco.
Carnifici fortuna potest mea flenda videri:
et tamen est uno iudice mersa parum.
Saevior es tristi Busiride, saevior illo,
40 qui falsum lento torruit igne bovem,
quique bovem Siculo fertur donasse tyranno,
et dictis artes conciliasse suas:
‘Munere in hoc, rex, est usus, sed imagine maior,
nec sola est operis forma probanda mei.
45 Aspicis a dextra latus hoc adapertile tauri?
Hac[3] tibi, quem perdes, coniciendus erit.
Protinus inclusum lentis carbonibus ure:
mugiet, et veri vox erit illa bovis.
Pro quibus inventis, ut munus munere penses,
50 da, precor, ingenio praemia digna meo.’
Dixerat; at Phalaris ‘poenae mirande repertor,
ipse tuum praesens imbue’ dixit ‘opus’.
Nec mora, monstratis crudeliter ignibus ustus
exhibuit geminos ore gemente sonos.
55 Quid mihi cum Siculis inter Scythiamque Getasque?
ad te, quisquis is es, nostra querela redit.
Vtque sitim nostro possis explere cruore,
quantaque vis, avido gaudia corde feras,
tot mala sum fugiens tellure, tot aequore passus,
60 te quoque ut auditis posse dolere putem.
Crede mihi, si sit nobis collatus Vlixes,
Neptuni[4] levior quam Iovis ira fuit?
Ergo quicumque es, rescindere crimina noli,
deque gravi duras vulnere tolle manus;
65 utque meae famam tenuent oblivia culpae,
facta cicatricem ducere nostra sine;
humanaeque memor sortis, quae tollit eosdem
et premit, incertas ipse verere vices.
Et quoniam, fieri quod numquam posse putavi,
70 est tibi de rebus maxima cura meis,
non est quod timeas: fortuna miserrima nostra est,
omne trahit secum Caesaris ira malum.
Quod magis ut liqueat, neve hoc ego fingere credar,
ipse velim poenas experiare meas.
[1] disertum=diserto
[2] quod=qui
[3] hac=hic
[4] Neptuni=neptunique
(致一位私敵)[1]
惡徒,無論你是誰,竟奚落我的遭遇,
不停地控告我,吸血鬼一般殘酷,
你一定是巉岩所生,野獸的奶所養,
我敢說,燧石塞滿了你的胸膛[2]。
5 你的怒焰還能蔓延到多遠的何方?
你覺得我還有什麼痛苦未嘗?
蠻族的土地,龐圖斯嚴酷的海岸,大熊
星座,北風,這就是我的處境。
我無法用語言與這些化外之民交流,
10 所有地方都充滿恐懼和擔憂[3]。
猶如奔逃的小鹿被凶熊捕獲,小羊
被山狼包圍,我也一樣驚恐,
環伺周遭的好戰部族總讓我顫慄,
敵人幾乎緊貼着我的軀體。
15 難道這懲罰太輕,遠離親愛的妻子,
遠離故土和念念不忘的孩子?
難道我忍受的僅是愷撒赤裸的恨意,
難道他赤裸的恨意竟不值一提?
然而,某人[4]卻撕扯我尚未癒合的傷口,
20 鼓動如簧舌,要我的名聲蒙垢!
輕鬆的案子任誰都可以裝得雄辯,
已裂開的東西一點力就可崩斷。
攻克要塞和堅固的城牆才是勇敢,
最卑劣的懦夫卻衝擊斷壁殘垣。
25 我已非昨日之我,為何踩空虛的鬼魂?
為何要砸我的骨灰,我的墳?
搏殺中才有赫克托耳,一旦身死,
綁在戰馬後,他就不再是自己[5]。
我也是,記住,你認識的我早已消隱,
30 只有那人的一個幻影留存。
兇徒,為何用冷酷的言辭攻擊幻影?
求你別再襲擾我的亡靈!
姑且相信我的罪全是真的,沒什麼
說服你我不曾犯罪,只是犯錯,
35 瞧,我被放逐,在受罪——你滿意了吧?
這處放逐地更加重了放逐的懲罰。
即使劊子手都會憐憫我的遭際,
有一位法官卻覺得不夠悲凄。
你比布西里斯還殘忍,比佩里羅斯[6]
40 還殘忍,他發明了銅牛,用慢火烤炙,
傳說他還將此牛獻給西西里的僭主[7],
並用這番話誇讚自己的藝術:
“君上,此禮物有大用,但並不容易看出,
外觀不是我作品的唯一妙處。
45 你看見了嗎,牛的右側藏着開口?
你想除掉誰,就從這邊往裡投。
然後,用慢慢燃燒的木炭烤關着的囚犯,
他就會發出與牛無異的叫喊。
禮尚往來,為感謝這項天才的發明,
50 請你給我一份慷慨的獎賞。”
可是帕拉里斯說,“卓越的酷刑設計師,
既然你在場,何不第一個嘗試?”
他冷酷描繪的那種火立刻用在他身上,
呻吟的嘴發出了雙重聲響。
55 我在斯基泰和蓋塔之間,與西西里何干?
無論你是誰,你都難擋我的怨言。
願你痛飲我的血,直至澆滅你的渴,
願你貪婪的心裡載滿快樂:
我跋山越海的途中忍受了多少艱辛,
60 竟以為你若聽聞也會同情。
倘若將尤利西斯與我相比,相信我,
涅普頓的怒氣畢竟不如朱庇特。
所以,無論你是誰,別再提那些罪名,
也別殘忍地碰我潰爛的創傷,
65 讓遺忘漸漸淡化關於我過犯的傳言,
讓癒合的痂將我的往事遮掩;
記住人類的命運,今日升難免明日沉,
未來難測,你也該替自己憂心。
既然你對我的事懷有如此的熱情
70 (我做夢也未想過這樣的場景),
我就告訴你,別害怕:我的處境很悲慘,
愷撒的怒火帶來了每一樣災難。
為了證明這一點,以免你覺得我說謊,
我祝願,我的這一切你來親身嘗!
[1] 奧維德在這首詩中不僅譴責了對方背信棄義的行為,而且警告他世事難測,人有旦夕禍福。
[2] 參考《哀歌集》第一部第八首41-44行的說法。
[3] Davis(2002)指出這兩行揭示了不安全感和語言隔膜之間的關係。
[4] 即詩中的“你”。
[5] 阿喀琉斯殺死赫克托耳後,將他綁在戰車(或戰馬)後面,繞着特洛伊城示威。見《伊利亞特》(Iliad 22.395ff)。
[6] 布西里斯(Busiris),埃及國王,將異鄉人作為犧牲殺死,後被海格力斯除掉。佩里羅斯(Perillus)的名字沒在原文出現,但可推知。他發明了烤炙犯人的銅牛刑具。
[7] “西西里的僭主”指帕拉里斯(Phalaris,約前570-前554在位),他用銅牛刑具處死的第一個人就是佩里羅斯。