Quisquis es, insultes qui casibus, improbe, nostris,
meque reum dempto fine cruentus agas,
natus es e scopulis, es pastus lacte ferino,
et dicam silices pectus habere tuum.
5 Quis gradus ulterior, quo se tua porrigat ira,
restat? quidve meis cernis abesse malis?
Barbara me tellus et inhospita litora Ponti
cumque suo Borea Maenalis Vrsa videt.
Nulla mihi cum gente fera commercia linguae:
10 omnia solliciti sunt loca plena metus.
Vtque fugax avidis cervus deprensus ab ursis,
cinctaque montanis ut pavet agna lupis,
sic ego belligeris a gentibus undique saeptus
terreor, hoste meum paene premente latus.
15 Vtque sit exiguum poenae, quod coniuge cara,
quod patria careo pignoribusque meis:
ut mala nulla feram nisi nudam Caesaris iram,
nuda parum nobis Caesaris ira mali est?
et tamen est aliquis, qui vulnera cruda retractet,
20 solvat et in mores ora diserta meos.
In causa facili cuivis licet esse disertum[1],
et minimae vires frangere quassa valent.
Subruere est arces et stantia moenia virtus:
quilibet ignavi praecipitata premunt.
25 Non sum ego quod[2] fueram: quid inanem proteris umbram?
quid cinerem saxis bustaque nostra petis?
Hector erat tunc cum bello certabat; at idem
vinctus ad Haemonios non erat Hector equos.
Me quoque, quem noras olim, non esse memento:
30 ex illo superant haec simulacra viro.
Quid simulacra, ferox, dictis incessis amaris?
parce, precor, manes sollicitare meos.
Omnia vera puta mea crimina, nil sit in illis,
quod magis errorem quam scelus esse putes,
35 pendimus en profugi (satia tua pectora) poenas
exilioque graves exiliique loco.
Carnifici fortuna potest mea flenda videri:
et tamen est uno iudice mersa parum.
Saevior es tristi Busiride, saevior illo,
40 qui falsum lento torruit igne bovem,
quique bovem Siculo fertur donasse tyranno,
et dictis artes conciliasse suas:
‘Munere in hoc, rex, est usus, sed imagine maior,
nec sola est operis forma probanda mei.
45 Aspicis a dextra latus hoc adapertile tauri?
Hac[3] tibi, quem perdes, coniciendus erit.
Protinus inclusum lentis carbonibus ure:
mugiet, et veri vox erit illa bovis.
Pro quibus inventis, ut munus munere penses,
50 da, precor, ingenio praemia digna meo.’
Dixerat; at Phalaris ‘poenae mirande repertor,
ipse tuum praesens imbue’ dixit ‘opus’.
Nec mora, monstratis crudeliter ignibus ustus
exhibuit geminos ore gemente sonos.
55 Quid mihi cum Siculis inter Scythiamque Getasque?
ad te, quisquis is es, nostra querela redit.
Vtque sitim nostro possis explere cruore,
quantaque vis, avido gaudia corde feras,
tot mala sum fugiens tellure, tot aequore passus,
60 te quoque ut auditis posse dolere putem.
Crede mihi, si sit nobis collatus Vlixes,
Neptuni[4] levior quam Iovis ira fuit?
Ergo quicumque es, rescindere crimina noli,
deque gravi duras vulnere tolle manus;
65 utque meae famam tenuent oblivia culpae,
facta cicatricem ducere nostra sine;
humanaeque memor sortis, quae tollit eosdem
et premit, incertas ipse verere vices.
Et quoniam, fieri quod numquam posse putavi,
70 est tibi de rebus maxima cura meis,
non est quod timeas: fortuna miserrima nostra est,
omne trahit secum Caesaris ira malum.
Quod magis ut liqueat, neve hoc ego fingere credar,
ipse velim poenas experiare meas.
[1] disertum=diserto
[2] quod=qui
[3] hac=hic
[4] Neptuni=neptunique
(致一位私敌)[1]
恶徒,无论你是谁,竟奚落我的遭遇,
不停地控告我,吸血鬼一般残酷,
你一定是巉岩所生,野兽的奶所养,
我敢说,燧石塞满了你的胸膛[2]。
5 你的怒焰还能蔓延到多远的何方?
你觉得我还有什么痛苦未尝?
蛮族的土地,庞图斯严酷的海岸,大熊
星座,北风,这就是我的处境。
我无法用语言与这些化外之民交流,
10 所有地方都充满恐惧和担忧[3]。
犹如奔逃的小鹿被凶熊捕获,小羊
被山狼包围,我也一样惊恐,
环伺周遭的好战部族总让我颤栗,
敌人几乎紧贴着我的躯体。
15 难道这惩罚太轻,远离亲爱的妻子,
远离故土和念念不忘的孩子?
难道我忍受的仅是恺撒赤裸的恨意,
难道他赤裸的恨意竟不值一提?
然而,某人[4]却撕扯我尚未愈合的伤口,
20 鼓动如簧舌,要我的名声蒙垢!
轻松的案子任谁都可以装得雄辩,
已裂开的东西一点力就可崩断。
攻克要塞和坚固的城墙才是勇敢,
最卑劣的懦夫却冲击断壁残垣。
25 我已非昨日之我,为何踩空虚的鬼魂?
为何要砸我的骨灰,我的坟?
搏杀中才有赫克托耳,一旦身死,
绑在战马后,他就不再是自己[5]。
我也是,记住,你认识的我早已消隐,
30 只有那人的一个幻影留存。
凶徒,为何用冷酷的言辞攻击幻影?
求你别再袭扰我的亡灵!
姑且相信我的罪全是真的,没什么
说服你我不曾犯罪,只是犯错,
35 瞧,我被放逐,在受罪——你满意了吧?
这处放逐地更加重了放逐的惩罚。
即使刽子手都会怜悯我的遭际,
有一位法官却觉得不够悲凄。
你比布西里斯还残忍,比佩里罗斯[6]
40 还残忍,他发明了铜牛,用慢火烤炙,
传说他还将此牛献给西西里的僭主[7],
并用这番话夸赞自己的艺术:
“君上,此礼物有大用,但并不容易看出,
外观不是我作品的唯一妙处。
45 你看见了吗,牛的右侧藏着开口?
你想除掉谁,就从这边往里投。
然后,用慢慢燃烧的木炭烤关着的囚犯,
他就会发出与牛无异的叫喊。
礼尚往来,为感谢这项天才的发明,
50 请你给我一份慷慨的奖赏。”
可是帕拉里斯说,“卓越的酷刑设计师,
既然你在场,何不第一个尝试?”
他冷酷描绘的那种火立刻用在他身上,
呻吟的嘴发出了双重声响。
55 我在斯基泰和盖塔之间,与西西里何干?
无论你是谁,你都难挡我的怨言。
愿你痛饮我的血,直至浇灭你的渴,
愿你贪婪的心里载满快乐:
我跋山越海的途中忍受了多少艰辛,
60 竟以为你若听闻也会同情。
倘若将尤利西斯与我相比,相信我,
涅普顿的怒气毕竟不如朱庇特。
所以,无论你是谁,别再提那些罪名,
也别残忍地碰我溃烂的创伤,
65 让遗忘渐渐淡化关于我过犯的传言,
让愈合的痂将我的往事遮掩;
记住人类的命运,今日升难免明日沉,
未来难测,你也该替自己忧心。
既然你对我的事怀有如此的热情
70 (我做梦也未想过这样的场景),
我就告诉你,别害怕:我的处境很悲惨,
恺撒的怒火带来了每一样灾难。
为了证明这一点,以免你觉得我说谎,
我祝愿,我的这一切你来亲身尝!
[1] 奥维德在这首诗中不仅谴责了对方背信弃义的行为,而且警告他世事难测,人有旦夕祸福。
[2] 参考《哀歌集》第一部第八首41-44行的说法。
[3] Davis(2002)指出这两行揭示了不安全感和语言隔膜之间的关系。
[4] 即诗中的“你”。
[5] 阿喀琉斯杀死赫克托耳后,将他绑在战车(或战马)后面,绕着特洛伊城示威。见《伊利亚特》(Iliad 22.395ff)。
[6] 布西里斯(Busiris),埃及国王,将异乡人作为牺牲杀死,后被海格力斯除掉。佩里罗斯(Perillus)的名字没在原文出现,但可推知。他发明了烤炙犯人的铜牛刑具。
[7] “西西里的僭主”指帕拉里斯(Phalaris,约前570-前554在位),他用铜牛刑具处死的第一个人就是佩里罗斯。