奧維德《哀歌集》第3部第7首



Vade salutatum, subito perarata, Perillam,
littera, sermonis fida ministra mei.
Aut illam invenies dulci cum matre sedentem,
aut inter libros Pieridasque suas.
5 Quidquid aget, cum te scierit venisse, relinquet,
nec mora, quid venias quidve, requiret, agam.
Vivere me dices, sed sic, ut vivere nolim,
nec mala tam longa nostra levata mora:
et tamen ad Musas, quamvis nocuere, reverti,
10 aptaque in alternos cogere verba pedes.
‘Tu quoque’ dic ‘studiis communibus ecquid inhaeres,
doctaque non patrio carmina more canis?
Nam tibi cum facie mores natura pudicos
et raras dotes ingeniumque dedit.
15 Hoc ego Pegasidas deduxi primus ad undas,
ne male fecundae vena periret aquae;
primus id aspexi teneris in virginis annis,
utque pater natae duxque comesque fui.
Ergo si remanent ignes tibi pectoris idem,
20 sola tuum vates Lesbia vincet opus.
Sed vereor, ne te mea nunc fortuna retardet,
postque meos casus sit tibi pectus iners.
Dum licuit, tua saepe mihi, tibi nostra legebam;
saepe tuis iudex, saepe magister eram:
25 aut ego praebebam factis modo versibus aures,
aut, ubi cessaras, causa ruboris eram.
Forsitan exemplo, quia me laesere libelli,
tu quoque sis poenae facta[1] ruina meae.
Pone, Perilla, metum; tantummodo femina nulla
30 neve vir a scriptis discat amare tuis.
Ergo desidiae remove, doctissima, causas,
inque bonas artes et tua sacra redi.
Ista decens facies longis vitiabitur annis,
rugaque in antiqua fronte senilis erit,
35 inicietque manum formae damnosa senectus,
quae strepitus[2] passu non faciente venit.
Cumque aliquis dicet “fuit haec formosa” dolebis,
et speculum mendax esse querere tuum.
Sunt tibi opes modicae, cum sis dignissima magnis:
40 finge sed inmensis censibus esse pares,
nempe addit cuicumque[3] libet Fortuna rapitque,
Irus et est subito, qui modo Croesus erat.
Singula ne referam, nil non mortale tenemus
pectoris exceptis ingeniique bonis.
45 En ego, cum caream patria vobisque domoque,
raptaque sint, adimi quae potuere mihi,
ingenio tamen ipse meo comitorque fruorque:
Caesar in hoc potuit iuris habere nihil.
Quilibet hanc saevo vitam mihi finiat ense,
50 me tamen extincto fama superstes erit,
dumque suis victrix septem de montibus orbem
prospiciet domitum Martia Roma, legar.
Tu quoque, quam studii maneat felicior usus,
effuge venturos, qua potes usque, rogos!’
[1] facta=fata
[2] strepitus=strepitum
[3] addit cuicumque=dat id quodcumque

(致裴麗拉[1]
 
倉促寫就的信,我言談忠實的僕人[2]
趕緊出發,向我的裴麗拉致敬。
你會看見她或者在溫柔的母親身邊,
或者與自己的書和詩為伴。
5 無論做什麼,她得知你來,都不會耽擱,
立刻問你為何來,我過得如何。
你就說我還活着,卻不願活着,苦難
並未隨時間的流逝變得和緩;
雖然受了詩的害,我又重新拿起筆,
10 用長短交錯的格律驅遣文字。
對她說,“你不也痴迷於我們共同的興趣,
用希臘的方式吟唱優雅的詩句?
因為自然不僅賜給你容貌和人品,
還有最珍貴的禮物——你的天分。
15 是我最先將它引向繆斯的聖泉[3]
唯恐豐饒的水脈不幸流干。
你還是女童時,我就發現了你的稟賦,
像父親一樣啟發你,與你共處。
所以,你心中靈感的火焰如果還未滅,
20 你的作品就只有薩福[4]能超越。
但我擔心,我現在的處境可能耽誤你,
怕我出事之後你情緒低迷。
以前,我們常給對方朗誦自己的詩,
我是你的評論者,也是老師。
25 我或者側耳傾聽你的新作,或者
在你懈怠時,催出紅暈一朵。
也許因為詩集害了我,讓你恐懼
步我後塵,遭遇相似的結局。
放下恐懼,裴麗拉,只是別讓任何人
30 從你的詩中學會愛的秘辛。
所以,多才的女孩,拋掉怠惰的說辭,
回歸崇高的藝術,神聖的祭禮。
你那嬌麗的容顏終將被歲月侵蝕[5]
衰老的皺紋也會爬上額際,
35 邁着無聲的腳步,老年悄然到來,
你的美終將難逃那隻手的殘害。
當你聽人說‘她過去很美’,你會哀戚,
埋怨你的鏡子不再誠實。
你不算富有,(雖然你配得上公主的寶藏,)
40 但即使你的財產多至無窮,
時運仍可隨意贈予或搶奪財物,
此刻的伊洛斯剛才還是克婁蘇[6]
簡言之,我們擁有的一切都不會長久,
除了才華,除了胸中的錦繡。
45 看看我,雖然失去了你們、家園和故土,
失去了能夠奪走的每一件事物,
但我的才華仍然相伴,仍給我快樂,
這一點即使愷撒也無法褫奪[7]
即使誰用殘酷的劍終結了我的性命,
50 我雖殞滅,名聲卻會永存,
只要戰神的羅馬仍從七丘之巔俯瞰
征服的世界,就有人讀我的書卷。
也願你磨礪技藝,寫出傳世的詩篇,
盡你所能,逃脫葬禮的火焰!”


[1] 這首詩寫給一位名叫裴麗拉(Perilla)的後輩女詩人。首先很容易判斷,她不是《哀歌集》第二部提到的化名梅特拉(Metella)的女人。Wheeler(1939)等人認為她是奧維德的繼女(第三位妻子的女兒)。Riley(1881)等人卻相信,這種看法沒有任何旁證,而且詩中熱情卻有距離的語氣不像父女之間的交談,倘若她真是奧維德的繼女,詩人也不大可能在這封信里完全不對自己的妻子說話,僅含混地提到“溫柔的母親”(第3行)。從詩中的情境看,裴麗拉很可能是奧維德好友的女兒,從小體現出詩才,所以被奧維德費心調教,奧維德擔心自己的遭遇對她的詩歌創作有不利影響,寫了這封信開導她。如Maguinness(1958)所說,這是西方古代最溫暖的詩之一。傳統上(直至19世紀)西方男性作家對女性同行的態度都是傲慢的蔑視,即使態度友好,也多半是因為對方地位尊貴或者外貌姣好,並非基於同行的共鳴。這首詩卻極為真摯、和藹,既有長輩的關懷之情,也有同行的欣賞之心。
[2] 這首詩仍然用了擬人手法,如同《哀歌集》第一部和第三部的序詩。
[3] “繆斯的聖泉”原文為Pegasidas undas(珀加索斯之水),因為繆斯的聖泉希波克里尼(Hippocrene,意為馬之泉)是飛馬珀加索斯在赫利孔山上踩出來的。
[4] 薩福的原文是vates Lesbia(萊斯博斯的詩人)。
[5] 奧維德對紅顏易逝的警示是充滿溫情的,不像賀拉斯對韶華已逝的女人那樣肆意羞辱。
[6] 伊洛斯(Irus)是《奧德賽》里出現的伊塔卡的一位乞丐。克婁蘇(Croesus)是公元前6世紀呂底亞的國王,以富有聞名,後被波斯皇帝居魯士(Cyrus the Great)俘虜。
[7] 這是奧維德以詩人身份向皇權提出的挑戰,就如同在《變形記》結尾向神權挑戰一樣。