Vade salutatum, subito perarata, Perillam,
littera, sermonis fida ministra mei.
Aut illam invenies dulci cum matre sedentem,
aut inter libros Pieridasque suas.
5 Quidquid aget, cum te scierit venisse, relinquet,
nec mora, quid venias quidve, requiret, agam.
Vivere me dices, sed sic, ut vivere nolim,
nec mala tam longa nostra levata mora:
et tamen ad Musas, quamvis nocuere, reverti,
10 aptaque in alternos cogere verba pedes.
‘Tu quoque’ dic ‘studiis communibus ecquid inhaeres,
doctaque non patrio carmina more canis?
Nam tibi cum facie mores natura pudicos
et raras dotes ingeniumque dedit.
15 Hoc ego Pegasidas deduxi primus ad undas,
ne male fecundae vena periret aquae;
primus id aspexi teneris in virginis annis,
utque pater natae duxque comesque fui.
Ergo si remanent ignes tibi pectoris idem,
20 sola tuum vates Lesbia vincet opus.
Sed vereor, ne te mea nunc fortuna retardet,
postque meos casus sit tibi pectus iners.
Dum licuit, tua saepe mihi, tibi nostra legebam;
saepe tuis iudex, saepe magister eram:
25 aut ego praebebam factis modo versibus aures,
aut, ubi cessaras, causa ruboris eram.
Forsitan exemplo, quia me laesere libelli,
tu quoque sis poenae facta[1] ruina meae.
Pone, Perilla, metum; tantummodo femina nulla
30 neve vir a scriptis discat amare tuis.
Ergo desidiae remove, doctissima, causas,
inque bonas artes et tua sacra redi.
Ista decens facies longis vitiabitur annis,
rugaque in antiqua fronte senilis erit,
35 inicietque manum formae damnosa senectus,
quae strepitus[2] passu non faciente venit.
Cumque aliquis dicet “fuit haec formosa” dolebis,
et speculum mendax esse querere tuum.
Sunt tibi opes modicae, cum sis dignissima magnis:
40 finge sed inmensis censibus esse pares,
nempe addit cuicumque[3] libet Fortuna rapitque,
Irus et est subito, qui modo Croesus erat.
Singula ne referam, nil non mortale tenemus
pectoris exceptis ingeniique bonis.
45 En ego, cum caream patria vobisque domoque,
raptaque sint, adimi quae potuere mihi,
ingenio tamen ipse meo comitorque fruorque:
Caesar in hoc potuit iuris habere nihil.
Quilibet hanc saevo vitam mihi finiat ense,
50 me tamen extincto fama superstes erit,
dumque suis victrix septem de montibus orbem
prospiciet domitum Martia Roma, legar.
Tu quoque, quam studii maneat felicior usus,
effuge venturos, qua potes usque, rogos!’
[1] facta=fata
[2] strepitus=strepitum
[3] addit cuicumque=dat id quodcumque
(致裴丽拉)[1]
仓促写就的信,我言谈忠实的仆人[2],
赶紧出发,向我的裴丽拉致敬。
你会看见她或者在温柔的母亲身边,
或者与自己的书和诗为伴。
5 无论做什么,她得知你来,都不会耽搁,
立刻问你为何来,我过得如何。
你就说我还活着,却不愿活着,苦难
并未随时间的流逝变得和缓;
虽然受了诗的害,我又重新拿起笔,
10 用长短交错的格律驱遣文字。
对她说,“你不也痴迷于我们共同的兴趣,
用希腊的方式吟唱优雅的诗句?
因为自然不仅赐给你容貌和人品,
还有最珍贵的礼物——你的天分。
15 是我最先将它引向缪斯的圣泉[3],
唯恐丰饶的水脉不幸流干。
你还是女童时,我就发现了你的禀赋,
像父亲一样启发你,与你共处。
所以,你心中灵感的火焰如果还未灭,
20 你的作品就只有萨福[4]能超越。
但我担心,我现在的处境可能耽误你,
怕我出事之后你情绪低迷。
以前,我们常给对方朗诵自己的诗,
我是你的评论者,也是老师。
25 我或者侧耳倾听你的新作,或者
在你懈怠时,催出红晕一朵。
也许因为诗集害了我,让你恐惧
步我后尘,遭遇相似的结局。
放下恐惧,裴丽拉,只是别让任何人
30 从你的诗中学会爱的秘辛。
所以,多才的女孩,抛掉怠惰的说辞,
回归崇高的艺术,神圣的祭礼。
你那娇丽的容颜终将被岁月侵蚀[5],
衰老的皱纹也会爬上额际,
35 迈着无声的脚步,老年悄然到来,
你的美终将难逃那只手的残害。
当你听人说‘她过去很美’,你会哀戚,
埋怨你的镜子不再诚实。
你不算富有,(虽然你配得上公主的宝藏,)
40 但即使你的财产多至无穷,
时运仍可随意赠予或抢夺财物,
此刻的伊洛斯刚才还是克娄苏[6]。
简言之,我们拥有的一切都不会长久,
除了才华,除了胸中的锦绣。
45 看看我,虽然失去了你们、家园和故土,
失去了能够夺走的每一件事物,
但我的才华仍然相伴,仍给我快乐,
这一点即使恺撒也无法褫夺[7]。
即使谁用残酷的剑终结了我的性命,
50 我虽殒灭,名声却会永存,
只要战神的罗马仍从七丘之巅俯瞰
征服的世界,就有人读我的书卷。
也愿你磨砺技艺,写出传世的诗篇,
尽你所能,逃脱葬礼的火焰!”
[1] 这首诗写给一位名叫裴丽拉(Perilla)的后辈女诗人。首先很容易判断,她不是《哀歌集》第二部提到的化名梅特拉(Metella)的女人。Wheeler(1939)等人认为她是奥维德的继女(第三位妻子的女儿)。Riley(1881)等人却相信,这种看法没有任何旁证,而且诗中热情却有距离的语气不像父女之间的交谈,倘若她真是奥维德的继女,诗人也不大可能在这封信里完全不对自己的妻子说话,仅含混地提到“温柔的母亲”(第3行)。从诗中的情境看,裴丽拉很可能是奥维德好友的女儿,从小体现出诗才,所以被奥维德费心调教,奥维德担心自己的遭遇对她的诗歌创作有不利影响,写了这封信开导她。如Maguinness(1958)所说,这是西方古代最温暖的诗之一。传统上(直至19世纪)西方男性作家对女性同行的态度都是傲慢的蔑视,即使态度友好,也多半是因为对方地位尊贵或者外貌姣好,并非基于同行的共鸣。这首诗却极为真挚、和蔼,既有长辈的关怀之情,也有同行的欣赏之心。
[2] 这首诗仍然用了拟人手法,如同《哀歌集》第一部和第三部的序诗。
[3] “缪斯的圣泉”原文为Pegasidas undas(珀加索斯之水),因为缪斯的圣泉希波克里尼(Hippocrene,意为马之泉)是飞马珀加索斯在赫利孔山上踩出来的。
[4] 萨福的原文是vates Lesbia(莱斯博斯的诗人)。
[5] 奥维德对红颜易逝的警示是充满温情的,不像贺拉斯对韶华已逝的女人那样肆意羞辱。
[6] 伊洛斯(Irus)是《奥德赛》里出现的伊塔卡的一位乞丐。克娄苏(Croesus)是公元前6世纪吕底亚的国王,以富有闻名,后被波斯皇帝居鲁士(Cyrus the Great)俘虏。
[7] 这是奥维德以诗人身份向皇权提出的挑战,就如同在《变形记》结尾向神权挑战一样。