Vsus amicitiae tecum mihi parvus, ut illam
non aegre posses dissimulare, fuit,
nec[1] me complexus vinclis propioribus esses
nave mea vento, forsan, eunte suo.
5 Vt cecidi cunctique metu fugere ruinae[2],
versaque amicitiae terga dedere meae,
ausus es igne Iovis percussum tangere corpus
et deploratae limen adire domus:
idque recens praestas nec longo cognitus usu,
10 quod veterum misero vix duo tresve mihi.
Vidi ego confusos vultus visosque notavi,
osque madens fletu pallidiusque meo:
et lacrimas cernens in singula verba cadentes
ore meo lacrimas, auribus illa bibi;
15 brachiaque accepi presso[3] pendentia collo,
et singultatis oscula mixta sonis.
Sum quoque, care, tuis defensus viribus absens
(scis carum veri nominis esse loco),
multaque praeterea manifestaque[4] signa favoris
20 pectoribus teneo non abitura meis.
Di tibi posse tuos tribuant defendere semper,
quos in materia prosperiore iuves.
Si tamen interea, quid in his ego perditus oris
(quod te credibile est quaerere) quaeris, agam:
25 spe trahor exigua, quam tu mihi demere noli,
tristia leniri numina posse dei.
Seu temere expecto, sive id contingere fas est,
tu mihi, quod cupio, fas, precor, esse proba,
quaeque tibi est linguae facundia, confer in illud,
30 ut doceas votum posse valere meum.
Quo quisque est maior, magis est placabilis irae,
et faciles motus mens generosa capit.
Corpora magnanimo satis est prostrasse leoni,
pugna suum finem, cum iacet hostis, habet:
35 at lupus et turpes instant morientibus ursi,
et quaecumque minor nobilitate fera est.
Maius apud Troiam forti quid habemus Achille?
Dardanii lacrimas non tulit ille senis.
Quae ducis Emathii fuerit clementia, Porus
40 Dareique docent funeris exequiae.
Neve hominum referam flexas ad mitius iras,
Iunonis gener est qui prius hostis erat.
Denique non possum nullam sperare salutem,
cum poenae non sit causa cruenta meae.
45 Non mihi quaerenti pessumdare cuncta petitum
Caesareum caput est, quod caput orbis erat:
non aliquid dixi velandave[5] lingua locuta est,
lapsave sunt nimio verba profana mero:
inscia quod crimen viderunt lumina, plector,
50 peccatumque oculos est habuisse meum.
Non equidem totam possum defendere culpam:
sed partem nostri criminis error habet.
Spes igitur superest, ut molliat ipse, futurum[6]
mutati poenam condicione loci.
55 Hos[7] utinam nitidi Solis praenuntius ortus
afferat admisso Lucifer albus equo!
[1] nec=ni
[2] ruinae=ruinam
[3] presso=maesto
[4] manifestaque=manifesta=manifesti
[5] dixi velandave=dixi velataque/violataque/violentaque=dixive, elatave
[6] ut molliat ipse, futurum=facturum ut molliat ipse
[7] Hos=hoc
(致一位忠誠的朋友)[1]
我與你的交往並不密切,你不必費力
就可掩飾我與你的任何關係,
即使我的航船碰巧遇上了好風,
你或許也不會與我走得更近。
5 但當我跌倒,所有人唯恐避之不及,
紛紛轉身,背棄我的友誼,
你卻敢觸碰朱庇特的閃電擊中的肉身,
卻敢走進忽罹大禍的家門:
你給我如此的支持,卻並非我的故友,
10 所謂故友,只有兩三位殘留。
你驚愕的表情,我看在眼裡,記在心裡,
你哭着,臉色比我還蒼白慘凄。
幾乎每說一個詞,你就掉一顆眼淚,
你的話我都納入耳,你的淚吸入嘴。
15 我感覺你伸長手臂,緊摟我的脖子,
你在臉畔的吻都伴着啜泣[2]。
我不在的時候,你也全力為我辯護,
至友[3]啊,這就是我對你的稱呼,
此前你的善言善行,種種的熱忱,
20 我都沒忘卻,並將銘記於心。
願神賜給你永遠能保護親友的力量,
願他們獲助時都有更好的境況!
但你如果問我(我相信你一定會問我),
落難後在這片海岸過得如何,
25 我會說,我尚懷一線希望(千萬別奪走),
嚴酷的神意或許能變得和柔。
無論這只是幻想,還是有實現的可能,
都請你證明,我所欲並非泡影,
求你施展雄辯的口才,向世界顯示,
30 我的禱告能夠變成現實[4]。
地位越尊顯的人,怒氣越容易平息,
大度的胸懷必不會缺少善意。
對於高貴的獅子,擊敗對方已足夠,
敵手一臣服,他便結束戰鬥[5];
35 但是狼和可恥的熊卻不放過垂死者,
低賤的野獸都是如此的貨色。
特洛伊戰場上,誰比阿喀琉斯更勇武?
他卻被衰老國王的眼淚征服[6]。
波魯士的復國和大流士的葬禮告訴我們,
40 艾瑪提亞的統帥如何寬仁[7]。
如果不再舉人類化解怨怒的例子,
不妨看朱諾的女婿,她從前的仇敵[8]。
總之,我沒法不懷有赦免的希望,畢竟
我雖被處置,手上並無血腥。
45 我從未試圖襲擊愷撒,攪亂一切,
因為愷撒的生命屬於世界;
我也不曾說什麼,舌頭不曾泄密,
也不曾醉酒說出褻瀆之辭。
我受罰,是因為無意間目睹一宗罪行,
50 我有罪,是因為長了一雙眼睛[9]。
我的確不能全盤為自己的過失辯護,
但我的部分罪其實只是錯誤。
所以我仍存希望,將來他或許更改
放逐地,給我一個溫和的安排。
55 我祈禱,耀眼太陽的使者——璀璨的晨星——
催動駿馬,快帶來這樣的黎明!
[1] 這位朋友與奧維德並無深交,但在患難時卻比好友更可靠。
[2] 古羅馬同性友誼的表達方式遠比後世熱烈。參考卡圖盧斯《歌集》第九首,按照今天的標準,卡圖盧斯是雙性戀,但他對同性朋友和同性伴侶區分非常清楚。
[3] “至善”之“至”,而非一般意義上的“摯友”。
[4] 奧維德委婉地請求對方為自己的處境向屋大維呼籲。31-54行給出了幾條理由:(1)地位尊貴的人應該是大度之人;(2)自己沒有反叛過屋大維;(3)自己也沒犯任何真正意義上的罪。
[5] 關於這種說法,參考普林尼《自然史》(Naturalis Historia 8.48)
[6] “衰老國王”指特洛伊國王普里阿摩斯(Priamus),原文是Dardanii senis(達爾達尼亞的老人)。阿喀琉斯殺死赫克托耳後,被普里阿摩斯的喪子之痛打動,同意歸還屍首。
[7] “艾瑪提亞的統帥”指亞歷山大大帝,艾瑪提亞(Emathia)包括馬其頓和貼撒利亞。波魯士(Porus)是印度的一個國王,亞歷山大征服他之後被他的英武氣質打動,不僅幫他復國,還幫他擴大了領土。大流士(Darius III)是波斯帝國最後一個皇帝,兩次在戰場上被亞歷山大擊敗,逃亡途中被手下謀殺,亞歷山大找到他屍體後,為他舉行了隆重的葬禮。
[8] 指海格力斯(Hercules,即赫拉克勒斯),他活着時朱諾一直是他最大的敵人,但他死後封了神,朱諾將自己的女兒青春女神赫柏(Hebe)嫁給了他。
[9] 如同《哀歌集》第二部,這裡奧維德再次強調,自己被放逐是因為看到了不該看的事情。